1
00:00:02,010 --> 00:00:04,710
Welkom bij Vers voor Vers!

2
00:00:04,710 --> 00:00:11,610
Deze keer behandelen we Mattheüs
1, vers 18 tot en met vers 25.

3
00:00:11,610 --> 00:00:14,370
Laten we kijken naar Mattheüs hoofdstuk 1.

4
00:00:14,370 --> 00:00:18,570
We beginnen aan het einde van het
gedeelte waar Mattheüs de genealogie,

5
00:00:18,570 --> 00:00:22,350
of de biologische achtergrond,
heeft gegeven van Jozef,

6
00:00:22,350 --> 00:00:24,930
die de wettelijke vader van Jezus is.

7
00:00:24,930 --> 00:00:27,390
Het is interessant dat Mattheüs dit doet,

8
00:00:27,390 --> 00:00:30,570
want Jezus was biologisch
niet aan Jozef verwant,

9
00:00:30,570 --> 00:00:33,090
en Mattheüs maakt dat heel duidelijk.

10
00:00:33,090 --> 00:00:36,930
Toch geeft Mattheüs genealogische
informatie over Jozef

11
00:00:36,930 --> 00:00:39,690
alsof die relevant is voor Christus.

12
00:00:39,690 --> 00:00:42,810
Die is relevant voor Christus omdat Jezus,

13
00:00:42,810 --> 00:00:45,990
hoewel Hij niet de natuurlijke
zoon van Jozef was,

14
00:00:45,990 --> 00:00:50,190
wel degelijk door Jozef werd
grootgebracht, in het huis van Jozef.

15
00:00:50,190 --> 00:00:54,930
We zouden Jozef de stiefvader van
Jezus kunnen noemen, Zijn pleegvader,

16
00:00:54,930 --> 00:00:56,550
of iets dergelijks.

17
00:00:56,550 --> 00:00:59,010
Jozef was Zijn adoptievader.

18
00:00:59,010 --> 00:01:02,850
Daarom zou iedere status die Jozef op
grond van zijn afstamming binnen de

19
00:01:02,850 --> 00:01:07,710
gemeenschap had, ook aan Jezus worden
toegeschreven als zijn wettelijke zoon.

20
00:01:07,710 --> 00:01:11,430
Nadat Mattheüs ons die genealogische
informatie in de eerste

21
00:01:11,430 --> 00:01:16,110
zeventien verzen heeft gegeven,
beginnen we in hoofdstuk 1, vers 18,

22
00:01:16,110 --> 00:01:20,970
het eigenlijke verhaal te lezen over hoe
de geboorte van Jezus tot stand kwam.

23
00:01:20,970 --> 00:01:26,070
Zo begint het precies in Mattheüs
hoofdstuk 1, vers 18. Er staat:

24
00:01:26,070 --> 00:01:29,550
De geboorte van Jezus
Christus was nu als volgt.

25
00:01:29,550 --> 00:01:34,650
Terwijl Maria, Zijn moeder, met
Jozef in ondertrouw was, bleek zij,

26
00:01:34,650 --> 00:01:39,510
nog voordat zij samengekomen waren,
zwanger te zijn uit de Heilige Geest.

27
00:01:39,510 --> 00:01:43,050
Dat wil zeggen: voordat ze met
elkaar naar bed waren geweest.

28
00:01:43,050 --> 00:01:47,010
Jozef, haar man, wilde
haar onopgemerkt verlaten,

29
00:01:47,010 --> 00:01:51,570
omdat hij rechtvaardig was en haar niet
in het openbaar te schande wilde maken.

30
00:01:51,570 --> 00:01:56,490
Terwijl hij deze dingen overwoog, zie, een
engel van de Heere verscheen hem in een

31
00:01:56,490 --> 00:02:03,690
droom en zei: Jozef, zoon van David,
wees niet bevreesd Maria, uw vrouw,

32
00:02:03,690 --> 00:02:08,490
bij u te nemen, want wat in haar
ontvangen is, is uit de Heilige Geest;

33
00:02:08,490 --> 00:02:14,250
en zij zal een Zoon baren, en
u zult Hem de naam Jezus geven,

34
00:02:14,250 --> 00:02:18,570
want Hij zal Zijn volk
zalig maken van hun zonden.

35
00:02:18,570 --> 00:02:24,150
Dit alles is geschied opdat vervuld werd
wat door de Heere gesproken is door de

36
00:02:24,150 --> 00:02:30,990
profeet, toen hij zei: Zie, de maagd
zal zwanger worden en een Zoon baren,

37
00:02:30,990 --> 00:02:37,950
en u zult Hem de Naam Immanuel geven;
vertaald betekent dat: God met ons.

38
00:02:37,950 --> 00:02:42,990
Toen Jozef uit de slaap ontwaakt was,
deed hij zoals de engel van de Heere hem

39
00:02:42,990 --> 00:02:46,170
bevolen had, en hij nam
zijn vrouw bij zich;

40
00:02:46,170 --> 00:02:50,250
en hij had geen gemeenschap met
haar totdat zij haar eerstgeboren

41
00:02:50,250 --> 00:02:54,510
Zoon gebaard had; en hij
gaf Hem de Naam Jezus.

42
00:02:54,510 --> 00:02:56,550
Ofwel: zwanger.

43
00:02:56,550 --> 00:03:01,890
Dat zij geen gemeenschap hadden, betekent
dat ze geen seksuele omgang hadden.

44
00:03:01,890 --> 00:03:05,490
Hier hebben we het verhaal
vanuit het perspectief van Jozef.

45
00:03:05,490 --> 00:03:08,430
Als we het Evangelie
van Lukas zouden lezen,

46
00:03:08,430 --> 00:03:12,270
zouden we het verhaal vanuit
het perspectief van Maria zien.

47
00:03:12,270 --> 00:03:17,070
In het Evangelie van Lukas zien we
allereerst dat familieleden van Maria

48
00:03:17,070 --> 00:03:19,110
bezoek krijgen van een engel.

49
00:03:19,110 --> 00:03:23,670
Hij vertelt hun dat zij de ouders zullen
worden van een profeet die Johannes

50
00:03:23,670 --> 00:03:24,690
de Doper werd.

51
00:03:24,690 --> 00:03:27,270
Vervolgens verschijnt
er een engel aan Maria,

52
00:03:27,270 --> 00:03:31,530
die haar vertelt over haar eigen
rol als moeder van de Messias.

53
00:03:31,530 --> 00:03:36,810
Daarna lezen we in het Evangelie van
Lukas hoe Maria op reis gaat, enzovoort.

54
00:03:36,810 --> 00:03:41,490
Maar bij Mattheüs krijgen we niets
vanuit het perspectief van Maria.

55
00:03:41,490 --> 00:03:45,990
De aandacht is volledig gericht
op het perspectief van Jozef.

56
00:03:45,990 --> 00:03:49,290
We lezen niet dat er een
engel aan Maria verschijnt.

57
00:03:49,290 --> 00:03:52,710
We lezen dat de engel
aan Jozef verschijnt.

58
00:03:52,710 --> 00:03:54,990
Natuurlijk zijn beide verhalen waar.

59
00:03:54,990 --> 00:03:59,070
Het is alleen zo dat elke
schrijver, Mattheüs en Lukas,

60
00:03:59,070 --> 00:04:02,730
ander materiaal heeft
uitgekozen om op te nemen.

61
00:04:02,730 --> 00:04:07,410
Jozef is iemand over wie wij
veel minder weten dan over Maria.

62
00:04:07,410 --> 00:04:10,710
Maria komt in de Evangeliën
telkens weer naar voren

63
00:04:10,710 --> 00:04:14,490
als iemand die van tijd tot
tijd contact heeft met Jezus.

64
00:04:14,490 --> 00:04:18,090
Ze wordt zelfs genoemd in het
boek Handelingen, in hoofdstuk 1,

65
00:04:18,090 --> 00:04:21,090
als een van degenen die
in de bovenzaal waren

66
00:04:21,090 --> 00:04:24,270
toen de Heilige Geest op
de dag van Pinksteren kwam.

67
00:04:24,270 --> 00:04:27,810
Maar Jozef treffen we in
geen van die situaties aan.

68
00:04:27,810 --> 00:04:31,470
Over Jozef wordt alleen
geschreven in de geboorteverhalen.

69
00:04:31,470 --> 00:04:35,190
Die staan in de eerste twee
hoofdstukken van Mattheüs en de eerste

70
00:04:35,190 --> 00:04:37,230
twee hoofdstukken van Lukas.

71
00:04:37,230 --> 00:04:42,210
Chronologisch gezien staat het laatste
van die verhalen in Lukas hoofdstuk 2.

72
00:04:42,210 --> 00:04:46,650
Daar raken de ouders van Jezus Hem,
wanneer Hij twaalf jaar oud is,

73
00:04:46,650 --> 00:04:48,270
min of meer kwijt.

74
00:04:48,270 --> 00:04:53,850
Ze gaan terug en vinden Hem in de tempel,
waar Hij onderwijs geeft, of beter gezegd,

75
00:04:53,850 --> 00:04:56,130
vragen stelt en beantwoordt.

76
00:04:56,130 --> 00:05:00,390
Dat is de laatste keer dat we in
de Evangeliën over Jozef lezen.

77
00:05:00,390 --> 00:05:03,570
Maar dit is de eerste keer
dat we over hem lezen.

78
00:05:03,570 --> 00:05:08,070
In de voorafgaande verzen is zijn
genealogische informatie gegeven,

79
00:05:08,070 --> 00:05:10,590
en nu lezen we enkele dingen over hem.

80
00:05:10,590 --> 00:05:15,210
In vers 18 wordt ons verteld dat
hij met Maria ondertrouwd was.

81
00:05:15,210 --> 00:05:19,950
Zo vond de geboorte van Jezus plaats:
er was sprake van een ondertrouw.

82
00:05:19,950 --> 00:05:21,570
Wat is ondertrouw?

83
00:05:21,570 --> 00:05:26,070
Dat is eigenlijk niet iets waarover
wij in onze samenleving veel weten,

84
00:05:26,070 --> 00:05:28,890
hoewel veel mensen dit opnieuw ontdekken.

85
00:05:28,890 --> 00:05:32,610
Veel christenen ontdekken
ondertrouw opnieuw als een model

86
00:05:32,610 --> 00:05:35,910
voor jonge mensen om hun
levensgezel te vinden

87
00:05:35,910 --> 00:05:39,510
en met hun toekomstige
huwelijkspartner samen te komen,

88
00:05:39,510 --> 00:05:42,810
in plaats van de gebruikelijke
gewoonte om te daten.

89
00:05:42,810 --> 00:05:45,510
Dit was niet alleen een
gewoonte onder de Joden,

90
00:05:45,510 --> 00:05:50,370
maar kwam vrij algemeen voor bij
de meeste volken in de oudheid.

91
00:05:50,370 --> 00:05:54,870
Ongetrouwde mannen en vrouwen gingen
niet zomaar met allerlei mensen uit,

92
00:05:54,870 --> 00:05:59,430
probeerden niet eerst een reeks
vrijblijvende liefdesrelaties uit,

93
00:05:59,430 --> 00:06:04,170
om uiteindelijk een van die mensen
uit te kiezen om mee te trouwen.

94
00:06:04,170 --> 00:06:09,390
In Bijbelse tijden, en dat gold niet
alleen in de Bijbel maar ook in veel

95
00:06:09,390 --> 00:06:14,190
niet-religieuze samenlevingen,
waarschijnlijk de meeste, ging het anders.

96
00:06:14,190 --> 00:06:18,570
Wanneer een jonge man en een jonge
vrouw de huwbare leeftijd bereikten,

97
00:06:18,570 --> 00:06:21,690
gingen ze niet met allerlei
mogelijke partners om,

98
00:06:21,690 --> 00:06:25,350
zoals in onze eigen
samenleving zo gebruikelijk is.

99
00:06:25,350 --> 00:06:29,850
Ze richtten hun aandacht op één persoon
van wie ze dachten dat die een geschikte

100
00:06:29,850 --> 00:06:32,670
partij en levensgezel voor hen zou zijn.

101
00:06:32,670 --> 00:06:35,490
Natuurlijk kenden ze die persoon
vermoedelijk al enigszins,

102
00:06:35,490 --> 00:06:37,650
al was dat niet altijd het geval.

103
00:06:37,650 --> 00:06:42,270
In sommige gevallen lezen we over mensen
van wie het huwelijk door hun ouders werd

104
00:06:42,270 --> 00:06:46,530
geregeld voordat de jonge mensen
elkaar zelfs maar hadden ontmoet.

105
00:06:46,530 --> 00:06:49,470
Maar dat was niet
noodzakelijkerwijs altijd zo.

106
00:06:49,470 --> 00:06:54,210
Dat was zeker het geval toen Abraham
een vrouw vond voor zijn zoon Izak.

107
00:06:54,210 --> 00:06:57,930
Maar Izaks zoon Jakob
volgde die werkwijze niet.

108
00:06:57,930 --> 00:07:02,310
Jakob vond zelf zijn bruid en koos
de vrouw met wie hij wilde trouwen.

109
00:07:02,310 --> 00:07:05,730
Maar nogmaals, dat gebeurde
niet door te daten.

110
00:07:05,730 --> 00:07:08,910
Het gebeurde door middel
van een verlovingsproces.

111
00:07:08,910 --> 00:07:10,530
Wat is ondertrouw?

112
00:07:10,530 --> 00:07:14,490
Tegenwoordig wordt er in sommige
christelijke kringen veel gesproken over

113
00:07:14,490 --> 00:07:17,610
hofmakerij als alternatief voor daten.

114
00:07:17,610 --> 00:07:22,950
Veel christelijke leraren hebben ingezien
hoeveel emotionele en morele schade

115
00:07:22,950 --> 00:07:26,310
de moderne praktijk van
het daten kan aanrichten.

116
00:07:26,310 --> 00:07:30,930
Daarom pleiten veel christenen nu voor
iets wat hofmakerij wordt genoemd,

117
00:07:30,930 --> 00:07:34,290
wat eigenlijk een iets
ernstiger vorm van daten is.

118
00:07:34,290 --> 00:07:37,770
Dat wil zeggen: twee
mensen daten met elkaar

119
00:07:37,770 --> 00:07:40,350
met de gedachte dat ze
misschien zullen trouwen,

120
00:07:40,350 --> 00:07:42,930
of zelfs dat ze met elkaar willen trouwen.

121
00:07:42,930 --> 00:07:45,270
Ze streven actief naar een huwelijk.

122
00:07:45,270 --> 00:07:48,870
Toch is hofmakerij, zoals
daarover gesproken wordt,

123
00:07:48,870 --> 00:07:51,750
niet werkelijk even
bindend als het huwelijk.

124
00:07:51,750 --> 00:07:55,590
Je kunt er nog steeds mee ophouden,
tot op de dag van de bruiloft.

125
00:07:55,590 --> 00:08:00,090
Het stel dat elkaar het hof maakt,
kan besluiten het af te blazen.

126
00:08:00,090 --> 00:08:05,790
Daarom biedt hofmakerij net zomin als
daten enige garantie dat het stel maar

127
00:08:05,790 --> 00:08:07,710
één romantische relatie zal hebben.

128
00:08:07,710 --> 00:08:11,010
Ze kunnen immers een heel sterke
romantische relatie hebben met iemand die

129
00:08:11,010 --> 00:08:14,550
ze het hof maken, die
relatie vervolgens afbreken

130
00:08:14,550 --> 00:08:17,130
en later iemand anders het hof maken.

131
00:08:17,130 --> 00:08:20,310
Het Bijbelse model van
verloving was heel anders.

132
00:08:20,310 --> 00:08:23,610
Verloving betekende dat een
jonge man en een jonge vrouw

133
00:08:23,610 --> 00:08:25,890
afspraken om met elkaar te trouwen.

134
00:08:25,890 --> 00:08:29,730
Dat gebeurde voordat ze ooit romantisch
bij elkaar betrokken raakten.

135
00:08:29,730 --> 00:08:33,690
Ze hadden niet gedatet en daten
maakte er geen deel van uit.

136
00:08:33,690 --> 00:08:36,630
Ze leerden elkaar in
andere situaties kennen.

137
00:08:36,630 --> 00:08:38,850
Misschien kenden ze elkaar
helemaal niet zo goed

138
00:08:38,850 --> 00:08:41,130
toen ze die beslissing
voor het eerst namen.

139
00:08:41,130 --> 00:08:45,270
Maar nadat ze verloofd waren, hadden
ze tijd om elkaar te leren kennen.

140
00:08:45,270 --> 00:08:49,170
In de Joodse samenleving zat er namelijk
meestal ongeveer een jaar tussen het

141
00:08:49,170 --> 00:08:53,730
moment waarop ze zich verloofden en het
moment waarop ze daadwerkelijk trouwden.

142
00:08:53,730 --> 00:08:57,600
Maar zelfs vóór de verloving
leerden de meeste stellen elkaar,

143
00:08:57,600 --> 00:08:59,700
daar ben ik behoorlijk van overtuigd,

144
00:08:59,700 --> 00:09:04,710
waarschijnlijk al enigszins kennen
zonder te daten en zonder romantiek.

145
00:09:04,710 --> 00:09:07,770
Ze leerden elkaar in het
maatschappelijk leven kennen.

146
00:09:07,770 --> 00:09:09,930
Ze zagen elkaar in de stad.

147
00:09:09,930 --> 00:09:13,110
Misschien zagen ze elkaar
bij hun ouders thuis.

148
00:09:13,110 --> 00:09:15,150
Ze leerden hoe de ander was.

149
00:09:15,150 --> 00:09:18,870
In onze tijd zouden ze elkaar
in de gemeente of in andere

150
00:09:18,870 --> 00:09:21,330
sociale situaties kunnen leren kennen.

151
00:09:21,330 --> 00:09:25,230
Maar ze dateten niet zoals wij
dat tegenwoordig gewoonlijk doen.

152
00:09:25,230 --> 00:09:30,570
In plaats daarvan namen ze een verstandige
beslissing op grond van rationele redenen.

153
00:09:30,570 --> 00:09:35,070
Daar hoorde, daar ben ik zeker van,
lichamelijke aantrekkingskracht bij,

154
00:09:35,070 --> 00:09:37,830
maar geen op hol geslagen
hormonen die worden

155
00:09:37,830 --> 00:09:42,630
opgewekt doordat je met iemand uitgaat,
’s avonds samen in een auto zit,

156
00:09:42,630 --> 00:09:45,210
helemaal alleen bent, enzovoort.

157
00:09:45,210 --> 00:09:49,830
Zulke dingen, die voor ons zo normaal
zijn, waren voor hen niet normaal.

158
00:09:49,830 --> 00:09:52,830
Zij vonden het immoreel om emotioneel,

159
00:09:52,830 --> 00:09:56,970
geestelijk en romantisch betrokken te
raken bij iemand van wie ze niet wisten

160
00:09:56,970 --> 00:09:58,890
dat ze ermee zouden trouwen.

161
00:09:58,890 --> 00:10:02,970
Een verloving was dus in feite
een verbintenis om te trouwen.

162
00:10:02,970 --> 00:10:08,370
Het Engelse woord ‘betrothal’ komt
zelfs van het Oudengelse woord ‘troth’,

163
00:10:08,370 --> 00:10:11,370
dat toezegging of belofte betekent.

164
00:10:11,370 --> 00:10:16,710
‘Betrothed’ zijn betekent dat je beloofd
was: je had beloofd te zullen trouwen.

165
00:10:16,710 --> 00:10:21,390
Wanneer mensen verloofd waren, waren ze
evenzeer toegewijd aan de persoon met wie

166
00:10:21,390 --> 00:10:25,470
ze verloofd waren als wanneer ze
al met die persoon getrouwd waren.

167
00:10:25,470 --> 00:10:28,710
Het enige verschil was dat
ze nog niet samenwoonden

168
00:10:28,710 --> 00:10:31,590
en geen seksuele omgang met elkaar hadden.

169
00:10:31,590 --> 00:10:34,050
De tijd vanaf hun
verloving tot hun huwelijk

170
00:10:34,050 --> 00:10:37,650
was voor hen een tijd om zich op
het huwelijk voor te bereiden,

171
00:10:37,650 --> 00:10:42,150
om zich erop voor te bereiden het
ouderlijk huis te verlaten en samen

172
00:10:42,150 --> 00:10:44,490
aan een nieuw gezinsleven te beginnen.

173
00:10:44,490 --> 00:10:48,750
Het was ongetwijfeld een tijd waarin ze
romantische gevoelens voor elkaar begonnen

174
00:10:48,750 --> 00:10:52,350
te ontwikkelen, zodat ze geen
vreemden voor elkaar zouden zijn

175
00:10:52,350 --> 00:10:53,850
wanneer ze trouwden.

176
00:10:53,850 --> 00:10:56,730
Maar daarvoor hadden ze
meestal een heel jaar.

177
00:10:56,730 --> 00:11:00,090
Gedurende dat jaar konden
ze het niet afbreken.

178
00:11:00,090 --> 00:11:03,750
Ze hadden zich aan het huwelijk
verbonden. Ze hadden het beloofd.

179
00:11:03,750 --> 00:11:07,710
Natuurlijk sprak het in die tijd vanzelf
dat je een belofte nakwam wanneer je die

180
00:11:07,710 --> 00:11:10,830
deed, net zoals een
huwelijk een belofte is.

181
00:11:10,830 --> 00:11:15,510
Als iemand dus verloofd was, kon die
persoon niet onder de verloving uit,

182
00:11:15,510 --> 00:11:18,270
tenzij er een reden voor
een echtscheiding was.

183
00:11:18,270 --> 00:11:21,870
Een verloving kon worden
beëindigd, net zoals een huwelijk,

184
00:11:21,870 --> 00:11:24,390
als er gronden voor echtscheiding waren.

185
00:11:24,390 --> 00:11:28,950
De relatie tussen Maria en Jozef,
toen bleek dat Maria zwanger was,

186
00:11:28,950 --> 00:11:31,050
was een verlovingsrelatie.

187
00:11:31,050 --> 00:11:34,230
Waarschijnlijk gebeurde dit binnen
het tijdsbestek van een jaar,

188
00:11:34,230 --> 00:11:36,630
vanaf het moment waarop
Jozef zich met Maria

189
00:11:36,630 --> 00:11:40,650
verloofde tot het moment waarop ze
daadwerkelijk zouden zijn getrouwd.

190
00:11:40,650 --> 00:11:43,830
Maar in die tijd bleek
Maria zwanger te zijn.

191
00:11:43,830 --> 00:11:47,910
Natuurlijk wist Jozef niet wat hij moest
denken toen hij dat voor het eerst hoorde,

192
00:11:47,910 --> 00:11:51,270
hoewel de meeste mensen wel zouden
weten wat ze moesten denken.

193
00:11:51,270 --> 00:11:55,050
Ik weet zeker dat hij aanvankelijk
ongeveer dacht wat de meeste mensen zouden

194
00:11:55,050 --> 00:11:58,830
denken, namelijk dat ze met een
man naar bed moest zijn geweest.

195
00:11:58,830 --> 00:12:01,350
En hij wist dat hij die man niet was.

196
00:12:01,350 --> 00:12:05,910
Daarom kan hij vermoedens hebben gehad
— we weten niet precies wat hij voelde,

197
00:12:05,910 --> 00:12:08,611
want we lezen alleen
dat hij het overwoog —

198
00:12:08,611 --> 00:12:13,170
maar we weten dat hij heel goede redenen
had om te vermoeden dat ze overspel had

199
00:12:13,170 --> 00:12:16,590
gepleegd en dat hij gronden
voor echtscheiding had.

200
00:12:16,590 --> 00:12:21,210
We lezen zelfs dat hij precies
dat overwoog: echtscheiding.

201
00:12:21,210 --> 00:12:25,050
Want je kunt een verloving alleen
door echtscheiding beëindigen.

202
00:12:25,050 --> 00:12:28,950
Maar volgens de Joodse wet, en
zeker volgens de meeste wetten,

203
00:12:28,950 --> 00:12:31,650
is overspel een grond voor echtscheiding.

204
00:12:31,650 --> 00:12:33,990
Dat was dus wat Jozef overwoog.

205
00:12:33,990 --> 00:12:38,250
En er wordt ons verteld dat hij een
rechtvaardig en rechtschapen man was.

206
00:12:38,250 --> 00:12:42,390
Een echtscheiding overwegen op grond
van ontrouw is niet onrechtvaardig,

207
00:12:42,390 --> 00:12:45,870
want seksuele ontrouw is een
grond voor echtscheiding.

208
00:12:45,870 --> 00:12:49,470
Jozef overwoog een echtscheiding,
hoewel ons wordt verteld dat hij een

209
00:12:49,470 --> 00:12:50,970
rechtvaardig man was.

210
00:12:50,970 --> 00:12:54,930
Het interessante is dat hij niet
overhaast tot deze conclusie kwam.

211
00:12:54,930 --> 00:12:57,870
In vers 19 staat dat hij
een rechtvaardig man was,

212
00:12:57,870 --> 00:13:00,390
dat hij haar niet openlijk
te schande wilde maken

213
00:13:00,390 --> 00:13:03,690
en dat hij van plan was haar
in het geheim weg te sturen.

214
00:13:03,690 --> 00:13:08,010
Dat wil zeggen: hij was van plan
in het geheim van haar te scheiden.

215
00:13:08,010 --> 00:13:09,510
Dit is interessant.

216
00:13:09,510 --> 00:13:11,730
Hij was van plan van haar te scheiden,

217
00:13:11,730 --> 00:13:16,410
wat erop wijst dat hij de relatie
wilde verbreken, en toch koesterde hij,

218
00:13:16,410 --> 00:13:18,450
zo lijkt het, geen bitterheid.

219
00:13:18,450 --> 00:13:22,230
Hij wilde haar niet blootstellen
aan publieke schande en spot.

220
00:13:22,230 --> 00:13:26,130
Daarom wilde hij proberen de verloving
zo stil mogelijk af te breken

221
00:13:26,130 --> 00:13:28,530
en in beslotenheid van haar te scheiden,

222
00:13:28,530 --> 00:13:32,490
zodat ze niet aan veel schande
blootgesteld hoefde te worden.

223
00:13:32,490 --> 00:13:36,510
Waarom zou hij niet willen dat zij
de smaad voor haar eigen daden droeg?

224
00:13:36,510 --> 00:13:39,930
Je zou kunnen zeggen dat hij gewoon
een man met een heel goed hart was,

225
00:13:39,930 --> 00:13:42,450
maar ik heb eigenlijk een andere theorie.

226
00:13:42,450 --> 00:13:47,550
We lezen in het evangelie van Lukas dat
Maria zelf bezoek kreeg van een engel.

227
00:13:47,550 --> 00:13:50,370
Ze had gevraagd hoe ze de
moeder van een baby kon worden,

228
00:13:50,370 --> 00:13:53,910
terwijl ze in feite nooit
gemeenschap met een man had gehad.

229
00:13:53,910 --> 00:13:57,990
De engel vertelde haar dat ze op
wonderbaarlijke wijze zwanger zou worden.

230
00:13:57,990 --> 00:14:01,350
Ook vertelde hij haar dat iets
soortgelijks — niet hetzelfde,

231
00:14:01,350 --> 00:14:06,690
maar soortgelijks — was gebeurd met een
nicht van haar, die Elizabeth heette.

232
00:14:06,690 --> 00:14:12,030
Zij was heel oud en was op hoge leeftijd,
na de menopauze, zwanger geworden.

233
00:14:12,030 --> 00:14:14,850
Dat was nog een wonderbaarlijke conceptie.

234
00:14:14,850 --> 00:14:19,470
Door haar hierover te vertellen hielp
de engel haar te geloven dat dit ook met

235
00:14:19,470 --> 00:14:20,910
haar kon gebeuren.

236
00:14:20,910 --> 00:14:23,010
Maria geloofde het inderdaad.

237
00:14:23,010 --> 00:14:26,850
Ik geloof dat Maria, toen
bleek dat ze zwanger was,

238
00:14:26,850 --> 00:14:30,930
beslist aan Jozef zou hebben laten
weten — zo niet rechtstreeks,

239
00:14:30,930 --> 00:14:36,330
dan in elk geval via boodschappers — dat
ze hem werkelijk niet ontrouw was geweest.

240
00:14:36,330 --> 00:14:40,290
Het lijkt ondenkbaar dat hij
over haar zwangerschap zou horen

241
00:14:40,290 --> 00:14:45,090
zonder ook haar verzekering te horen dat
ze in feite niet ontrouw was geweest,

242
00:14:45,090 --> 00:14:49,110
hoezeer het er misschien ook op
leek dat ze dat wel was geweest.

243
00:14:49,110 --> 00:14:53,910
Jozef kende Maria naar mijn idee
enigszins, waarschijnlijk redelijk goed.

244
00:14:53,910 --> 00:14:58,650
Uit wat wij over Maria weten, weten we
dat ze beslist niet het soort meisje was

245
00:14:58,650 --> 00:15:03,210
dat eropuit zou gaan om haar
toekomstige echtgenoot ontrouw te zijn.

246
00:15:03,210 --> 00:15:05,550
Jozef moet dit ook geweten hebben.

247
00:15:05,550 --> 00:15:10,290
Ik geloof dat haar godvruchtige karakter
duidelijk zichtbaar zal zijn geweest.

248
00:15:10,290 --> 00:15:14,850
Ik geloof dat het heel duidelijk is
dat ze een godvruchtige vrouw was.

249
00:15:14,850 --> 00:15:18,030
Zelfs niet alle goddeloze
vrouwen plegen overspel,

250
00:15:18,030 --> 00:15:22,170
en godvruchtige vrouwen doen dat
over het algemeen helemaal niet.

251
00:15:22,170 --> 00:15:26,430
Daarom denk ik dat Jozef er niet zeker
van was dat ze ontrouw was geweest.

252
00:15:26,430 --> 00:15:29,550
Er waren aanwijzingen dat
ze dat wel was geweest,

253
00:15:29,550 --> 00:15:33,570
maar daarnaast moest ook haar
eigen verhaal worden meegewogen.

254
00:15:33,570 --> 00:15:37,770
Ze had ongetwijfeld laten weten dat
ze door bovennatuurlijke middelen

255
00:15:37,770 --> 00:15:42,390
zwanger was geworden, dat God Zelf
de Vader van haar baby was geworden

256
00:15:42,390 --> 00:15:45,750
en dat haar baby de Zoon van God zou zijn.

257
00:15:45,750 --> 00:15:50,250
Dat is precies wat de engel haar
in Lukas hoofdstuk 1 vertelde.

258
00:15:50,250 --> 00:15:54,630
Dat is ongetwijfeld door Maria, of
door iemand die namens haar optrad,

259
00:15:54,630 --> 00:15:56,550
aan Jozef doorgegeven.

260
00:15:56,550 --> 00:15:59,010
Ik vermoed dat Jozef haar geloofde.

261
00:15:59,010 --> 00:16:03,330
Maar je zou kunnen zeggen: ‘Waarom
zou hij haar dan willen wegsturen?

262
00:16:03,330 --> 00:16:07,050
Waarom zou hij niet met haar willen
trouwen als hij haar geloofde?’

263
00:16:07,050 --> 00:16:11,610
Er staat dat hij haar wilde wegsturen,
maar er staat niet dat hij geloofde dat ze

264
00:16:11,610 --> 00:16:13,050
ontrouw was geweest.

265
00:16:13,050 --> 00:16:15,690
Ik denk dat er nog een
andere mogelijkheid is.

266
00:16:15,690 --> 00:16:20,130
Als hij haar verhaal geloofde, besefte
hij dat God haar had uitgekozen

267
00:16:20,130 --> 00:16:24,750
om als het ware Gods partner te zijn
bij het voortbrengen van het Kind.

268
00:16:24,750 --> 00:16:28,111
Niet dat God seksuele
gemeenschap met haar had gehad —

269
00:16:28,111 --> 00:16:30,631
natuurlijk leert de Bijbel
niets van dien aard —

270
00:16:30,631 --> 00:16:33,150
maar toen God Zijn Zoon
in de wereld bracht,

271
00:16:33,150 --> 00:16:37,410
had Hij deze vrouw uitgekozen om degene
te zijn door wie Hij Zijn Zoon in de

272
00:16:37,410 --> 00:16:38,790
wereld zou brengen.

273
00:16:38,790 --> 00:16:41,670
Dat plaatste haar in een
bijzondere categorie.

274
00:16:41,670 --> 00:16:45,570
Haar Zoon was beslist uniek, en daarom
heeft Jozef zich heel goed kunnen

275
00:16:45,570 --> 00:16:48,390
afvragen: ‘Dit is heilige grond.

276
00:16:48,390 --> 00:16:50,610
Ik kan me hier maar beter niet in mengen.

277
00:16:50,610 --> 00:16:53,550
Ik kan deze bruiloft maar beter afblazen.’

278
00:16:53,550 --> 00:16:57,390
Ik vermoed dat dit het geval is
vanwege wat er staat wanneer de engel

279
00:16:57,390 --> 00:16:58,530
aan Jozef verschijnt.

280
00:16:58,530 --> 00:17:01,530
Wat er in vers 20 staat, is interessant:

281
00:17:01,530 --> 00:17:04,770
Terwijl hij hierover nadacht,
verscheen er opeens in een

282
00:17:04,770 --> 00:17:10,410
droom een engel van de Heer aan
hem, die zei: Jozef, zoon van David,

283
00:17:10,410 --> 00:17:13,170
wees niet bang om Maria
tot vrouw te nemen.

284
00:17:13,170 --> 00:17:14,310
Hij zei:

285
00:17:14,310 --> 00:17:16,710
Wees niet bang om met haar te trouwen.

286
00:17:16,710 --> 00:17:21,390
Als Jozef dacht dat ze ontrouw was
geweest en haar daarom wilde wegsturen,

287
00:17:21,390 --> 00:17:25,290
lijkt angst niet zijn voornaamste
drijfveer te zijn geweest.

288
00:17:25,290 --> 00:17:29,850
Dat zou woede, wantrouwen of iets
anders van dien aard zijn geweest.

289
00:17:29,850 --> 00:17:33,810
De engel zegt niet:
‘Jozef, wantrouw haar niet.

290
00:17:33,810 --> 00:17:37,530
Twijfel niet zomaar aan haar
verhaal.’ De engel zegt:

291
00:17:37,530 --> 00:17:42,390
Terwijl hij deze dingen overwoog, zie, een
engel van de Heere verscheen hem in een

292
00:17:42,390 --> 00:17:49,110
droom en zei: Jozef, zoon van David,
wees niet bevreesd Maria, uw vrouw,

293
00:17:49,110 --> 00:17:53,850
bij u te nemen, want wat in haar
ontvangen is, is uit de Heilige Geest;

294
00:17:53,850 --> 00:17:57,630
Dat kan erop wijzen dat dit precies
was waarmee Jozef worstelde.

295
00:17:57,630 --> 00:18:02,190
Hij was bang om een vrouw tot echtgenote
te nemen die God had uitgekozen om de

296
00:18:02,190 --> 00:18:04,290
moeder van de Zoon van God te zijn.

297
00:18:04,290 --> 00:18:08,010
Hij kon het gevoel hebben dat
hij zich op Gods terrein begaf.

298
00:18:08,010 --> 00:18:11,490
Iedere man zou die gedachte
kunnen hebben en kunnen zeggen:

299
00:18:11,490 --> 00:18:13,530
‘Dit verandert alles volkomen.

300
00:18:13,530 --> 00:18:16,950
Ik dacht dat ik met haar zou
trouwen, maar het lijkt erop dat God

301
00:18:16,950 --> 00:18:19,290
haar voor Zichzelf heeft uitgekozen.

302
00:18:19,290 --> 00:18:21,570
Ik kan haar maar beter vrijlaten.

303
00:18:21,570 --> 00:18:24,030
Ik kan haar maar beter gewoon laten gaan.’

304
00:18:24,030 --> 00:18:27,630
Het lijkt erop dat hij bang was
om haar tot echtgenote te nemen,

305
00:18:27,630 --> 00:18:31,890
en niet dat hij wrokkig,
boos of wantrouwend was.

306
00:18:31,890 --> 00:18:35,970
Daarom vermoed ik dat Jozef haar
verhaal niet zozeer niet geloofde,

307
00:18:35,970 --> 00:18:41,610
maar het juist geloofde, het heel serieus
nam en vond dat het ongepast zou zijn

308
00:18:41,610 --> 00:18:44,910
om het huwelijk volgens
plan door te laten gaan.

309
00:18:44,910 --> 00:18:49,230
Dat is mijn vermoeden, gebaseerd
op wat de engel tegen hem zei.

310
00:18:49,230 --> 00:18:51,030
De engel zei tegen hem:

311
00:18:51,030 --> 00:18:54,510
Wat in haar ontvangen is,
is uit de Heilige Geest.

312
00:18:54,510 --> 00:18:57,990
Dat betekent dat de Heilige
Geest, en niet een man,

313
00:18:57,990 --> 00:19:00,570
de ontvangenis tot stand had gebracht.

314
00:19:00,570 --> 00:19:03,990
De engel zegt in vers 21 tegen Jozef:

315
00:19:03,990 --> 00:19:07,290
Ze zal een Zoon krijgen en
je moet Hem Jezus noemen,

316
00:19:07,290 --> 00:19:10,230
want Hij zal Zijn volk
van hun zonden redden.

317
00:19:10,230 --> 00:19:13,530
De naam Jezus was op dit
moment geen nieuwe naam.

318
00:19:13,530 --> 00:19:16,410
Het was eenvoudigweg
de Griekse vorm van een

319
00:19:16,410 --> 00:19:21,090
veelgebruikte Hebreeuwse naam
in het Oude Testament: Jozua.

320
00:19:21,090 --> 00:19:26,430
Je hebt natuurlijk Jozua, de beroemde
man die Mozes na diens dood opvolgde

321
00:19:26,430 --> 00:19:30,510
en de kinderen van Israël
het land Kanaän binnenleidde.

322
00:19:30,510 --> 00:19:33,090
Het boek Jozua is naar hem genoemd.

323
00:19:33,090 --> 00:19:36,990
Er waren nog andere mannen die
Jozua heetten in het Oude Testament.

324
00:19:36,990 --> 00:19:39,990
In de tijd dat de ballingen
uit Babylon terugkeerden,

325
00:19:39,990 --> 00:19:43,110
was er een hogepriester die Jozua heette.

326
00:19:43,110 --> 00:19:49,650
Jozua was een samengestelde naam die
uit twee delen bestond: Jehova en shua.

327
00:19:49,650 --> 00:19:56,070
Letterlijk betekent die naam: Jehova,
de Heere, is behoud, of: redt.

328
00:19:56,070 --> 00:20:02,070
Jozua betekent dus: ‘de Heere
redt’, of: ‘de Heere is behoud’.

329
00:20:02,070 --> 00:20:04,770
Deze naam kwam in
Bijbelse tijden veel voor,

330
00:20:04,770 --> 00:20:07,830
omdat Jozua een grote held was geweest.

331
00:20:07,830 --> 00:20:09,930
Veel moeders noemden hun zoon naar hem.

332
00:20:09,930 --> 00:20:14,130
Jezus is eenvoudigweg
dezelfde naam in het Grieks.

333
00:20:14,130 --> 00:20:19,050
Jezus kreeg een naam die
betekende: Jehova is behoud.

334
00:20:19,050 --> 00:20:23,190
Hij kreeg die naam omdat
Hij een Zaligmaker zou zijn.

335
00:20:23,190 --> 00:20:26,550
Hij zou behoud zijn. De engel zei:

336
00:20:26,550 --> 00:20:28,470
Hij zal Jezus heten.

337
00:20:28,470 --> 00:20:29,550
omdat:

338
00:20:29,550 --> 00:20:32,370
Hij zal Zijn volk van hun zonden redden.

339
00:20:32,370 --> 00:20:35,850
De Joden in die tijd wisten
dat ze gered wilden worden,

340
00:20:35,850 --> 00:20:39,750
maar ze wilden niet noodzakelijkerwijs
van hun zonden gered worden.

341
00:20:39,750 --> 00:20:43,830
Ze wilden gered worden van de
Romeinen, die hen onderdrukten,

342
00:20:43,830 --> 00:20:47,371
belasting van hen eisten,
hen slecht behandelden en hun

343
00:20:47,371 --> 00:20:50,010
hun onafhankelijkheid ontnamen.

344
00:20:50,010 --> 00:20:54,630
Ze keken sterk uit naar een Messias
die zou komen en hen zou redden van hun

345
00:20:54,630 --> 00:20:57,030
politieke vijanden, de Romeinen.

346
00:20:57,030 --> 00:21:01,350
De engel vertelt Jozef echter
dat de Zaligmaker Jezus Zijn

347
00:21:01,350 --> 00:21:03,030
volk inderdaad zal redden,

348
00:21:03,030 --> 00:21:06,750
maar niet noodzakelijkerwijs
van politieke onderdrukking.

349
00:21:06,750 --> 00:21:09,870
Dat is niet het behoud
dat Jezus kwam brengen.

350
00:21:09,870 --> 00:21:14,250
Dit staat lijnrecht tegenover
de moderne bevrijdingstheologie,

351
00:21:14,250 --> 00:21:19,590
die zo populair is onder liberalen en
rooms-katholieken in Latijns-Amerika

352
00:21:19,590 --> 00:21:25,170
en die gelooft dat het Evangelie in feite
een boodschap van politieke bevrijding is.

353
00:21:25,170 --> 00:21:27,270
Dat is helemaal niet het geval.

354
00:21:27,270 --> 00:21:33,150
De engel zei: nee, Hij zal Zijn volk
niet van politieke onderdrukking redden.

355
00:21:33,150 --> 00:21:35,670
Christenen die door Christus gered zijn,

356
00:21:35,670 --> 00:21:38,790
hebben vaak politieke
onderdrukking moeten doorstaan.

357
00:21:38,790 --> 00:21:41,130
Maar Hij redt hen van hun zonden.

358
00:21:41,130 --> 00:21:45,810
Dit wijst erop dat mensen voordat
ze gered worden niet vrij zijn.

359
00:21:45,810 --> 00:21:48,270
Ze moeten van onderdrukking gered worden,

360
00:21:48,270 --> 00:21:51,930
en die onderdrukking is de
onderdrukking door de zonde zelf.

361
00:21:51,930 --> 00:21:56,730
Omdat we gezondigd hebben, zijn we
van God vervreemd en zijn we feitelijk

362
00:21:56,730 --> 00:21:58,830
sterk aan de zonde gebonden.

363
00:21:58,830 --> 00:22:02,130
We kunnen onszelf niet
van onze zonden bevrijden.

364
00:22:02,130 --> 00:22:06,750
Probeer maar eens op te houden met
zondigen en nooit meer te zondigen.

365
00:22:06,750 --> 00:22:08,550
Een mens kan dat niet.

366
00:22:08,550 --> 00:22:13,710
Daarom heeft God Jezus gezonden
om ons van onze zonden te redden.

367
00:22:13,710 --> 00:22:18,150
Onze zonden zijn namelijk datgene
wat ons van God vervreemdt,

368
00:22:18,150 --> 00:22:22,590
en de vervreemding van God verhindert
ons eeuwig leven te hebben.

369
00:22:22,590 --> 00:22:26,910
Om eeuwig leven te hebben, moeten
we in verbinding met God staan.

370
00:22:26,910 --> 00:22:31,170
We moeten tot God teruggebracht
en met God verzoend worden.

371
00:22:31,170 --> 00:22:35,550
Maar daarvoor moet het probleem
van de zonde worden weggenomen.

372
00:22:35,550 --> 00:22:39,870
De zonde maakt ons niet alleen
schuldig vanwege onze vroegere daden,

373
00:22:39,870 --> 00:22:42,810
maar beheerst ook elke dag ons leven.

374
00:22:42,810 --> 00:22:46,470
Het behoort tot ons karakter
dat we zondaars zijn,

375
00:22:46,470 --> 00:22:49,410
en we kunnen niet eenvoudigweg
ophouden met zondigen

376
00:22:49,410 --> 00:22:52,590
door te besluiten dat we
niet meer willen zondigen.

377
00:22:52,590 --> 00:22:57,090
We moeten gered worden, en
daarvoor is Jezus gekomen.

378
00:22:57,090 --> 00:23:02,970
Elders in het Evangelie lezen we dat Jezus
aan het kruis stierf en weer opstond.

379
00:23:02,970 --> 00:23:06,090
De Bijbel vertelt ons
dat dit een offer was

380
00:23:06,090 --> 00:23:08,850
om de schuld van onze zonden te bedekken.

381
00:23:08,850 --> 00:23:10,650
Maar Hij deed meer dan dat.

382
00:23:10,650 --> 00:23:14,850
Hij kwam in ons wonen om ons te
bevrijden van onze daadwerkelijke

383
00:23:14,850 --> 00:23:19,830
gebondenheid aan de zonde, zodat we
geen leven van zonde hoeven te leiden.

384
00:23:19,830 --> 00:23:23,850
We horen dat zelfs niet te doen;
het is ons niet toegestaan.

385
00:23:23,850 --> 00:23:27,570
Een leven van zonde leiden
past niet bij een christen,

386
00:23:27,570 --> 00:23:32,310
want Jezus redt ons van onze
zonden: niet alleen van de straf,

387
00:23:32,310 --> 00:23:34,170
maar ook van de zonden zelf.

388
00:23:34,170 --> 00:23:37,710
Mattheüs vertelt ons dat dit
gebeurde opdat vervuld zou worden

389
00:23:37,710 --> 00:23:40,710
wat door de Heere gesproken
was door de profeet.

390
00:23:40,710 --> 00:23:44,010
De profeet die hij aanhaalt, is Jesaja.

391
00:23:44,010 --> 00:23:48,270
Hij haalt Jesaja 7:14 aan. Hij zegt:

392
00:23:48,270 --> 00:23:55,290
Daarom zal de Heere Zelf u een teken
geven: Zie, de maagd zal zwanger worden.

393
00:23:55,290 --> 00:24:00,030
Zij zal een Zoon baren en
Hem de naam Immanuel geven.

394
00:24:00,030 --> 00:24:02,850
wat ‘God met ons’ betekent.

395
00:24:02,850 --> 00:24:07,290
Deze profetie van Jesaja werd aanvankelijk
al vervuld met de geboorte van

396
00:24:07,290 --> 00:24:08,670
een ander kind.

397
00:24:08,670 --> 00:24:15,150
Als je Jesaja 7 en 8 leest, zul je zien
dat de profetie aan Jesaja werd gegeven

398
00:24:15,150 --> 00:24:19,710
en vervolgens in het volgende hoofdstuk
werd vervuld met de geboorte van

399
00:24:19,710 --> 00:24:23,670
Maher-Schalal-Chas-Baz,
Jesaja’s eigen zoon.

400
00:24:23,670 --> 00:24:26,430
Maar de profetie kreeg
een tweede vervulling,

401
00:24:26,430 --> 00:24:28,770
zoals Mattheüs ons hier vertelt.

402
00:24:28,770 --> 00:24:32,910
Ze werd vervuld doordat Jezus
uit een maagd geboren werd,

403
00:24:32,910 --> 00:24:35,490
en Hij is werkelijk God met ons.

404
00:24:35,490 --> 00:24:40,950
De naam Immanuel zou vertaald kunnen
worden als ‘God is met ons’ of

405
00:24:40,950 --> 00:24:42,330
‘God met ons’.

406
00:24:42,330 --> 00:24:45,210
Hier wordt hij vertaald als ‘God met ons’,

407
00:24:45,210 --> 00:24:49,410
omdat Jezus inderdaad God
in menselijke gedaante is.

408
00:24:49,410 --> 00:24:53,910
Daarna werd Jozef uit zijn slaap gewekt
en deed hij wat de engel van de Heere

409
00:24:53,910 --> 00:24:55,350
hem geboden had.

410
00:24:55,350 --> 00:24:57,390
Hij nam zijn vrouw bij zich.

411
00:24:57,390 --> 00:25:02,970
Hij had geen gemeenschap met haar, dat wil
zeggen, ze hadden geen seksuele omgang,

412
00:25:02,970 --> 00:25:06,810
totdat zij haar eerstgeboren
Zoon ter wereld had gebracht.

413
00:25:06,810 --> 00:25:08,730
En hij noemde Hem Jezus.

414
00:25:08,730 --> 00:25:13,530
Dit houdt beslist in dat zij, nadat
ze haar Zoon ter wereld had gebracht,

415
00:25:13,530 --> 00:25:15,990
wel seksuele gemeenschap hadden.

416
00:25:15,990 --> 00:25:19,890
Ze hadden een normaal huwelijk
en kregen nog andere kinderen.

417
00:25:19,890 --> 00:25:24,270
Uit de evangeliën kennen we minstens
zes andere kinderen uit het huwelijk,

418
00:25:24,270 --> 00:25:29,730
zoals we later in Mattheüs 13 zullen
zien: vier broers en een onbekend aantal

419
00:25:29,730 --> 00:25:32,130
zussen, naast Jezus.

420
00:25:32,130 --> 00:25:35,370
Maria en Jozef kregen nog andere kinderen.

421
00:25:35,370 --> 00:25:38,550
Jezus wordt hier haar
eerstgeboren Zoon genoemd,

422
00:25:38,550 --> 00:25:43,770
en ons wordt eenvoudig verteld dat zij
en Jozef pas na de geboorte van Jezus

423
00:25:43,770 --> 00:25:46,290
de normale huwelijkse omgang hadden.

424
00:25:46,290 --> 00:25:48,690
Daarna hadden ze die kennelijk wel.

425
00:25:48,690 --> 00:25:51,390
Meer bijzonderheden over
de geboorte van Jezus,

426
00:25:51,390 --> 00:25:56,310
of over de gebeurtenissen die onmiddellijk
daarna plaatsvonden, volgen in Mattheüs 2.