1 00:00:02,070 --> 00:00:05,250 Welkom bij Vers voor Vers! 2 00:00:05,250 --> 00:00:07,470 In deze lezing hebben we, denk ik, 3 00:00:07,470 --> 00:00:10,890 een heel interessant onderwerp om te bestuderen, 4 00:00:10,890 --> 00:00:13,830 namelijk de Pentateuch als verzameling. 5 00:00:13,830 --> 00:00:16,650 We spreken over de canon van de Schrift. 6 00:00:16,650 --> 00:00:23,010 De canon van het Oude Testament bestaat uit de Wet, de Profeten en de Geschriften. 7 00:00:23,010 --> 00:00:26,130 De Wet is wat wij de Pentateuch noemen. 8 00:00:26,130 --> 00:00:29,790 Het woord Pentateuch betekent vijf boeken. 9 00:00:29,790 --> 00:00:33,390 Het is Grieks voor vijf boeken of vijf rollen. 10 00:00:33,390 --> 00:00:36,810 Destijds hadden ze boekrollen, geen boeken. 11 00:00:36,810 --> 00:00:42,990 Daarom wordt het de vijf rollen of de vijf boeken genoemd, en daarmee worden Genesis, 12 00:00:42,990 --> 00:00:48,270 Exodus, Leviticus, Numeri en Deuteronomium bedoeld. 13 00:00:48,270 --> 00:00:51,150 De Joden noemen het niet de Pentateuch. 14 00:00:51,150 --> 00:00:52,950 Dat is een Griekse term. 15 00:00:52,950 --> 00:00:55,710 De Joden noemen het de Torah. 16 00:00:55,710 --> 00:00:58,050 Zoals ik in een eerdere lezing al zei, 17 00:00:58,050 --> 00:01:01,650 betekent Torah letterlijk onderricht of wet. 18 00:01:01,650 --> 00:01:04,350 Je leest in de Schrift vaak over de Wet, 19 00:01:04,350 --> 00:01:08,550 en in het Hebreeuwse Oude Testament staat daar het woord Torah. 20 00:01:08,550 --> 00:01:11,550 Het Nieuwe Testament is in het Grieks geschreven. 21 00:01:11,550 --> 00:01:14,490 Wanneer je daar dus het woord wet aantreft, 22 00:01:14,490 --> 00:01:18,150 gebruiken ze niet het woord Torah, maar het woord nomos, 23 00:01:18,150 --> 00:01:20,310 het Griekse woord voor wet. 24 00:01:20,310 --> 00:01:24,750 Maar Torah verwijst naar hetzelfde als wat wij de Pentateuch noemen. 25 00:01:24,750 --> 00:01:28,950 Christelijke geleerden noemen die vrijwel altijd de Pentateuch, 26 00:01:28,950 --> 00:01:32,130 en daarmee worden de eerste vijf boeken bedoeld. 27 00:01:32,130 --> 00:01:35,430 Waar ik in deze lezing vooral mijn tijd aan wil besteden, 28 00:01:35,430 --> 00:01:38,670 is het auteurschap van de Pentateuch, want dat wordt 29 00:01:38,670 --> 00:01:41,250 pas sinds de laatste paar eeuwen betwist. 30 00:01:41,250 --> 00:01:44,970 De Joden hebben altijd geloofd dat de Pentateuch, of de Torah, 31 00:01:44,970 --> 00:01:49,230 door Mozes geschreven is, en die werd de Wet van Mozes genoemd. 32 00:01:49,230 --> 00:01:52,650 Jezus lijkt dit ook te bevestigen. Hij zegt: 33 00:01:52,650 --> 00:01:55,530 Heeft Mozes u niet de wet gegeven? 34 00:01:55,530 --> 00:01:57,510 En niemand van u doet de wet. 35 00:01:57,510 --> 00:01:59,850 Waarom probeert u Mij te doden? 36 00:01:59,850 --> 00:02:03,270 We noemen dit het Mozaïsche auteurschap. 37 00:02:03,270 --> 00:02:10,650 In het Engels wordt Mozaïsch geschreven als mosaic: M-O-S-A-I-C, 38 00:02:10,650 --> 00:02:12,930 net als het woord mosaic. 39 00:02:12,930 --> 00:02:16,470 Daarmee wordt bedoeld dat Mozes de auteur is. 40 00:02:16,470 --> 00:02:20,850 De Joden hebben dat altijd geloofd, christenen hebben dat altijd geloofd, 41 00:02:20,850 --> 00:02:26,370 en Jezus en de apostelen geloofden het blijkbaar ook, want zij bevestigden het. 42 00:02:26,370 --> 00:02:30,630 Maar pas in de achttiende eeuw begonnen sommige geleerden te zeggen dat de 43 00:02:30,630 --> 00:02:34,050 Pentateuch niet door Mozes geschreven kon zijn. 44 00:02:34,050 --> 00:02:36,690 Oorspronkelijk hadden ze een reden om dat te zeggen 45 00:02:36,690 --> 00:02:39,450 die nu niet meer als geldig wordt beschouwd, 46 00:02:39,450 --> 00:02:42,390 maar toch zijn ze bij de theorie gebleven. 47 00:02:42,390 --> 00:02:46,890 Als je wilt weten waarom dit ertoe doet: volgens deze nieuwe theorie — 48 00:02:46,890 --> 00:02:51,310 die niet erg nieuw is, want ze bestaat al tweehonderd jaar of langer — 49 00:02:51,310 --> 00:02:55,710 zijn de boeken helemaal niet door een geïnspireerde man geschreven. 50 00:02:55,710 --> 00:03:00,570 De vijf boeken zijn ontstaan uit bepaalde mondelinge overleveringen die 51 00:03:00,570 --> 00:03:05,250 eeuwenlang onder de Joden circuleerden en hier en daar werden veranderd, 52 00:03:05,250 --> 00:03:08,790 zonder dat er werkelijk iets was waarop je kon vertrouwen. 53 00:03:08,790 --> 00:03:12,750 Daarna werden ze pas heel, heel laat opgeschreven, 54 00:03:12,750 --> 00:03:16,470 mogelijk wel duizend jaar na het leven van Mozes. 55 00:03:16,470 --> 00:03:22,170 De theorie is dus dat Mozes ze niet heeft geschreven en dat ook geen enkele 56 00:03:22,170 --> 00:03:24,210 profeet ze heeft geschreven. 57 00:03:24,210 --> 00:03:28,110 Als Mozes ze heeft geschreven, was hij een profeet. 58 00:03:28,110 --> 00:03:31,950 Als we het Mozaïsche auteurschap van de Pentateuch aanvaarden, 59 00:03:31,950 --> 00:03:35,310 erkennen we daarom vanzelfsprekend dat het Schrift is. 60 00:03:35,310 --> 00:03:36,990 Het is profetisch. 61 00:03:36,990 --> 00:03:40,590 Het is geschreven door een man die door God geïnspireerd werd. 62 00:03:40,590 --> 00:03:44,730 Als hij ze niet heeft geschreven en ze in plaats daarvan zijn ontstaan op de manier 63 00:03:44,730 --> 00:03:49,050 die sommige geleerden hebben voorgesteld, dan zijn ze niet profetisch. 64 00:03:49,050 --> 00:03:53,790 Dan zijn ze niet het Woord van God en misschien zelfs niet erg betrouwbaar. 65 00:03:53,790 --> 00:03:57,870 Dit is een belangrijke vraag wanneer we de Pentateuch bestuderen. 66 00:03:57,870 --> 00:04:02,610 We moeten weten: lezen we de Schrift, of lezen we Joodse legenden? 67 00:04:02,610 --> 00:04:05,130 Dat zijn eigenlijk de twee mogelijkheden. 68 00:04:05,130 --> 00:04:09,570 De eerste reden waarom ze stelden dat Mozes de Pentateuch niet geschreven had, 69 00:04:09,570 --> 00:04:13,590 was dat het schrift in de tijd van Mozes nog niet was uitgevonden. 70 00:04:13,590 --> 00:04:17,430 Mozes leefde ongeveer 1400 jaar vóór Christus, 71 00:04:17,430 --> 00:04:21,570 tussen de 1400 en 1500 jaar vóór Christus. 72 00:04:21,570 --> 00:04:25,530 Ongeveer tweehonderd jaar geleden dachten geleerden dat mensen zo vroeg in de 73 00:04:25,530 --> 00:04:29,910 menselijke geschiedenis het schrift nog niet hadden ontwikkeld als middel om 74 00:04:29,910 --> 00:04:31,830 informatie vast te leggen. 75 00:04:31,830 --> 00:04:34,290 Het was dus duidelijk dat Mozes dit 76 00:04:34,290 --> 00:04:36,690 materiaal onmogelijk geschreven kon hebben, 77 00:04:36,690 --> 00:04:39,510 omdat schrijven toen niet mogelijk was. 78 00:04:39,510 --> 00:04:41,190 Er bestond geen schrift. 79 00:04:41,190 --> 00:04:45,270 Dit lijkt de bewering te zijn geweest die aanvankelijk het Bijbelse bewijs 80 00:04:45,270 --> 00:04:48,690 ondermijnde dat Mozes het wel geschreven had. 81 00:04:48,690 --> 00:04:53,730 Men nam aan dat de wetenschap had bewezen dat Jezus en de Joden ongelijk hadden 82 00:04:53,730 --> 00:04:56,310 toen zij dachten dat Mozes het geschreven had. 83 00:04:56,310 --> 00:05:00,570 Die bewering werd echter gedaan vóór de ontdekking van de teksten van Ras Shamra 84 00:05:00,570 --> 00:05:02,550 en de wetten van Hammurabi. 85 00:05:02,550 --> 00:05:09,210 De wetten van Hammurabi werden in 1901 en 1902 door archeologen gevonden, 86 00:05:09,210 --> 00:05:15,810 en de teksten, of kleitabletten, van Ras Shamra werden in 1958 gevonden. 87 00:05:15,810 --> 00:05:20,550 De teksten van Ras Shamra dateren ongeveer uit de tijd van Mozes. 88 00:05:20,550 --> 00:05:25,170 Het zijn verschillende geschriften uit Palestina die archeologen hebben gevonden. 89 00:05:25,170 --> 00:05:28,170 Ik geloof niet dat ze Bijbels materiaal bevatten, 90 00:05:28,170 --> 00:05:33,090 maar het zijn wel geschreven documenten uit de tijd van Mozes in Palestina. 91 00:05:33,090 --> 00:05:37,530 We weten dus dat het schrift in de tijd van Mozes bestond. 92 00:05:37,530 --> 00:05:40,890 Nog belangrijker is dat de wetten van Hammurabi zijn 93 00:05:40,890 --> 00:05:46,710 gevonden op een grote steen die men een stèle noemt — in het Engels stele, 94 00:05:46,710 --> 00:05:54,030 gespeld als S-T-E-L-E — een grote steen met schrift erop. 95 00:05:54,030 --> 00:06:00,090 In 1901 vonden ze deze wetten van Hammurabi, in steen gegrift. 96 00:06:00,090 --> 00:06:05,010 Hammurabi was de koning van de Mesopotamiërs rond de tijd van Abraham, 97 00:06:05,010 --> 00:06:09,450 een beetje vroeger of later misschien, maar ongeveer in de tijd van Abraham. 98 00:06:09,450 --> 00:06:12,150 Abraham leefde zeshonderd jaar vóór Mozes, 99 00:06:12,150 --> 00:06:16,590 en de geschriften van Hammurabi dateren dus van honderden jaren vóór Mozes. 100 00:06:16,590 --> 00:06:18,810 Het is duidelijk dat het schrift bestond 101 00:06:18,810 --> 00:06:23,130 als men de wetten van Hammurabi zo’n zeshonderd jaar of langer vóór de tijd 102 00:06:23,130 --> 00:06:25,050 van Mozes opschreef. 103 00:06:25,050 --> 00:06:29,490 Het fundamentele argument van de critici die zeiden dat Mozes het niet geschreven 104 00:06:29,490 --> 00:06:34,470 kon hebben, berustte dus op de aanname dat het schrift nog niet was uitgevonden, 105 00:06:34,470 --> 00:06:36,630 en daarin hadden ze ongelijk. 106 00:06:36,630 --> 00:06:41,610 Je zou daarom denken dat de argumenten van de critici overboord zouden worden gezet. 107 00:06:41,610 --> 00:06:45,210 Maar nee, ze hadden er al zoveel werk aan besteed. 108 00:06:45,210 --> 00:06:49,830 Ze hadden hun theorie over een ander auteurschap van de Pentateuch ontwikkeld. 109 00:06:49,830 --> 00:06:53,910 Het bracht hen dus niet van hun stuk toen ze ontdekten dat het schrift in de tijd 110 00:06:53,910 --> 00:06:56,310 van Mozes wel degelijk bestond. 111 00:06:56,310 --> 00:07:01,110 Ze hadden zelf nog een heleboel argumenten bedacht om te stellen dat hij dit 112 00:07:01,110 --> 00:07:04,050 specifieke materiaal niet geschreven had. 113 00:07:04,050 --> 00:07:08,370 Laat me je vertellen welke argumenten ter ondersteuning van deze 114 00:07:08,370 --> 00:07:12,330 alternatieve theorie over het auteurschap worden aangevoerd. 115 00:07:12,330 --> 00:07:16,170 Trouwens, de alternatieve theorie wordt gewoonlijk de 116 00:07:16,170 --> 00:07:18,750 documentaire hypothese genoemd. 117 00:07:18,750 --> 00:07:23,610 Deze term wordt veel gebruikt, dus het is waarschijnlijk goed als je hem kent. 118 00:07:23,610 --> 00:07:26,550 Ze wordt de documentaire hypothese genoemd. 119 00:07:26,550 --> 00:07:29,550 Als je commentaren op het Oude Testament leest, 120 00:07:29,550 --> 00:07:33,930 zul je verwijzingen naar de documentaire hypothese tegenkomen. 121 00:07:33,930 --> 00:07:37,830 Deze hypothese houdt in dat er vier afzonderlijke, 122 00:07:37,830 --> 00:07:40,230 tamelijk vroege tradities van de Joden zijn 123 00:07:40,230 --> 00:07:42,750 die elkaar op sommige punten overlappen. 124 00:07:42,750 --> 00:07:45,570 Er zijn twee zeer vroege tradities die in de eerste 125 00:07:45,570 --> 00:07:48,510 hoofdstukken van Genesis met elkaar verweven zijn. 126 00:07:48,510 --> 00:07:53,070 En in de rest van de Pentateuch vind je enkele van de andere twee tradities. 127 00:07:53,070 --> 00:07:56,850 Er wordt gesteld dat deze tradities op verschillende momenten 128 00:07:56,850 --> 00:07:59,550 onder verschillende groepen Joden zijn ontstaan. 129 00:07:59,550 --> 00:08:04,830 De vroegste daarvan zou van omstreeks 850 voor Christus dateren. 130 00:08:04,830 --> 00:08:07,950 Die wordt de Jehovaïstische traditie genoemd. 131 00:08:07,950 --> 00:08:11,250 De reden waarom die de Jehovaïstische traditie wordt genoemd, 132 00:08:11,250 --> 00:08:13,890 is dat men denkt dat de geschriften waarin deze 133 00:08:13,890 --> 00:08:18,750 specifieke traditie bewaard is gebleven, de naam Jehova gebruiken. 134 00:08:18,750 --> 00:08:25,230 In het boek Genesis en in de rest van de Bijbel vind je de naam Jehova of Jahweh. 135 00:08:25,230 --> 00:08:31,650 Het is dezelfde naam, maar met een andere uitspraak: Jahweh of Jehova. 136 00:08:31,650 --> 00:08:34,830 Dit is de voornaamste eigennaam van God in de Bijbel, 137 00:08:34,830 --> 00:08:38,670 de voornaamste eigennaam die God aan Zichzelf geeft. 138 00:08:38,670 --> 00:08:42,510 Je zult zien dat sommige passages, bijvoorbeeld in Genesis, 139 00:08:42,510 --> 00:08:49,110 over God spreken als Jehova of Jahweh, terwijl andere Hem Elohim noemen. 140 00:08:49,110 --> 00:08:50,820 Elohim is een woord dat... 141 00:08:50,820 --> 00:08:55,830 Nu ja, het woord El betekent in het Hebreeuws God, 142 00:08:55,830 --> 00:09:00,210 en Elohim is min of meer een meervoudsvorm van dat woord. 143 00:09:00,210 --> 00:09:05,310 Ik zal je gewoon wat eenvoudige informatie over de Hebreeuwse taal geven. 144 00:09:05,310 --> 00:09:08,490 Niet dat ik er veel van weet, maar dit weet ik. 145 00:09:08,490 --> 00:09:12,510 Wanneer men in het Hebreeuws een zelfstandig naamwoord in het meervoud wil 146 00:09:12,510 --> 00:09:17,010 zetten, voegt men er aan het einde iets aan toe, zoals wij dat ook doen. 147 00:09:17,010 --> 00:09:20,550 Wanneer wij een zelfstandig naamwoord in het meervoud willen zetten, 148 00:09:20,550 --> 00:09:23,550 voegen we er meestal de uitgang en of s aan toe. 149 00:09:23,550 --> 00:09:27,990 Dan hebben we niet hond maar honden, niet jongen maar jongens, 150 00:09:27,990 --> 00:09:30,570 niet tafel maar tafels. 151 00:09:30,570 --> 00:09:34,770 In het Hebreeuws voegt men ook iets aan het einde van het woord toe om het 152 00:09:34,770 --> 00:09:39,930 meervoud te maken, namelijk de letters im, Dus als je één cherub hebt, 153 00:09:39,930 --> 00:09:41,970 heb je meerdere cherubim. 154 00:09:41,970 --> 00:09:45,570 Als je één seraf hebt, heb je meerdere serafim. 155 00:09:45,570 --> 00:09:47,730 Im maakt het woord meervoudig. 156 00:09:47,730 --> 00:09:51,210 Het woord El betekent in het Hebreeuws God. 157 00:09:51,210 --> 00:09:55,410 Elohim is een soort uitgebreide meervoudsvorm van dat woord. 158 00:09:55,410 --> 00:10:00,270 Daarom wordt het woord Elohim in sommige delen van de Bijbel, in bepaalde gevallen, 159 00:10:00,270 --> 00:10:01,950 met goden vertaald. 160 00:10:01,950 --> 00:10:05,190 De Bijbel spreekt namelijk over de goden van de heidenen, 161 00:10:05,190 --> 00:10:09,750 de goden van de niet-Joden, met andere woorden: de afgoden. 162 00:10:09,750 --> 00:10:15,390 Wanneer naar die goden wordt verwezen als goden, staat daar het woord Elohim. 163 00:10:15,390 --> 00:10:18,150 Elohim betekent goden. 164 00:10:18,150 --> 00:10:23,310 Technisch gezien lijkt het woord Elohim dus goden te betekenen. 165 00:10:23,310 --> 00:10:27,690 Maar in het Oude Testament wordt het op een bijzondere manier gebruikt. 166 00:10:27,690 --> 00:10:31,050 Soms wordt Elohim daar gebruikt met een werkwoordsvorm 167 00:10:31,050 --> 00:10:33,690 die een enkelvoudig onderwerp vereist. 168 00:10:33,690 --> 00:10:36,930 Dat is vreemd, want gewoonlijk komt in de meeste 169 00:10:36,930 --> 00:10:41,970 talen het getal van de werkwoordsvorm overeen met dat van het onderwerp. 170 00:10:41,970 --> 00:10:45,150 Dat betekent dat je bij een enkelvoudig onderwerp 171 00:10:45,150 --> 00:10:47,790 een enkelvoudige werkwoordsvorm hebt. 172 00:10:47,790 --> 00:10:53,370 Heb je een meervoudig onderwerp, dan hoort daar een meervoudige werkwoordsvorm bij. 173 00:10:53,370 --> 00:10:57,390 In sommige passages in het Oude Testament heb je Elohim, 174 00:10:57,390 --> 00:11:00,570 een meervoudig zelfstandig naamwoord, als onderwerp, 175 00:11:00,570 --> 00:11:03,210 terwijl de werkwoordsvorm enkelvoudig is. 176 00:11:03,210 --> 00:11:07,590 Het is alsof Elohim in die gevallen een enkelvoudig woord is. 177 00:11:07,590 --> 00:11:12,210 In zulke gevallen hebben onze vertalers Elohim vertaald met God. 178 00:11:12,210 --> 00:11:16,890 Waarom God Elohim genoemd zou worden in plaats van eenvoudigweg El, 179 00:11:16,890 --> 00:11:19,650 heeft tot verschillende theorieën geleid. 180 00:11:19,650 --> 00:11:23,490 Eén theorie is natuurlijk dat God de Drie-eenheid is. 181 00:11:23,490 --> 00:11:28,530 God is één, maar Hij is ook drie-enig. Hij is ook drie. 182 00:11:28,530 --> 00:11:32,010 Misschien wordt daarom een meervoudsvorm van het woord God 183 00:11:32,010 --> 00:11:34,770 gebruikt met een enkelvoudig werkwoord. 184 00:11:34,770 --> 00:11:36,570 Het is maar één theorie. 185 00:11:36,570 --> 00:11:40,650 Het is een theorie waar christenen zich vaak tamelijk goed in kunnen vinden, 186 00:11:40,650 --> 00:11:45,390 maar het is niet bekend of dit de reden is waarom God soms Elohim wordt genoemd. 187 00:11:45,390 --> 00:11:51,390 Maar in Genesis, in de Pentateuch, vind je passages waarin God Elohim wordt genoemd 188 00:11:51,390 --> 00:11:55,470 en passages waarin Hij Jahweh of Jehova wordt genoemd. 189 00:11:55,470 --> 00:11:59,670 Deze geleerden besloten dus dat misschien de ene groep Joden in een bepaalde tijd 190 00:11:59,670 --> 00:12:05,070 God als Jehova kende, terwijl anderen de gewoonte hadden Hem Elohim te noemen. 191 00:12:05,070 --> 00:12:10,170 De passages die Hem Jehova noemen, zouden voortkomen uit een vroege traditie van 192 00:12:10,170 --> 00:12:12,390 mensen die Hem bij die naam noemden. 193 00:12:12,390 --> 00:12:17,550 De passages die Hem Elohim noemen, zouden uit een afzonderlijke traditie komen die 194 00:12:17,550 --> 00:12:22,050 hier op de een of andere manier mee verbonden raakte toen deze uiteindelijke 195 00:12:22,050 --> 00:12:25,110 documenten in hun huidige vorm werden samengesteld. 196 00:12:25,110 --> 00:12:29,550 Naar mijn mening wordt hiermee onvoldoende rekening gehouden met het feit dat er in 197 00:12:29,550 --> 00:12:35,010 het boek Genesis veel plaatsen zijn waar God Jahweh Elohim of 198 00:12:35,010 --> 00:12:37,050 Jehova Elohim wordt genoemd. 199 00:12:37,050 --> 00:12:39,030 De woorden worden samengevoegd. 200 00:12:39,030 --> 00:12:43,590 Een conservatieve Jood of christen die in het gangbare auteurschap van Mozes 201 00:12:43,590 --> 00:12:47,730 gelooft, zou eenvoudigweg zeggen dat God vanaf het begin 202 00:12:47,730 --> 00:12:50,010 onder beide namen bekendstond. 203 00:12:50,010 --> 00:12:55,770 Soms werd Hij Jahweh genoemd, soms Elohim en soms Jahweh Elohim. 204 00:12:55,770 --> 00:13:01,830 Petrus wordt soms Simon genoemd, soms Petrus en soms Simon Petrus. 205 00:13:01,830 --> 00:13:05,010 Zo is het ook niet al te vergezocht om te stellen dat de Joden God 206 00:13:05,010 --> 00:13:09,690 onder beide namen kenden en beide namen in verschillende situaties gebruikten. 207 00:13:09,690 --> 00:13:12,570 Maar de documentaire hypothese begon met het idee 208 00:13:12,570 --> 00:13:15,570 dat de passages met Jehova de oudste zijn, 209 00:13:15,570 --> 00:13:18,990 de passages waarin de naam Jehova wordt gebruikt. 210 00:13:18,990 --> 00:13:23,550 Die traditie is daarom belichaamd in passages waarin de naam Jehova wordt 211 00:13:23,550 --> 00:13:27,810 gebruikt, en die traditie zou misschien omstreeks 850 jaar voor 212 00:13:27,810 --> 00:13:29,490 Christus zijn ontstaan. 213 00:13:29,490 --> 00:13:33,750 Ongeveer honderd jaar later, 750 jaar voor Christus, 214 00:13:33,750 --> 00:13:37,290 zou volgens hen de Elohistische traditie zijn ontstaan, 215 00:13:37,290 --> 00:13:41,730 die te vinden is in de passages waarin het woord Elohim wordt gebruikt. 216 00:13:41,730 --> 00:13:46,410 Daarom worden ze de Jehovaïstische en de Elohistische traditie genoemd: 217 00:13:46,410 --> 00:13:50,670 de ene gebruikt Jehova en de andere gebruikt Elohim. 218 00:13:50,670 --> 00:13:54,990 Trouwens, er is geen objectieve reden om zulke dateringen vast te stellen, 219 00:13:54,990 --> 00:13:58,590 of zelfs maar te zeggen dat dit verschillende tradities zijn. 220 00:13:58,590 --> 00:14:01,710 Het is gewoon een theorie die iemand bedacht heeft. 221 00:14:01,710 --> 00:14:05,370 Iemand anders vond haar goed klinken en gaf haar door, 222 00:14:05,370 --> 00:14:09,150 en uiteindelijk werd ze min of meer standaardkost. 223 00:14:09,150 --> 00:14:14,490 Er zijn andere passages die volgens hen uit het priesterlijke tijdperk stammen. 224 00:14:14,490 --> 00:14:19,950 Ze denken dat het priesterschap pas laat in de geschiedenis van Israël is ontstaan. 225 00:14:19,950 --> 00:14:24,210 Daarom zouden de passages waarin de nadruk op priesters ligt, 226 00:14:24,210 --> 00:14:31,350 zoals het boek Leviticus, of zelfs sommige passages in Genesis en Exodus enzovoort, 227 00:14:31,350 --> 00:14:36,090 afkomstig zijn uit een latere traditie waarin de nadruk op de priesters 228 00:14:36,090 --> 00:14:37,770 van Israël lag. 229 00:14:37,770 --> 00:14:40,650 Dat noemen ze de priesterlijke traditie. 230 00:14:40,650 --> 00:14:44,190 Er is nog één andere traditie die ze menen te vinden. 231 00:14:44,190 --> 00:14:47,850 Die noemen ze de deuteronomistische traditie. 232 00:14:47,850 --> 00:14:52,230 Het woord Deuteronomium komt van twee Griekse woorden. 233 00:14:52,230 --> 00:14:56,910 Deutero betekent twee, of eigenlijk tweede. 234 00:14:56,910 --> 00:14:59,970 Nomos is het Griekse woord voor wet. 235 00:14:59,970 --> 00:15:09,390 Nomos, N, O, M, O, S. Deuteronomos, Deuteronomium, betekent dus tweede wet. 236 00:15:09,390 --> 00:15:14,430 Het boek Deuteronomium wordt de tweede wet genoemd omdat de wet daarin 237 00:15:14,430 --> 00:15:17,250 voor de tweede keer wordt uiteengezet. 238 00:15:17,250 --> 00:15:21,750 Het is geen andere wet dan de wet die eerder grotendeels in Exodus 239 00:15:21,750 --> 00:15:24,090 en Leviticus werd uiteengezet. 240 00:15:24,090 --> 00:15:29,370 In Deuteronomium, dat uit een veel latere periode in het leven van Mozes stamt, 241 00:15:29,370 --> 00:15:31,830 zet hij de wet opnieuw uiteen. 242 00:15:31,830 --> 00:15:35,190 Deuteronomium is dus een herhaling van de wet. 243 00:15:35,190 --> 00:15:37,890 Het is als het ware een tweede wet. 244 00:15:37,890 --> 00:15:41,550 De vierde vermeende traditie binnen de documentenhypothese 245 00:15:41,550 --> 00:15:43,770 is de deuteronomistische. 246 00:15:43,770 --> 00:15:48,630 Die omvat bijna de volledige inhoud van Deuteronomium en wat stukjes uit 247 00:15:48,630 --> 00:15:50,250 andere delen van de Pentateuch. 248 00:15:50,250 --> 00:15:53,130 Het idee is dat deze verschillende tradities op 249 00:15:53,130 --> 00:15:57,270 vier verschillende momenten in de geschiedenis onder de Joden zijn ontstaan. 250 00:15:57,270 --> 00:16:01,950 De Joden die de Pentateuch samenstelden, waren een beetje schizofreen. 251 00:16:01,950 --> 00:16:04,950 Ze wisten niet zeker welke tradities waar waren, 252 00:16:04,950 --> 00:16:08,610 dus voegden ze die allemaal samen en vlochten ze door elkaar. 253 00:16:08,610 --> 00:16:11,610 Als gevolg daarvan hebben we het huidige werk. 254 00:16:11,610 --> 00:16:15,630 Natuurlijk geloven ze dat de vroegste van deze tradities uit 850 255 00:16:15,630 --> 00:16:17,310 voor Christus stamt. 256 00:16:17,310 --> 00:16:21,210 Dat is toch zeker vijf- of zeshonderd jaar na de tijd van Mozes, 257 00:16:21,210 --> 00:16:23,670 dus Mozes was niet de auteur. 258 00:16:23,670 --> 00:16:27,330 Vervolgens geloven ze dat de elohistische traditie uit ongeveer 259 00:16:27,330 --> 00:16:31,230 750 voor Christus stamt, honderd jaar later. 260 00:16:31,230 --> 00:16:36,030 De deuteronomistische traditie zou uit 650 voor Christus stammen 261 00:16:36,030 --> 00:16:39,930 en de priesterlijke uit 450 voor Christus. 262 00:16:39,930 --> 00:16:43,170 Dat is een vol millennium na de tijd van Mozes. 263 00:16:43,170 --> 00:16:46,590 De theorie wordt soms de Graf-Wellhausen-theorie genoemd, 264 00:16:46,590 --> 00:16:50,010 omdat twee mannen met de namen Graf en Wellhausen 265 00:16:50,010 --> 00:16:52,770 haar in haar vroege stadia hebben ontwikkeld. 266 00:16:52,770 --> 00:16:58,350 In werkelijkheid begon ze al in 1753, vóór Graf en Wellhausen. 267 00:16:58,350 --> 00:17:04,230 In 1753, ongeveer 250 jaar geleden, schreef Jean Astruc, 268 00:17:04,230 --> 00:17:08,190 een Franse arts van Joodse afkomst, anoniem een boek. 269 00:17:08,190 --> 00:17:12,390 Daarin werd voor het eerst voorgesteld dat de Pentateuch misschien meerdere bronnen 270 00:17:12,390 --> 00:17:15,390 had, in plaats van dat Mozes de auteur was. 271 00:17:15,390 --> 00:17:19,650 Dat was de eerste poging om zoiets als deze theorie naar voren te brengen. 272 00:17:19,650 --> 00:17:24,090 Ze werd echter tot haar huidige vorm ontwikkeld door geleerden als professor 273 00:17:24,090 --> 00:17:30,450 K. H. Graf in 1866 en Julius Wellhausen in 1895 in Duitsland. 274 00:17:30,450 --> 00:17:34,290 Zij meenden vier verschillende tradities te hebben geïdentificeerd. 275 00:17:34,290 --> 00:17:41,730 Die worden soms J, E, D, P genoemd: jehovistisch, elohistisch, 276 00:17:41,730 --> 00:17:44,190 deuteronomistisch en priesterlijk. 277 00:17:44,190 --> 00:17:51,270 Het wordt ook J, E, P, D of J, E, D, P genoemd. 278 00:17:51,270 --> 00:17:57,150 Een Israëlische historicus, Yehezkel Kaufmann, bestreed in de jaren vijftig de 279 00:17:57,150 --> 00:18:01,170 volgorde en zette de laatste twee in een andere volgorde. 280 00:18:01,170 --> 00:18:05,670 Daarom noemen ze haar vaak de JEPD-theorie, 281 00:18:05,670 --> 00:18:10,170 de documentenhypothese of de Graf-Wellhausen-theorie. 282 00:18:10,170 --> 00:18:13,770 Je hoeft dat allemaal niet te weten, maar je zult er de rest van je leven over 283 00:18:13,770 --> 00:18:17,970 horen als je ooit met christelijke geleerden over zulke zaken praat. 284 00:18:17,970 --> 00:18:20,370 Dat zijn de termen die zij gebruiken. 285 00:18:20,370 --> 00:18:23,130 Nu wil ik het hebben over het bewijs dat ze daadwerkelijk voor 286 00:18:23,130 --> 00:18:25,230 deze theorie aanvoeren. 287 00:18:25,230 --> 00:18:27,630 Een deel daarvan is best interessant. 288 00:18:27,630 --> 00:18:31,050 De ondersteunende argumenten zijn, zoals ik al aangaf, 289 00:18:31,050 --> 00:18:35,910 dat God soms Elohim en soms Jahweh of Jehova wordt genoemd. 290 00:18:35,910 --> 00:18:39,330 Naar mijn mening is dat een uiterst zwak argument. 291 00:18:39,330 --> 00:18:42,870 Zoals ik al zei, bewijst het niet dat dezelfde auteur die 292 00:18:42,870 --> 00:18:47,670 passages niet geschreven kan hebben, maar dat was de eerste waarneming die ze deden. 293 00:18:47,670 --> 00:18:50,670 Dan zijn er twee plaatsen in het boek Genesis waar 294 00:18:50,670 --> 00:18:54,990 staat dat de Kanaänieten en de Ferezieten destijds in het land waren. 295 00:18:54,990 --> 00:19:00,870 In Genesis 12:6, wanneer Abram voor het eerst het land Kanaän binnengaat, staat: 296 00:19:00,870 --> 00:19:05,250 En Abram trok door dat land heen tot aan de heilige plaats bij Sichem, 297 00:19:05,250 --> 00:19:07,050 tot de eik van More. 298 00:19:07,050 --> 00:19:09,690 De Kanaänieten woonden toen in dat land. 299 00:19:09,690 --> 00:19:15,450 In Genesis 13:7, wanneer er een geschil ontstaat tussen Abram en Lot, staat: 300 00:19:15,450 --> 00:19:20,010 Er ontstond dan ook onenigheid tussen de herders van het vee van Abram 301 00:19:20,010 --> 00:19:22,650 en de herders van het vee van Lot. 302 00:19:22,650 --> 00:19:28,050 Bovendien woonden in die tijd de Kanaänieten en de Ferezieten in dat land. 303 00:19:28,050 --> 00:19:31,590 De reden waarom dit van belang is, is dat het klinkt alsof dit 304 00:19:31,590 --> 00:19:34,710 geschreven werd in een tijd waarin de Kanaänieten en de 305 00:19:34,710 --> 00:19:37,350 Ferezieten niet meer in het land waren. 306 00:19:37,350 --> 00:19:41,190 Het klinkt alsof de schrijver terugkijkt op een vroegere tijd 307 00:19:41,190 --> 00:19:45,090 waarin de Kanaänieten in het land waren, terwijl ze er nu, 308 00:19:45,090 --> 00:19:48,450 vanuit het standpunt van de schrijver, niet meer zijn, 309 00:19:48,450 --> 00:19:51,450 omdat hij voor een latere generatie schrijft. 310 00:19:51,450 --> 00:19:56,730 Volgens hen is de veronderstelling: destijds waren de Kanaänieten in het land, 311 00:19:56,730 --> 00:19:59,310 maar nu zijn ze er natuurlijk niet meer. 312 00:19:59,310 --> 00:20:03,630 Natuurlijk waren de Kanaänieten nog steeds in het land toen Mozes stierf. 313 00:20:03,630 --> 00:20:10,470 Het was Jozua die, na de dood van Jozef, het land binnentrok en Kanaän veroverde. 314 00:20:10,470 --> 00:20:13,770 Daarom zeggen ze dat Mozes dat niet geschreven kan hebben, 315 00:20:13,770 --> 00:20:18,090 want Mozes zou niet over de aanwezigheid van de Kanaänieten spreken 316 00:20:18,090 --> 00:20:20,490 alsof die iets uit het verleden was. 317 00:20:20,490 --> 00:20:25,170 Ze waren gedurende het hele leven van Mozes nog steeds in het land. 318 00:20:25,170 --> 00:20:29,430 Dit is dus een argument tegen het auteurschap van Mozes. 319 00:20:29,430 --> 00:20:34,650 Evangelischen hebben er echter op gewezen dat er ook eenvoudigweg kan staan: 320 00:20:34,650 --> 00:20:39,510 zelfs toen, in de tijd van Abram, waren de Kanaänieten in het land. 321 00:20:39,510 --> 00:20:44,670 Dat wil zeggen: net als nu waren de Kanaänieten en de Ferezieten ook 322 00:20:44,670 --> 00:20:46,170 destijds in het land. 323 00:20:46,170 --> 00:20:49,290 Misschien wist je niet dat ze daar al zo lang geleden waren. 324 00:20:49,290 --> 00:20:53,670 De Joden in de tijd van Mozes wisten dat de Kanaänieten in hun tijd in het land 325 00:20:53,670 --> 00:20:58,290 waren, maar misschien wisten ze niet dat de Kanaänieten zeshonderd jaar 326 00:20:58,290 --> 00:21:01,170 vóór hun tijd ook al in het land waren. 327 00:21:01,170 --> 00:21:03,510 Mozes kan dus gemakkelijk hebben gezegd: 328 00:21:03,510 --> 00:21:07,650 De Kanaänieten woonden toen in het land, met als implicatie: 329 00:21:07,650 --> 00:21:09,390 net zoals ze dat nu doen. 330 00:21:09,390 --> 00:21:11,190 Dat is heel goed mogelijk. 331 00:21:11,190 --> 00:21:15,510 Er is ook nog een andere mogelijkheid, en die moeten we in aanmerking nemen. 332 00:21:15,510 --> 00:21:18,990 Wanneer we zeggen dat Mozes de auteur van de Pentateuch is, 333 00:21:18,990 --> 00:21:22,290 houden we niet noodzakelijk vol dat hij ieder woord van de 334 00:21:22,290 --> 00:21:24,210 Pentateuch heeft geschreven. 335 00:21:24,210 --> 00:21:28,830 Met andere woorden, de boeken van de Pentateuch kunnen tot ons zijn gekomen met 336 00:21:28,830 --> 00:21:31,530 enkele redactionele toevoegingen. 337 00:21:31,530 --> 00:21:34,290 Een van de voor de hand liggende voorbeelden daarvan 338 00:21:34,290 --> 00:21:37,290 is het laatste hoofdstuk van Deuteronomium. 339 00:21:37,290 --> 00:21:42,630 Het laatste hoofdstuk van Deuteronomium vertelt over de dood van Mozes. 340 00:21:42,630 --> 00:21:47,010 Sommige mensen zeggen: ‘Misschien heeft Mozes dat vóór zijn dood 341 00:21:47,010 --> 00:21:50,130 profetisch geschreven.’ Maar dat denk ik niet. 342 00:21:50,130 --> 00:21:53,070 Want als je naar de bewoording van de passage kijkt, 343 00:21:53,070 --> 00:21:58,530 vooral naar Deuteronomium 34:10, vertelt die over de dood van Mozes 344 00:21:58,530 --> 00:22:00,210 en zegt vervolgens: 345 00:22:00,210 --> 00:22:04,350 En er is in Israël geen profeet meer opgestaan zoals Mozes, 346 00:22:04,350 --> 00:22:07,890 die de HEERE kende van aangezicht tot aangezicht, 347 00:22:07,890 --> 00:22:12,030 Dat is duidelijk geschreven nadat Mozes gestorven was. 348 00:22:12,030 --> 00:22:17,310 En enige tijd daarna zegt de auteur dat er sinds de dood van Mozes nooit een 349 00:22:17,310 --> 00:22:19,650 profeet zoals hij is opgestaan. 350 00:22:19,650 --> 00:22:24,090 Het lijkt duidelijk dat iemand die laatste verzen van Deuteronomium heeft toegevoegd. 351 00:22:24,090 --> 00:22:26,310 Misschien heeft Jozua dat gedaan. 352 00:22:26,310 --> 00:22:29,010 Het doet er niet toe wie het heeft gedaan. 353 00:22:29,010 --> 00:22:32,970 Het punt is dat het om een klein gedeelte van Deuteronomium gaat dat 354 00:22:32,970 --> 00:22:35,130 Mozes niet heeft geschreven. 355 00:22:35,130 --> 00:22:39,690 Sommige mensen, onder wie behoudende evangelischen die geloven dat Mozes de 356 00:22:39,690 --> 00:22:44,070 auteur van de Pentateuch is, denken dat Mozes in hoofdzaak de auteur van de 357 00:22:44,070 --> 00:22:48,870 Pentateuch is, maar dat latere redacteuren de informatie soms bijwerkten en op 358 00:22:48,870 --> 00:22:52,110 bepaalde plaatsen verklarende opmerkingen invoegden. 359 00:22:52,110 --> 00:22:54,870 Zij denken dus dat een latere Joodse redacteur 360 00:22:54,870 --> 00:22:56,910 misschien de woorden heeft toegevoegd: 361 00:22:56,910 --> 00:22:59,670 De Kanaänieten woonden toen in het land. 362 00:22:59,670 --> 00:23:02,430 Hoewel het boek Genesis door Mozes werd geschreven, 363 00:23:02,430 --> 00:23:04,950 heeft een redacteur die opmerking ingevoegd. 364 00:23:04,950 --> 00:23:09,270 Maar ik zeg dat Mozes het geschreven kan hebben als hij bedoelde te zeggen dat de 365 00:23:09,270 --> 00:23:13,770 Kanaänieten zelfs toen al in het land waren, zelfs zo lang geleden al. 366 00:23:13,770 --> 00:23:18,090 Dus hoewel deze specifieke uitspraken op het eerste gezicht de indruk lijken te 367 00:23:18,090 --> 00:23:20,910 wekken dat Mozes dit misschien niet heeft geschreven, 368 00:23:20,910 --> 00:23:24,750 zijn ze niet al te moeilijk te verklaren in het licht van de stelling dat Mozes het 369 00:23:24,750 --> 00:23:26,310 wel heeft geschreven. 370 00:23:26,310 --> 00:23:31,950 Ook staat er in Exodus 16:35, waar wordt verteld hoe God iedere dag 371 00:23:31,950 --> 00:23:35,490 manna begon te sturen dat het volk Israël kon eten, 372 00:23:35,490 --> 00:23:40,350 dat zij manna aten totdat zij bij de grens van het land Kanaän kwamen. 373 00:23:40,350 --> 00:23:44,310 Dat klinkt alsof er wordt gezegd dat zij daarna geen manna meer aten. 374 00:23:44,310 --> 00:23:48,390 We lezen in Jozua inderdaad dat het manna ophield toen zij bij de grens 375 00:23:48,390 --> 00:23:49,830 van Kanaän kwamen. 376 00:23:49,830 --> 00:23:55,290 Maar Mozes heeft werkelijk nog meegemaakt dat zij bij de grens van Kanaän kwamen, 377 00:23:55,290 --> 00:23:59,730 dus het is niet onmogelijk dat Mozes dat geschreven kan hebben. 378 00:23:59,730 --> 00:24:05,430 Hij leefde nog toen zij bij de grens van Kanaän kwamen en kon dus getuigen dat zij 379 00:24:05,430 --> 00:24:07,830 tot dat moment manna aten. 380 00:24:07,830 --> 00:24:11,010 Dit bewijst niet dat Mozes het niet heeft geschreven. 381 00:24:11,010 --> 00:24:15,870 Het klinkt alleen alsof het is geschreven door iemand nadat zij Kanaän waren 382 00:24:15,870 --> 00:24:20,490 binnengekomen, maar er staat niet noodzakelijk dat dit het geval is. 383 00:24:20,490 --> 00:24:25,110 Een ander argument wordt ontleend aan het feit dat de volgorde van de verhalen soms 384 00:24:25,110 --> 00:24:26,790 niet lijkt te kloppen. 385 00:24:26,790 --> 00:24:32,070 De wet wordt bijvoorbeeld in Exodus hoofdstuk 20 aan Mozes gegeven. 386 00:24:32,070 --> 00:24:35,430 Maar in hoofdstuk 18, twee hoofdstukken eerder, 387 00:24:35,430 --> 00:24:40,830 zien we dat Mozes de kinderen Israëls oordeelt op grond van de wet van God. 388 00:24:40,830 --> 00:24:44,730 Je herinnert je dat zijn schoonvader Jethro komt en zegt: 389 00:24:44,730 --> 00:24:46,230 Wat ben je aan het doen? 390 00:24:46,230 --> 00:24:47,250 Hij zegt: 391 00:24:47,250 --> 00:24:52,530 Toen zei Mozes tegen zijn schoonvader: Omdat het volk naar mij toe komt om 392 00:24:52,530 --> 00:24:54,510 God te raadplegen. 393 00:24:54,510 --> 00:24:58,230 Wanneer zij een zaak hebben, komt men daarmee naar mij en 394 00:24:58,230 --> 00:25:00,750 oordeel ik tussen de een en de ander. 395 00:25:00,750 --> 00:25:05,190 Ik maak hun de verordeningen van God en Zijn wetten bekend. 396 00:25:05,190 --> 00:25:09,030 Welnu, waar heeft Mozes de wet van God vandaan? 397 00:25:09,030 --> 00:25:14,550 Die werd op de berg Sinaï gegeven, en daar was hij nog niet aangekomen. 398 00:25:14,550 --> 00:25:18,570 Er staan zulke dingen in de Pentateuch die klinken alsof ze niet in 399 00:25:18,570 --> 00:25:20,490 chronologische volgorde staan. 400 00:25:20,490 --> 00:25:24,750 Sommige van deze geleerden dachten: ‘Dat bewijst dat deze verhalen afzonderlijk 401 00:25:24,750 --> 00:25:29,370 circuleerden, als afzonderlijke overleveringen, en dat degene die ze heeft 402 00:25:29,370 --> 00:25:33,570 samengevoegd ze eenvoudigweg in de verkeerde volgorde heeft gezet.’ 403 00:25:33,570 --> 00:25:37,890 Wat mij betreft kunnen ze allemaal door Mozes zijn geschreven en toch door 404 00:25:37,890 --> 00:25:41,250 latere redacteuren in de verkeerde volgorde zijn gezet. 405 00:25:41,250 --> 00:25:44,430 Ze stonden waarschijnlijk niet allemaal op één boekrol. 406 00:25:44,430 --> 00:25:47,970 Ze kunnen als afzonderlijke hoofdstukken of documenten die 407 00:25:47,970 --> 00:25:53,190 Mozes had geschreven hebben gecirculeerd, vooral na de tijd van Mozes. 408 00:25:53,190 --> 00:25:55,110 Nadat Mozes gestorven was, 409 00:25:55,110 --> 00:25:58,770 kunnen gedeelten ervan afzonderlijk zijn overgeschreven. 410 00:25:58,770 --> 00:26:03,090 En toen die uiteindelijk tot hun definitieve vorm werden samengevoegd, 411 00:26:03,090 --> 00:26:05,790 kunnen ze in de verkeerde volgorde zijn gezet. 412 00:26:05,790 --> 00:26:08,310 Maar in veel gevallen is het niet belangrijk 413 00:26:08,310 --> 00:26:13,470 of zelfs maar noodzakelijk om te zeggen dat ze niet in de juiste volgorde staan. 414 00:26:13,470 --> 00:26:15,750 Misschien is er een andere verklaring. 415 00:26:15,750 --> 00:26:18,510 Daar zullen we ons nu niet druk om maken. 416 00:26:18,510 --> 00:26:23,310 Maar dit is een van de oorspronkelijke argumenten die zij aanvoerden voor het 417 00:26:23,310 --> 00:26:28,170 bestaan van verschillende overleveringen, omdat bij de redactie soms de juiste 418 00:26:28,170 --> 00:26:31,530 chronologische volgorde lijkt te ontbreken. 419 00:26:31,530 --> 00:26:35,550 Dan is er het argument dat een aantal verhalen op elkaar lijkt. 420 00:26:35,550 --> 00:26:40,050 Het duidelijkste voorbeeld ben je al tegengekomen in Genesis. 421 00:26:40,050 --> 00:26:44,250 Abraham liegt over zijn vrouw en zegt dat zij zijn zus is. 422 00:26:44,250 --> 00:26:49,050 In Genesis 12 deed hij dit in Egypte tegenover de farao. 423 00:26:49,050 --> 00:26:54,090 In Genesis 20 deed hij dit in Gerar tegenover Abimelech, 424 00:26:54,090 --> 00:26:56,310 de koning van de Filistijnen. 425 00:26:56,310 --> 00:27:01,050 Degenen die de documentaire hypothese voorstaan, zeggen: ‘Zie je, 426 00:27:01,050 --> 00:27:05,610 dit zijn slechts twee verschillende overleveringen van hetzelfde verhaal. 427 00:27:05,610 --> 00:27:09,870 De details zijn veranderd toen het verhaal afzonderlijk werd doorverteld. 428 00:27:09,870 --> 00:27:14,730 In het ene verhaal gebeurt het in Egypte en in het andere in Gerar. 429 00:27:14,730 --> 00:27:18,930 Maar ze lijken zoveel op elkaar dat het waarschijnlijk slechts twee verschillende 430 00:27:18,930 --> 00:27:24,090 overleveringen zijn die uit één oorspronkelijk verslag zijn voortgekomen. 431 00:27:24,090 --> 00:27:28,110 Daarom vormen ze bewijs voor meerdere overleveringen.’ 432 00:27:28,110 --> 00:27:31,470 Aan de andere kant kan Mozes het natuurlijk hebben geschreven, 433 00:27:31,470 --> 00:27:35,730 en kunnen het twee afzonderlijke verslagen zijn, zoals ze zelf zeggen. 434 00:27:35,730 --> 00:27:40,170 Alleen omdat iemand denkt dat het waarschijnlijker is dat Abraham deze 435 00:27:40,170 --> 00:27:44,370 fout maar één keer zou maken dan dat hij hem twee keer zou maken, 436 00:27:44,370 --> 00:27:48,270 betekent dat nog niet dat hij hem niet twee keer heeft gemaakt. 437 00:27:48,270 --> 00:27:52,950 Ik durf wel te zeggen dat jij dezelfde fout ook twee keer hebt gemaakt, 438 00:27:52,950 --> 00:27:54,870 op de een of andere manier. 439 00:27:54,870 --> 00:27:58,050 En Abraham kan dat eveneens hebben gedaan. 440 00:27:58,050 --> 00:28:02,250 Hoe dan ook, dit zijn de argumenten waarvan zij vonden dat ze de 441 00:28:02,250 --> 00:28:05,010 documentaire hypothese ondersteunden. 442 00:28:05,010 --> 00:28:10,470 Laat me je nu de argumenten ertegen geven, die naar mijn mening veel sterker zijn. 443 00:28:10,470 --> 00:28:15,630 Om te beginnen is een van de argumenten ertegen dat de Pentateuch er aanspraak op 444 00:28:15,630 --> 00:28:18,450 maakt door Mozes geschreven te zijn. 445 00:28:18,450 --> 00:28:23,130 Op bladzijde één van je aantekeningen, vlak boven de hoofdletter B, 446 00:28:23,130 --> 00:28:27,630 zie je dat Mozes aanzienlijke delen van de Pentateuch heeft geschreven, 447 00:28:27,630 --> 00:28:31,170 zoals herhaaldelijk in de boeken zelf wordt gesteld. 448 00:28:31,170 --> 00:28:42,570 Exodus 17:14, Exodus 24:4, Exodus 34:27, Numeri 33:2, 449 00:28:42,570 --> 00:28:50,430 Deuteronomium 1:1 en Deuteronomium 31:9 vermelden allemaal dat 450 00:28:50,430 --> 00:28:52,530 Mozes dingen opschreef. 451 00:28:52,530 --> 00:28:56,130 Nu zeggen ze niet dat hij alles in de Pentateuch heeft opgeschreven. 452 00:28:56,130 --> 00:29:02,490 Ze zeggen alleen dat hij opschreef: Mozes schreef deze wet, Mozes schreef dit lied, 453 00:29:02,490 --> 00:29:05,610 Mozes schreef de legerplaatsen van Israël op. 454 00:29:05,610 --> 00:29:09,570 Er zijn dus verschillende gedeelten die zeggen dat Mozes bepaald 455 00:29:09,570 --> 00:29:11,430 materiaal heeft geschreven. 456 00:29:11,430 --> 00:29:15,810 Deze uitspraken zeggen niet dat hij de hele boeken heeft geschreven waarin dat 457 00:29:15,810 --> 00:29:17,610 materiaal nu te vinden is. 458 00:29:17,610 --> 00:29:21,390 Maar ze stellen wel dat Mozes voor een aanzienlijk deel de 459 00:29:21,390 --> 00:29:24,510 auteur en de bron van deze informatie was. 460 00:29:24,510 --> 00:29:28,770 Bovendien schrijven de schrijvers van het Nieuwe Testament, onder wie Jezus, 461 00:29:28,770 --> 00:29:30,990 de Pentateuch aan Mozes toe. 462 00:29:30,990 --> 00:29:35,850 Dat wil zeggen dat ze alles ervan aan hem toeschrijven, behalve Genesis. 463 00:29:35,850 --> 00:29:40,350 Maar Genesis is waarschijnlijk ook van Mozes, want het is altijd als een deel van 464 00:29:40,350 --> 00:29:42,330 de Pentateuch beschouwd. 465 00:29:42,330 --> 00:29:47,910 En het historische verslag ervan eindigt precies waar Exodus verdergaat, enzovoort. 466 00:29:47,910 --> 00:29:51,150 De reden waarom ik zeg dat de schrijvers van het Nieuwe Testament ons niet 467 00:29:51,150 --> 00:29:54,750 vertellen dat Mozes specifiek Genesis heeft geschreven, 468 00:29:54,750 --> 00:30:00,030 is dat zelfs Jezus uit Exodus citeert en zegt: ‘Mozes zei.’ 469 00:30:00,030 --> 00:30:04,410 Ook citeert Hij uit Leviticus wanneer Hij tegen de melaatse zegt: 470 00:30:04,410 --> 00:30:10,650 Jezus zei tegen hem: Denk erom dat u dit tegen niemand zegt; maar ga heen, 471 00:30:10,650 --> 00:30:16,170 laat uzelf aan de priester zien, en offer de gave die Mozes voorgeschreven heeft, 472 00:30:16,170 --> 00:30:18,150 tot een getuigenis voor hen. 473 00:30:18,150 --> 00:30:22,230 Dat staat in Leviticus, hoofdstuk 13 en 14. 474 00:30:22,230 --> 00:30:26,310 Jezus citeert vele malen uit het boek Deuteronomium. 475 00:30:26,310 --> 00:30:29,190 Toen Hij in de woestijn door de duivel werd verzocht, 476 00:30:29,190 --> 00:30:32,970 citeerde Hij Deuteronomium zelfs drie keer en zei: 477 00:30:32,970 --> 00:30:35,070 Er staat geschreven, enzovoort. 478 00:30:35,070 --> 00:30:37,350 Maar daar noemde Hij Mozes niet. 479 00:30:37,350 --> 00:30:40,470 De andere apostelen citeren er wel uit. 480 00:30:40,470 --> 00:30:46,410 Romeinen 10 citeert uit Deuteronomium en zegt dat het Mozes was, enzovoort. 481 00:30:46,410 --> 00:30:50,310 Je zult in het Nieuwe Testament zien dat alle boeken van de Pentateuch, 482 00:30:50,310 --> 00:30:55,590 behalve Genesis, door Jezus en de apostelen aan Mozes worden toegeschreven. 483 00:30:55,590 --> 00:30:59,430 Ook Genesis wordt vaak geciteerd in het Nieuwe Testament. 484 00:30:59,430 --> 00:31:03,330 Er wordt alleen niet vermeld of Mozes het heeft geschreven of niet. 485 00:31:03,330 --> 00:31:06,810 Maar je hebt in het Nieuwe Testament wel uitspraken die zeggen: 486 00:31:06,810 --> 00:31:09,030 Heeft Mozes u niet de wet gegeven? 487 00:31:09,030 --> 00:31:11,730 En niemand van u doet de wet. 488 00:31:11,730 --> 00:31:13,710 Waarom probeert u Mij te doden? 489 00:31:13,710 --> 00:31:15,270 Dat zei Jezus. 490 00:31:15,270 --> 00:31:20,010 Voor de Jood omvatte de Thora Genesis tot en met Deuteronomium. 491 00:31:20,010 --> 00:31:23,490 En Jezus aanvaardde kennelijk hun overlevering dat Mozes ook 492 00:31:23,490 --> 00:31:25,350 Genesis had geschreven. 493 00:31:25,350 --> 00:31:28,530 Naast de Bijbelse bevestigingen hiervan hebben we intern 494 00:31:28,530 --> 00:31:30,870 bewijs dat ik graag wil bespreken. 495 00:31:30,870 --> 00:31:36,690 Om te beginnen: telkens wanneer er bij de omzwervingen door de woestijn, enzovoort, 496 00:31:36,690 --> 00:31:40,410 dieren en planten worden genoemd, gaat het om soorten waarvan bekend 497 00:31:40,410 --> 00:31:45,030 is dat ze in het gebied van de Sinaï voorkomen, en niet in Palestina. 498 00:31:45,030 --> 00:31:47,670 De reden waarom dit belangrijk is om op te merken, 499 00:31:47,670 --> 00:31:51,750 is dat de documentaire hypothese stelt dat deze boeken 500 00:31:51,750 --> 00:31:54,990 eeuwen nadat de Israëlieten Palestina en Kanaän waren 501 00:31:54,990 --> 00:31:57,330 binnengekomen, zijn geschreven. 502 00:31:57,330 --> 00:32:01,230 De Joodse schrijvers zouden daarom vertrouwd zijn geweest met de Palestijnse 503 00:32:01,230 --> 00:32:04,950 fauna en flora, dus met de planten en dieren daar. 504 00:32:04,950 --> 00:32:08,190 Toch zijn de genoemde dieren en de beschreven flora 505 00:32:08,190 --> 00:32:11,670 die van het gebied van de Sinaï, waar het verhaal zich afspeelt. 506 00:32:11,670 --> 00:32:16,650 De auteur is dus vertrouwd met dat gebied, en niet met Kanaän of Palestina. 507 00:32:16,650 --> 00:32:20,550 Bedenk dat Mozes nooit Palestina is binnengekomen. 508 00:32:20,550 --> 00:32:24,990 Mozes stierf voordat de kinderen van Israël het land binnengingen. 509 00:32:24,990 --> 00:32:29,310 Daarom zou hij niet vertrouwd zijn geweest met de planten en dieren in Palestina, 510 00:32:29,310 --> 00:32:31,710 maar wel met die in de Sinaï. 511 00:32:31,710 --> 00:32:35,370 En daarnaar vinden we door de hele tekst heen verwijzingen. 512 00:32:35,370 --> 00:32:39,930 Ook is er een interessant verschijnsel: de auteur en zijn lezers hebben 513 00:32:39,930 --> 00:32:42,450 Egypte als referentiekader. 514 00:32:42,450 --> 00:32:46,230 Vermoedelijk schreef Mozes dit voor zijn eigen generatie en is het 515 00:32:46,230 --> 00:32:48,210 daarna bewaard gebleven. 516 00:32:48,210 --> 00:32:51,330 Maar in Genesis 13:10 staat: 517 00:32:51,330 --> 00:32:57,510 En Lot sloeg de ogen op en zag dat heel de Jordaanvlakte rijk aan water was; 518 00:32:57,510 --> 00:33:01,230 voordat de HEERE Sodom en Gomorra te gronde gericht had, 519 00:33:01,230 --> 00:33:07,710 was zij in de richting van Zoar als de hof van de HEERE, als het land Egypte. 520 00:33:07,710 --> 00:33:13,170 Merk op dat de schrijver ervan uitging dat zijn lezers beter bekend waren met Egypte 521 00:33:13,170 --> 00:33:16,350 en met het landschap op de weg richting Zoar. 522 00:33:16,350 --> 00:33:20,010 Hij nam aan dat ze daarmee vertrouwd waren. Hij zei: 523 00:33:20,010 --> 00:33:22,410 Zo was de Jordaan in die tijd. 524 00:33:22,410 --> 00:33:26,070 Hij neemt aan dat ze niet veel weten over het gebied van de Jordaan, 525 00:33:26,070 --> 00:33:30,630 dat in Israël ligt, maar dat ze wel weten hoe Egypte eruitziet. 526 00:33:30,630 --> 00:33:36,090 Deze slaven waren samen met Mozes uit Egypte gekomen. Hij kon zeggen: 527 00:33:36,090 --> 00:33:37,650 Weet je hoe het daar was? 528 00:33:37,650 --> 00:33:43,050 Het leek op Egypte — je weet wel, op het landschap langs de weg naar Zoar. 529 00:33:43,050 --> 00:33:44,070 Zo was het. 530 00:33:44,070 --> 00:33:48,390 Hij neemt dus aan dat zijn lezers en hijzelf vertrouwd zijn met Egypte, 531 00:33:48,390 --> 00:33:50,430 maar niet met Palestina. 532 00:33:50,430 --> 00:33:54,630 Dat zou niet gelden voor een latere generatie Joden als deze verhalen 533 00:33:54,630 --> 00:33:56,070 later waren ontstaan. 534 00:33:56,070 --> 00:33:59,670 Evenzo staat er in Numeri 13:22: 535 00:33:59,670 --> 00:34:05,010 Zij gingen het Zuiderland in en kwamen tot aan Hebron, en daar woonden Ahiman, 536 00:34:05,010 --> 00:34:08,850 Sesai en Talmai, nakomelingen van Enak. 537 00:34:08,850 --> 00:34:13,050 Hebron nu was zeven jaar eerder gebouwd dan Zoan in Egypte. 538 00:34:13,050 --> 00:34:16,830 Nadat de kinderen van Israël het land Kanaän waren binnengekomen, 539 00:34:16,830 --> 00:34:20,250 was Hebron een van de beroemdste steden die er waren. 540 00:34:20,250 --> 00:34:23,130 Toch neemt de auteur aan dat zijn lezers beter bekend 541 00:34:23,130 --> 00:34:26,190 zijn met Zoan in Egypte dan met Hebron. 542 00:34:26,190 --> 00:34:28,890 Ze zouden weten wanneer Zoan gebouwd was, 543 00:34:28,890 --> 00:34:31,710 maar ze wisten niet wanneer Hebron gebouwd was, 544 00:34:31,710 --> 00:34:35,910 omdat Hebron in Israël lag en ze het nog niet hadden ingenomen. 545 00:34:35,910 --> 00:34:38,790 Ze waren nog niet vertrouwd met die geografie. 546 00:34:38,790 --> 00:34:44,310 Ze waren wel vertrouwd met Zoan in Egypte en daarom maakt hij die vergelijking. 547 00:34:44,310 --> 00:34:47,790 Er is dus sprake van dit Egyptische referentiekader, 548 00:34:47,790 --> 00:34:52,650 dat in de tijd van Mozes zou hebben bestaan, maar daarna niet meer. 549 00:34:52,650 --> 00:34:57,030 De generatie van Mozes was namelijk de laatste Joodse generatie die 550 00:34:57,030 --> 00:34:58,710 in Egypte woonde. 551 00:34:58,710 --> 00:35:01,470 Dan zijn er Egyptische leenwoorden. 552 00:35:01,470 --> 00:35:06,570 Daarmee bedoelen we dat iedere taal woorden uit andere talen overneemt. 553 00:35:06,570 --> 00:35:11,250 Het Nederlands heeft bijvoorbeeld veel woorden uit het Latijn overgenomen. 554 00:35:11,250 --> 00:35:16,950 We hebben veel leenwoorden uit het Spaans, Frans, Duits, enzovoort. 555 00:35:16,950 --> 00:35:19,710 ‘Gesundheit’ is duidelijk Duits. 556 00:35:19,710 --> 00:35:24,330 We hebben Franse leenwoorden en veel Spaanse leenwoorden doordat 557 00:35:24,330 --> 00:35:26,670 culturen zich met elkaar vermengen. 558 00:35:26,670 --> 00:35:30,690 Het Nederlands heeft woorden uit andere talen overgenomen die 559 00:35:30,690 --> 00:35:32,490 leenwoorden worden genoemd. 560 00:35:32,490 --> 00:35:36,120 De Pentateuch bevat, anders dan latere Bijbelboeken, 561 00:35:36,120 --> 00:35:39,150 veel leenwoorden uit de Egyptische taal. 562 00:35:39,150 --> 00:35:43,110 Er zijn veel aanwijzingen dat de taal van de Hebreeën voor haar woordenschat 563 00:35:43,110 --> 00:35:46,410 enigszins afhankelijk was geweest van het Egyptisch. 564 00:35:46,410 --> 00:35:50,910 Ook dat wijst weer op de tijd van Mozes, niet op een latere periode. 565 00:35:50,910 --> 00:35:54,930 Ook is de Pentateuch gefascineerd door de tabernakel. 566 00:35:54,930 --> 00:35:58,350 Dat was een tijdelijke tent die na de tijd van David, 567 00:35:58,350 --> 00:36:02,190 en vooral na de tijd van Salomo, toen de tempel werd gebouwd, 568 00:36:02,190 --> 00:36:05,250 geen betekenis meer zou hebben gehad voor de Joden. 569 00:36:05,250 --> 00:36:10,410 Na de tijd van Salomo hadden de Joden de tempel, niet de tabernakel, 570 00:36:10,410 --> 00:36:13,230 en zouden ze niet zo gefascineerd zijn geweest. 571 00:36:13,230 --> 00:36:16,530 Kijk eens naar alle details als je Exodus leest. 572 00:36:16,530 --> 00:36:18,810 Bijna de helft van het boek Exodus 573 00:36:18,810 --> 00:36:22,950 bestaat uit een uiterst gedetailleerde beschrijving van de tabernakel. 574 00:36:22,950 --> 00:36:27,930 In Leviticus en de andere boeken wordt veelvuldig naar de tabernakel verwezen. 575 00:36:27,930 --> 00:36:30,930 Een generatie die na de tijd van Salomo leefde, 576 00:36:30,930 --> 00:36:34,530 zou nooit enige belangstelling voor de tabernakel hebben gehad. 577 00:36:34,530 --> 00:36:38,190 Misschien zouden ze veronderstellen dat er een tabernakel was geweest 578 00:36:38,190 --> 00:36:39,930 voordat er een tempel was. 579 00:36:39,930 --> 00:36:44,430 Maar al die details zouden belangrijk zijn voor de generatie van Mozes, 580 00:36:44,430 --> 00:36:46,530 omdat zij hem moesten bouwen. 581 00:36:46,530 --> 00:36:49,590 Ze moesten de bouwtekeningen en de beschrijving hebben, 582 00:36:49,590 --> 00:36:52,110 zodat ze wisten wat ze moesten doen. 583 00:36:52,110 --> 00:36:55,410 Maar waarom zou een generatie die eeuwen later 584 00:36:55,410 --> 00:36:58,170 leefde en de tabernakel niet eens had, 585 00:36:58,170 --> 00:37:02,490 hoofdstuk na hoofdstuk na hoofdstuk na hoofdstuk vullen met 586 00:37:02,490 --> 00:37:05,850 minutieuze beschrijvingen van hoe hij gebouwd moest worden, 587 00:37:05,850 --> 00:37:08,190 hoe groot hij was en al die dingen? 588 00:37:08,190 --> 00:37:12,150 Dat is logisch als het in de dagen van Mozes werd geschreven, 589 00:37:12,150 --> 00:37:15,630 toen ze de tabernakel werkelijk bouwden en gebruikten. 590 00:37:15,630 --> 00:37:20,790 Het is niet logisch dat deze inhoud in de Pentateuch zou staan als die vele 591 00:37:20,790 --> 00:37:25,230 generaties later werd geschreven, eeuwen nadat de tabernakel niet langer 592 00:37:25,230 --> 00:37:26,670 in gebruik was. 593 00:37:26,670 --> 00:37:30,510 Ook wordt Jeruzalem nergens in de hele Pentateuch genoemd. 594 00:37:30,510 --> 00:37:35,730 Na de tijd van David was Jeruzalem de hoofdstad van Israël en Juda. 595 00:37:35,730 --> 00:37:40,230 Na de tijd van David was Jeruzalem de geliefde gouden stad. 596 00:37:40,230 --> 00:37:42,390 Het was de heilige stad. 597 00:37:42,390 --> 00:37:45,870 Het was de grote liefde van het Joodse volk. 598 00:37:45,870 --> 00:37:47,730 De Joden zouden zeggen: 599 00:37:47,730 --> 00:37:53,550 Als ik u vergeet, Jeruzalem, laat dan mijn rechterhand zichzelf vergeten. 600 00:37:53,550 --> 00:37:58,350 Laat mijn tong vastkleven aan mijn gehemelte, als ik niet aan u denk, 601 00:37:58,350 --> 00:38:03,210 als ik Jeruzalem niet doe uitstijgen boven mijn hoogste blijdschap. 602 00:38:03,210 --> 00:38:07,830 Ze wilden Jeruzalem niet vergeten, omdat het de heilige stad was. 603 00:38:07,830 --> 00:38:11,730 En Jeruzalem vormt voornamelijk het middelpunt van de aandacht van 604 00:38:11,730 --> 00:38:14,250 de profeten, enzovoort. 605 00:38:14,250 --> 00:38:19,290 De boeken van de profeten Jesaja en Jeremia werden feitelijk geschreven 606 00:38:19,290 --> 00:38:23,010 rond de tijd waarin volgens de documentaire hypothese die 607 00:38:23,010 --> 00:38:25,170 andere tradities ontstonden. 608 00:38:25,170 --> 00:38:29,250 Met andere woorden, als de documentaire hypothese waar is, 609 00:38:29,250 --> 00:38:31,890 dan werden deze boeken van de Pentateuch 610 00:38:31,890 --> 00:38:35,730 ongeveer in dezelfde tijd geschreven als de boeken van de profeten 611 00:38:35,730 --> 00:38:38,910 Jesaja, Jeremia, enzovoort. 612 00:38:38,910 --> 00:38:43,530 Toch zijn Jesaja en Jeremia voortdurend met Jeruzalem bezig, 613 00:38:43,530 --> 00:38:47,010 zoals alle Joden dat waren na de tijd van David. 614 00:38:47,010 --> 00:38:52,590 In Genesis staat niet één verwijzing naar Jeruzalem als een plaats van betekenis. 615 00:38:52,590 --> 00:38:57,090 Hooguit wordt er terloops naar verwezen als de stad waar Melchizedek was. 616 00:38:57,090 --> 00:39:01,530 Afgezien daarvan wijst het ontbreken van iedere verwijzing naar Jeruzalem 617 00:39:01,530 --> 00:39:05,490 als een belangrijke plaats beslist op een tijd vóór de tijd van David, 618 00:39:05,490 --> 00:39:09,510 en dus niet op de tijd die de documentaire hypothese voorstelt. 619 00:39:09,510 --> 00:39:13,650 Dit is ook van betekenis omdat muziek na de tijd van David 620 00:39:13,650 --> 00:39:18,030 een van de voornaamste vormen van aanbidding was die David invoerde. 621 00:39:18,030 --> 00:39:21,930 David voerde muziekinstrumenten en zingende priesters in. 622 00:39:21,930 --> 00:39:24,930 Hij verdeelde de priesters in vierentwintig afdelingen, 623 00:39:24,930 --> 00:39:28,350 die voortdurend voor de ark van het verbond zouden zingen. 624 00:39:28,350 --> 00:39:31,830 Later, in de tijd van Hizkia, herstelde hij al deze 625 00:39:31,830 --> 00:39:34,830 Davidische vormen van aanbidding met muziek. 626 00:39:34,830 --> 00:39:39,270 Leviticus in de Pentateuch is een gedetailleerde beschrijving van de manier 627 00:39:39,270 --> 00:39:41,490 waarop de aanbidding moet worden verricht. 628 00:39:41,490 --> 00:39:44,670 In het hele boek wordt muziek niet één keer genoemd. 629 00:39:44,670 --> 00:39:47,370 Als dit na de tijd van David was geschreven, 630 00:39:47,370 --> 00:39:52,350 zou je beslist verwachten dat het gebruik van muziekinstrumenten en dergelijke 631 00:39:52,350 --> 00:39:53,910 erin was opgenomen. 632 00:39:53,910 --> 00:39:56,970 Dat was na de tijd van David immers de norm geworden. 633 00:39:56,970 --> 00:40:00,510 Maar dit is duidelijk vóór de tijd van David geschreven. 634 00:40:00,510 --> 00:40:04,890 In de Pentateuch wordt zelfs niet gezinspeeld op muziek in de tabernakel, 635 00:40:04,890 --> 00:40:07,890 onder de priesters of bij de aanbidding van God. 636 00:40:07,890 --> 00:40:11,790 Het laatste punt hierover betreft de naam Yahweh Sabaoth, 637 00:40:11,790 --> 00:40:15,030 die ‘the Lord of Hosts’ betekent. 638 00:40:15,030 --> 00:40:20,730 In moderne Engelse vertalingen wordt dat vertaald als ‘the Lord of Armies’ of 639 00:40:20,730 --> 00:40:22,170 ‘Lord of Hosts’. 640 00:40:22,170 --> 00:40:26,670 Yahweh Sabaoth was in de tijd van de profeten Jesaja en Jeremia de meest 641 00:40:26,670 --> 00:40:28,410 voorkomende naam voor God. 642 00:40:28,410 --> 00:40:32,910 Je zult tientallen keren aantreffen dat zij God Yahweh Sabaoth noemen. 643 00:40:32,910 --> 00:40:38,310 In alle literatuur van de Joden uit die periode werd God Yahweh Sabaoth genoemd. 644 00:40:38,310 --> 00:40:43,290 Toch beweert de documentaire hypothese dat de Pentateuch in die tijd is ontstaan, 645 00:40:43,290 --> 00:40:46,950 terwijl die aanduiding niet één keer in de Pentateuch wordt gebruikt. 646 00:40:46,950 --> 00:40:51,690 Het lijkt erop dat de Pentateuch werd geschreven voordat Yahweh Sabaoth een 647 00:40:51,690 --> 00:40:54,510 populaire manier werd om over God te spreken. 648 00:40:54,510 --> 00:40:58,710 In de latere tijd waarin het volgens deze critici werd geschreven, 649 00:40:58,710 --> 00:41:01,230 werd die aanduiding voortdurend gebruikt. 650 00:41:01,230 --> 00:41:05,130 Maar in de Pentateuch vind je Yahweh Sabaoth niet één keer, 651 00:41:05,130 --> 00:41:09,090 hoewel het in de latere literatuur van de Joden de meest voorkomende naam 652 00:41:09,090 --> 00:41:10,230 voor God is. 653 00:41:10,230 --> 00:41:15,090 De bewijzen dat Mozes de Pentateuch heeft geschreven, zijn dus de volgende: 654 00:41:15,090 --> 00:41:18,870 de Joodse traditie, de uitspraken van Jezus Zelf, 655 00:41:18,870 --> 00:41:23,550 de bewering in de apostolische geschriften dat Mozes hem heeft geschreven en het 656 00:41:23,550 --> 00:41:25,830 interne bewijsmateriaal van het boek. 657 00:41:25,830 --> 00:41:30,630 Daarom staat de documentaire hypothese eenvoudigweg niet zo stevig vast. 658 00:41:30,630 --> 00:41:34,470 Zij ontstond aanvankelijk vanuit het onjuiste uitgangspunt dat 659 00:41:34,470 --> 00:41:39,750 Mozes in zijn tijd niet over het schrift beschikte, maar daarin hadden ze het mis. 660 00:41:39,750 --> 00:41:43,890 Genesis behandelt de geschiedenis vanaf de schepping tot aan de verhuizing van het 661 00:41:43,890 --> 00:41:47,790 gezin van Jakob naar Egypte in de tijd van Jozef. 662 00:41:47,790 --> 00:41:51,750 Exodus tot en met Deuteronomium beslaan het leven van Mozes. 663 00:41:51,750 --> 00:41:56,550 Exodus behandelt de eerste tachtig jaar van Mozes: zijn geboorte, 664 00:41:56,550 --> 00:42:00,390 zijn veertig jaar vóór zijn ballingschap in Midian 665 00:42:00,390 --> 00:42:03,270 en de veertig jaar dat hij in Midian was. 666 00:42:03,270 --> 00:42:08,070 Hij was tachtig jaar oud toen hij terugkwam en het volk Israël bevrijdde, 667 00:42:08,070 --> 00:42:11,070 en zo oud is hij wanneer Exodus eindigt. 668 00:42:11,070 --> 00:42:16,890 Het brengt ons tot de wetgeving op de berg Sinaï en de oprichting van de tabernakel. 669 00:42:16,890 --> 00:42:20,010 Leviticus is een soort wetboek voor de priesters. 670 00:42:20,010 --> 00:42:23,910 Het is een handboek voor de priesters over hoe ze offers moeten brengen 671 00:42:23,910 --> 00:42:26,730 en de dingen moeten doen die ze moeten doen. 672 00:42:26,730 --> 00:42:31,890 Numeri behandelt de achtendertig jaar waarin de Joden door de woestijn zwierven, 673 00:42:31,890 --> 00:42:36,630 vanaf de Sinaï tot aan het moment dat ze het beloofde land binnengingen. 674 00:42:36,630 --> 00:42:40,410 Ze brachten een heel jaar door bij de berg Sinaï. 675 00:42:40,410 --> 00:42:43,950 Deuteronomium beslaat waarschijnlijk maar één of twee dagen. 676 00:42:43,950 --> 00:42:48,810 Het bevat vier preken die Mozes aan het einde van zijn leven hield om de tweede 677 00:42:48,810 --> 00:42:52,110 generatie Joden die uit Egypte gekomen waren, 678 00:42:52,110 --> 00:42:55,890 te herinneren aan de dingen die God hun geboden had te doen. 679 00:42:55,890 --> 00:42:58,470 Dat is de inhoud van elk boek. 680 00:42:58,470 --> 00:43:01,890 Wat de thema’s van de boeken betreft, zou je kunnen zeggen dat 681 00:43:01,890 --> 00:43:05,730 in Genesis de soevereiniteit van God te zien is: 682 00:43:05,730 --> 00:43:11,250 Zijn soevereiniteit in de schepping, Zijn soevereiniteit in de keuze van Abraham 683 00:43:11,250 --> 00:43:15,570 en Zijn soevereiniteit in het zo leiden van de gebeurtenissen dat 684 00:43:15,570 --> 00:43:17,550 Jozef aan de macht kwam. 685 00:43:17,550 --> 00:43:23,250 De soevereiniteit van God is beslist het overheersende thema van Genesis. 686 00:43:23,250 --> 00:43:28,050 Voor Exodus zouden we Gods macht en reddende genade kunnen noemen: 687 00:43:28,050 --> 00:43:33,210 hoe Hij het machtigste koninkrijk ter wereld, Egypte, kon overwinnen, 688 00:43:33,210 --> 00:43:37,890 en hoe God hen door genade redde, iets wat de Joden op grond van hun eigen 689 00:43:37,890 --> 00:43:40,350 verdiensten niet verdienden. 690 00:43:40,350 --> 00:43:43,830 Bij Leviticus zou het de heiligheid van God zijn. 691 00:43:43,830 --> 00:43:49,830 Dat is beslist een overheersend thema in Leviticus: het woord heiligheid. 692 00:43:49,830 --> 00:43:51,690 Ik ben heilig. 693 00:43:51,690 --> 00:43:58,230 Wees heilig, want ik ben heilig, komt in het hele boek Leviticus veelvuldig voor. 694 00:43:58,230 --> 00:44:02,430 De goedheid en gestrengheid van God zijn te zien in Numeri. 695 00:44:02,430 --> 00:44:06,870 Dat wil zeggen: Gods genade en Zijn bestraffing van Israël 696 00:44:06,870 --> 00:44:11,250 wanneer zij tijdens die achtendertig jaar van omzwervingen in de woestijn 697 00:44:11,250 --> 00:44:12,990 tegen Hem zondigden. 698 00:44:12,990 --> 00:44:17,610 Voor Deuteronomium zouden we het thema de trouw van God kunnen noemen. 699 00:44:17,610 --> 00:44:21,630 Wanneer Mozes terugkijkt op de uittocht en de tijd daarna, 700 00:44:21,630 --> 00:44:26,790 brengt hij in herinnering hoe God trouw is geweest aan wat Hij beloofd had 701 00:44:26,790 --> 00:44:31,590 en trouw zal zijn door hun het land te geven wanneer ze het binnengaan. 702 00:44:31,590 --> 00:44:33,870 Dat is onze inleiding op de Pentateuch.