1
00:00:01,950 --> 00:00:04,470
Welkom bij Vers voor Vers!

2
00:00:04,470 --> 00:00:10,590
Deze keer behandelen we Mattheüs
19, vers 1 tot en met vers 9.

3
00:00:10,590 --> 00:00:13,470
Laten we nu naar Mattheüs 19 gaan.

4
00:00:13,470 --> 00:00:18,210
Daar zien we dat Jezus Christus het zeer
omstreden onderwerp van echtscheiding en

5
00:00:18,210 --> 00:00:22,590
hertrouwen behandelt, naar aanleiding van
een vraag die de religieuze leiders van

6
00:00:22,590 --> 00:00:24,510
Zijn tijd Hem stelden.

7
00:00:24,510 --> 00:00:27,270
In Mattheüs 19, vers 1, staat:

8
00:00:27,270 --> 00:00:30,810
En het gebeurde, toen Jezus
deze woorden geëindigd had,

9
00:00:30,810 --> 00:00:36,330
dat Hij uit Galilea vertrok en over de
Jordaan naar het gebied van Judea ging.

10
00:00:36,330 --> 00:00:40,470
En een grote menigte volgde
Hem, en Hij genas hen daar.

11
00:00:40,470 --> 00:00:45,750
En de Farizeeën kwamen naar Hem toe om
Hem te verzoeken en zeiden tegen Hem:

12
00:00:45,750 --> 00:00:50,010
Is het een man toegestaan zijn vrouw
om allerlei redenen te verstoten?

13
00:00:50,010 --> 00:00:55,050
En Hij antwoordde en zei tegen hen:
Hebt u niet gelezen dat Hij Die de mens

14
00:00:55,050 --> 00:00:59,430
gemaakt heeft, hen van het begin af
mannelijk en vrouwelijk gemaakt heeft,

15
00:00:59,430 --> 00:01:04,110
en gezegd heeft: Daarom zal een
man zijn vader en moeder verlaten

16
00:01:04,110 --> 00:01:08,550
en zich aan zijn vrouw hechten, en
die twee zullen tot één vlees zijn,

17
00:01:08,550 --> 00:01:12,270
zodat zij niet meer twee
zijn, maar één vlees?

18
00:01:12,270 --> 00:01:17,430
Dus, wat God samengevoegd heeft,
laat de mens dat niet scheiden.

19
00:01:17,430 --> 00:01:21,930
Zij zeiden tegen Hem: Waarom
heeft Mozes dan geboden een

20
00:01:21,930 --> 00:01:25,470
echtscheidingsbrief te
geven en haar te verstoten?

21
00:01:25,470 --> 00:01:31,770
Hij zei tegen hen: Mozes heeft vanwege
de hardheid van uw hart u toegestaan

22
00:01:31,770 --> 00:01:36,690
uw vrouw te verstoten; maar van het
begin af is het zo niet geweest.

23
00:01:36,690 --> 00:01:42,750
Maar Ik zeg u: Wie zijn vrouw verstoot
anders dan om hoererij en met een ander

24
00:01:42,750 --> 00:01:49,470
trouwt, die pleegt overspel, en wie met
de verstotene trouwt, pleegt ook overspel.

25
00:01:49,470 --> 00:01:54,510
Daar stoppen we. Dat zijn de verzen
1 tot en met 9 van Mattheüs 19.

26
00:01:54,510 --> 00:01:58,770
In de eerste verzen lezen we eenvoudigweg
dat Jezus uit Galilea vertrok

27
00:01:58,770 --> 00:02:02,730
en naar het gebied van Judea aan
de overkant van de Jordaan ging.

28
00:02:02,730 --> 00:02:05,130
Hij bevond Zich dus in een ander gebied,

29
00:02:05,130 --> 00:02:09,570
dat veel sterker onder de macht van
het religieuze establishment stond.

30
00:02:09,570 --> 00:02:12,090
In Galilea, in het noorden van het land,

31
00:02:12,090 --> 00:02:15,150
waren natuurlijk ook
Farizeeën en dergelijke.

32
00:02:15,150 --> 00:02:20,190
Velen van hen waren uit Judea gekomen
om Hem te bespioneren en iets op Hem

33
00:02:20,190 --> 00:02:21,450
aan te merken.

34
00:02:21,450 --> 00:02:27,450
Maar Galilea was veel vrijer van het juk
van het religieuze establishment in Judea.

35
00:02:27,450 --> 00:02:30,870
Toen Jezus als het ware het
terrein van de Farizeeën betrad,

36
00:02:30,870 --> 00:02:33,390
kwamen ze van alle kanten op Hem af.

37
00:02:33,390 --> 00:02:38,070
Er wordt ons verteld dat ze Hem een vraag
stelden om Hem op de proef te stellen.

38
00:02:38,070 --> 00:02:42,870
Als ze Hem op de proef stelden, moet er
in hun ogen een manier zijn geweest waarop

39
00:02:42,870 --> 00:02:45,870
Hij voor de proef kon slagen of zakken.

40
00:02:45,870 --> 00:02:47,850
Waaruit bestond die proef?

41
00:02:47,850 --> 00:02:49,530
Ze stelden de vraag:

42
00:02:49,530 --> 00:02:53,250
En het gebeurde, toen Jezus
deze woorden geëindigd had,

43
00:02:53,250 --> 00:02:58,590
dat Hij uit Galilea vertrok en over de
Jordaan naar het gebied van Judea ging.

44
00:02:58,590 --> 00:03:02,730
En een grote menigte volgde
Hem, en Hij genas hen daar.

45
00:03:02,730 --> 00:03:07,770
En de Farizeeën kwamen naar Hem toe om
Hem te verzoeken en zeiden tegen Hem:

46
00:03:07,770 --> 00:03:12,270
Is het een man toegestaan zijn vrouw
om allerlei redenen te verstoten?

47
00:03:12,270 --> 00:03:16,650
Voor mensen die begrijpen hoe het jodendom
in de tijd van Christus in elkaar zat,

48
00:03:16,650 --> 00:03:21,330
kwam deze vraag erop neer dat Jezus
partij moest kiezen tussen wat je

49
00:03:21,330 --> 00:03:25,590
twee rivaliserende stromingen onder
de Farizeeën zou kunnen noemen.

50
00:03:25,590 --> 00:03:28,950
De Farizeeën behoorden tot
twee verschillende stromingen.

51
00:03:28,950 --> 00:03:31,410
Ze volgden de overleveringen
van de rabbijnen,

52
00:03:31,410 --> 00:03:36,030
maar over bepaalde kwesties spraken
de rabbijnen niet altijd met één stem.

53
00:03:36,030 --> 00:03:40,950
In de generatie hiervoor waren er twee
zeer vooraanstaande rabbijnen geweest,

54
00:03:40,950 --> 00:03:43,530
die ieder hun eigen discipelen hadden.

55
00:03:43,530 --> 00:03:46,590
Deze mannen vertegenwoordigden
verschillende kampen en

56
00:03:46,590 --> 00:03:50,310
namen over een aantal kwesties
verschillende standpunten in.

57
00:03:50,310 --> 00:03:52,590
Een van hen was rabbi Hillel.

58
00:03:52,590 --> 00:03:57,210
Hij was een enigszins liberale rabbi, die
het gedrag van mensen minder aan banden

59
00:03:57,210 --> 00:03:59,700
legde dan zijn rivaal Sjammai.

60
00:03:59,700 --> 00:04:02,790
Sjammai was een zeer
strenge, wettische rabbi,

61
00:04:02,790 --> 00:04:08,250
die vage wetten op geen enkele manier
ruim uitlegde. Als de Schrift zei:

62
00:04:08,250 --> 00:04:12,090
maar de zevende dag is de
sabbat van de HEERE, uw God.

63
00:04:12,090 --> 00:04:18,750
Dan zult u geen enkel werk doen, u, noch
uw zoon, noch uw dochter, noch uw dienaar,

64
00:04:18,750 --> 00:04:24,810
noch uw dienares, noch uw vee, noch uw
vreemdeling die binnen uw poorten is.

65
00:04:24,810 --> 00:04:27,090
maar niet zei wat als werk gold,

66
00:04:27,090 --> 00:04:30,090
dan was Sjammai degene
die waarschijnlijk meer

67
00:04:30,090 --> 00:04:33,630
activiteiten op de sabbat
zou verbieden dan Hillel.

68
00:04:33,630 --> 00:04:38,190
Hillel zou geneigd zijn het woord
‘werk’ wat ruimer uit te leggen.

69
00:04:38,190 --> 00:04:43,110
Daardoor liet hij bepaalde vormen van
activiteit toe die niet als werk of als

70
00:04:43,110 --> 00:04:45,390
overtreding van de sabbat golden.

71
00:04:45,390 --> 00:04:51,810
Ook over echtscheiding en hertrouwen
verschilden Hillel en Sjammai van mening.

72
00:04:51,810 --> 00:04:56,790
Daarom verschilden ook hun discipelen,
hun volgelingen, onderling van mening,

73
00:04:56,790 --> 00:05:00,630
en bestonden er over
deze kwestie twee kampen.

74
00:05:00,630 --> 00:05:05,130
Sjammai had geleerd dat een man alleen
van zijn vrouw kon scheiden als hij

75
00:05:05,130 --> 00:05:07,830
ontdekte dat zij seksueel immoreel was.

76
00:05:07,830 --> 00:05:10,350
Dat wil zeggen: als zij niet trouw was

77
00:05:10,350 --> 00:05:13,890
en op seksueel gebied het
huwelijksverbond schond.

78
00:05:13,890 --> 00:05:16,650
Hillel was aanzienlijk liberaler.

79
00:05:16,650 --> 00:05:20,490
Hillel zei dat iemand van zijn vrouw
kon scheiden om alles wat hij in

80
00:05:20,490 --> 00:05:22,530
haar onverdraaglijk vond.

81
00:05:22,530 --> 00:05:27,090
Ze gaven allebei commentaar op dezelfde
passage uit het Oude Testament,

82
00:05:27,090 --> 00:05:30,030
namelijk Deuteronomium 24.

83
00:05:30,030 --> 00:05:33,690
Dit is overigens de enige
passage in het Oude Testament die

84
00:05:33,690 --> 00:05:38,190
werkelijk over echtscheiding gaat, en
het is de enige wet in het Oude Testament

85
00:05:38,190 --> 00:05:40,110
die echtscheiding regelt.

86
00:05:40,110 --> 00:05:45,810
In Deuteronomium 24 had Mozes gezegd dat
een man zijn vrouw een scheidingsbrief kan

87
00:05:45,810 --> 00:05:48,810
geven als hij iets onreins in haar vindt.

88
00:05:48,810 --> 00:05:53,070
Wat met die onreinheid wordt
bedoeld, wordt niet nader omschreven.

89
00:05:53,070 --> 00:05:57,390
Na de scheiding kan zij vertrekken en
de vrouw van een andere man worden.

90
00:05:57,390 --> 00:06:01,050
Maar als haar tweede man sterft
of haar een scheidingsbrief geeft,

91
00:06:01,050 --> 00:06:04,050
kan zij niet naar haar
eerste man teruggaan.

92
00:06:04,050 --> 00:06:07,350
Dat is wat de wetgeving
in Deuteronomium leerde.

93
00:06:07,350 --> 00:06:11,490
Maar opvallend genoeg omschreef
de wetgeving in Deuteronomium niet

94
00:06:11,490 --> 00:06:13,290
wat onreinheid is.

95
00:06:13,290 --> 00:06:16,830
Hoe kon een man weten of hij
van zijn vrouw mocht scheiden,

96
00:06:16,830 --> 00:06:20,850
als hij niet zeker wist wat er werd
bedoeld met de onreinheid die een man in

97
00:06:20,850 --> 00:06:25,110
zijn vrouw aantreft en die hem het
recht geeft van haar te scheiden?

98
00:06:25,110 --> 00:06:30,630
Nogmaals, rabbi Sjammai zei dat er alleen
sprake kon zijn van deze onreinheid

99
00:06:30,630 --> 00:06:35,130
als zij overspel had gepleegd, of
als zij misschien vóór het huwelijk

100
00:06:35,130 --> 00:06:38,490
ontucht had gepleegd en dit
niet aan haar man had verteld.

101
00:06:38,490 --> 00:06:43,710
Met andere woorden, seksuele onreinheid
van haar kant was de enige vorm van

102
00:06:43,710 --> 00:06:47,250
onreinheid die een man toestond
van zijn vrouw te scheiden.

103
00:06:47,250 --> 00:06:53,130
Maar Hillel geloofde dat onreinheid elke
soort aanstootgevende zaak kon zijn.

104
00:06:53,130 --> 00:06:58,350
Hij ging zelfs zover dat hij suggereerde
dat een man van zijn vrouw mocht scheiden

105
00:06:58,350 --> 00:07:03,570
als zij oud en lelijk was geworden en haar
uiterlijk haar man niet langer beviel,

106
00:07:03,570 --> 00:07:08,310
of als ze een zeur was en daardoor
een onaangename huisgenote,

107
00:07:08,310 --> 00:07:11,970
of als ze slecht kon koken
en het eten liet aanbranden.

108
00:07:11,970 --> 00:07:15,090
Dit waren enkele van de
dingen waarvoor Hillel een man

109
00:07:15,090 --> 00:07:17,490
toestond van zijn vrouw te scheiden.

110
00:07:17,490 --> 00:07:20,790
In feite kwam de leer van
Hillel er in wezen op neer

111
00:07:20,790 --> 00:07:25,170
dat een man om elke gewenste reden
van zijn vrouw mocht scheiden.

112
00:07:25,170 --> 00:07:28,830
Een man zou immers niet eens
overwegen van zijn vrouw te scheiden,

113
00:07:28,830 --> 00:07:31,890
tenzij hij iets
onaangenaams aan haar vond.

114
00:07:31,890 --> 00:07:35,850
Dus wat het ook was dat hij
onaangenaam aan haar vond,

115
00:07:35,850 --> 00:07:39,630
dat was de onreinheid die hem
toestond van haar te scheiden.

116
00:07:39,630 --> 00:07:42,810
Uiteindelijk kwam deze
leer er werkelijk op neer

117
00:07:42,810 --> 00:07:46,530
dat je om elke gewenste reden
van je vrouw mocht scheiden.

118
00:07:46,530 --> 00:07:51,750
Onder de Farizeeën waren er mensen die
hierin het standpunt van Hillel aanhingen,

119
00:07:51,750 --> 00:07:54,630
en er waren er die dat niet deden.

120
00:07:54,630 --> 00:07:57,390
Zij hingen het standpunt van Sjammai aan,

121
00:07:57,390 --> 00:08:00,990
en daarover bestond enige
onenigheid onder hen.

122
00:08:00,990 --> 00:08:05,790
Toen ze bij Jezus kwamen, brachten ze
Jezus in feite in de positie dat Hij

123
00:08:05,790 --> 00:08:09,630
tussen hen moest beslissen:
wiens opvatting is juist,

124
00:08:09,630 --> 00:08:12,630
die van Hillel of die van Sjammai?

125
00:08:12,630 --> 00:08:15,210
De manier waarop de
vraag was geformuleerd,

126
00:08:15,210 --> 00:08:19,170
drukte haar uit in de bewoordingen
van Hillels standpunt:

127
00:08:19,170 --> 00:08:22,890
Mag een man om welke reden dan
ook van zijn vrouw scheiden?

128
00:08:22,890 --> 00:08:27,810
Hillel dacht dat je om elke gewenste
reden van je vrouw mocht scheiden.

129
00:08:27,810 --> 00:08:32,610
Sjammai geloofde dat natuurlijk niet, en
daarom vroegen ze Jezus naar Zijn mening.

130
00:08:32,610 --> 00:08:37,530
Ze hoopten ongetwijfeld dat Jezus, door
de ene of de andere kant te kiezen,

131
00:08:37,530 --> 00:08:41,430
de mensen met de tegengestelde
mening van Zich zou vervreemden,

132
00:08:41,430 --> 00:08:44,130
aangezien dit een explosieve kwestie was.

133
00:08:44,130 --> 00:08:46,590
Jezus antwoordde en zei tegen hen:

134
00:08:46,590 --> 00:08:51,510
En Hij antwoordde en zei tegen hen:
Hebt u niet gelezen dat Hij Die de mens

135
00:08:51,510 --> 00:08:55,770
gemaakt heeft, hen van het begin af
mannelijk en vrouwelijk gemaakt heeft,

136
00:08:55,770 --> 00:09:00,810
en gezegd heeft: Daarom zal een man zijn
vader en moeder verlaten en zich aan zijn

137
00:09:00,810 --> 00:09:06,330
vrouw hechten, en die twee zullen tot één
vlees zijn, zodat zij niet meer twee zijn,

138
00:09:06,330 --> 00:09:08,010
maar één vlees?

139
00:09:08,010 --> 00:09:12,330
Dus, wat God samengevoegd heeft,
laat de mens dat niet scheiden.

140
00:09:12,330 --> 00:09:13,710
Wanneer Hij zegt:

141
00:09:13,710 --> 00:09:19,110
En God schiep de mens naar Zijn beeld;
naar het beeld van God schiep Hij hem;

142
00:09:19,110 --> 00:09:21,930
mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen.

143
00:09:21,930 --> 00:09:25,350
citeert Hij uit Genesis 1:27.

144
00:09:25,350 --> 00:09:27,630
Maar wanneer Hij zegt dat God zei:

145
00:09:27,630 --> 00:09:31,830
Daarom zal een man zijn vader en zijn
moeder verlaten en zich aan zijn vrouw

146
00:09:31,830 --> 00:09:35,310
hechten; en zij zullen tot één vlees zijn.

147
00:09:35,310 --> 00:09:39,150
dan is dat een citaat uit Genesis 2:24.

148
00:09:39,150 --> 00:09:43,470
Het is de definitieve oudtestamentische
omschrijving van het huwelijk:

149
00:09:43,470 --> 00:09:48,270
een man verlaat zijn vader en moeder
en gaat een nieuwe verbondenheid aan.

150
00:09:48,270 --> 00:09:52,350
Hij wordt niet langer zozeer vereenzelvigd
met het huishouden van zijn vader,

151
00:09:52,350 --> 00:09:57,570
maar met zijn eigen huishouden en met
zijn vrouw, en hij begint een nieuw gezin,

152
00:09:57,570 --> 00:09:59,130
een nieuw huishouden.

153
00:09:59,130 --> 00:10:01,530
Dat is wat het huwelijk tot stand brengt.

154
00:10:01,530 --> 00:10:04,830
Natuurlijk houdt het meer in
dan wat daar wordt beschreven.

155
00:10:04,830 --> 00:10:08,190
Het huwelijk is een
levenslange verbondsrelatie.

156
00:10:08,190 --> 00:10:10,530
Dat is tenminste wat
het bedoeld is te zijn,

157
00:10:10,530 --> 00:10:13,350
en dat is wat Jezus hier duidelijk maakt.

158
00:10:13,350 --> 00:10:17,550
Maar het punt is dat Jezus de
allereerste uitspraak in de Schrift

159
00:10:17,550 --> 00:10:20,370
citeert over wat het
huwelijk tot stand brengt:

160
00:10:20,370 --> 00:10:22,770
een man die het ene huishouden verlaat,

161
00:10:22,770 --> 00:10:27,630
met een vrouw een nieuw huishouden
vormt en met haar verbonden wordt.

162
00:10:27,630 --> 00:10:31,230
Wat God betreft wordt dit
nieuwe huishouden een eenheid,

163
00:10:31,230 --> 00:10:35,550
alsof de twee één persoon,
één vlees, zijn geworden.

164
00:10:35,550 --> 00:10:37,350
Dit is een daad van God.

165
00:10:37,350 --> 00:10:41,730
Het nemen van een vrouw is een
daad van een man. Hij doet dat.

166
00:10:41,730 --> 00:10:45,810
Maar het samenvoegen van de twee
tot een eenheid waarin zij één zijn,

167
00:10:45,810 --> 00:10:49,350
is iets wat het vermogen
van mensen te boven gaat.

168
00:10:49,350 --> 00:10:54,390
Je kunt jezelf niet uit eigen kracht tot
één persoon met een andere persoon maken.

169
00:10:54,390 --> 00:10:58,470
Maar wanneer mensen volgens de normen
van de Schrift een huwelijksrelatie als

170
00:10:58,470 --> 00:11:03,390
verbond aangaan, verklaart
God dat zij één vlees zijn.

171
00:11:03,390 --> 00:11:07,530
God is Degene Die hun een nieuwe
identiteit geeft en hen opnieuw

172
00:11:07,530 --> 00:11:11,430
definieert, niet als twee, maar als één.

173
00:11:11,430 --> 00:11:17,790
Omdat God dit heeft gedaan, heeft Hij de
twee tot één samengevoegd. Jezus zegt:

174
00:11:17,790 --> 00:11:22,050
Wat God bij elkaar heeft gebracht,
mag niemand uit elkaar halen.

175
00:11:22,050 --> 00:11:27,630
Dat wil zeggen, als God heeft gezegd:
‘Goed, deze twee zijn niet langer twee;

176
00:11:27,630 --> 00:11:33,270
ze zijn één,’ wie heeft dan het gezag om
naar voren te komen en te zeggen: ‘Nee,

177
00:11:33,270 --> 00:11:34,830
nu worden ze weer twee’?

178
00:11:34,830 --> 00:11:39,390
Als God heeft verklaard dat zij één
zijn, als Hij hen heeft samengevoegd,

179
00:11:39,390 --> 00:11:41,850
laat een mens hen dan niet scheiden.

180
00:11:41,850 --> 00:11:44,850
Deze uitspraak plaatst
natuurlijk het gezag van God

181
00:11:44,850 --> 00:11:47,190
tegenover het gezag van de mens.

182
00:11:47,190 --> 00:11:50,670
Als God Degene is Die de
vereniging heeft goedgekeurd,

183
00:11:50,670 --> 00:11:54,150
wie heeft dan de macht om de
ontbinding ervan goed te keuren?

184
00:11:54,150 --> 00:11:57,810
Niemand heeft in deze zaak
beslist hetzelfde gezag als God.

185
00:11:57,810 --> 00:12:02,370
Daarom maakt Jezus heel duidelijk dat geen
enkel mens het recht heeft te ontbinden

186
00:12:02,370 --> 00:12:04,470
wat God heeft samengevoegd.

187
00:12:04,470 --> 00:12:08,790
Deze krachtige uitspraak heeft veel
christenen ertoe gebracht te geloven

188
00:12:08,790 --> 00:12:11,670
dat Jezus tegen elke echtscheiding was.

189
00:12:11,670 --> 00:12:16,650
Het is zelfs alsof Jezus had gezegd dat
een huwelijk nooit ontbonden kan worden,

190
00:12:16,650 --> 00:12:20,550
omdat God het heeft samengevoegd
en de mens niet het recht heeft het

191
00:12:20,550 --> 00:12:21,930
uiteen te halen.

192
00:12:21,930 --> 00:12:26,250
Maar zeggen dat de mens niet het recht
heeft om dat te doen, is één ding.

193
00:12:26,250 --> 00:12:29,310
Zeggen dat de mens het
nooit doet, is iets anders.

194
00:12:29,310 --> 00:12:32,790
Ik heb niet het recht om harder
te rijden dan de maximumsnelheid,

195
00:12:32,790 --> 00:12:35,730
maar dat betekent niet dat
ik het nooit heb gedaan.

196
00:12:35,730 --> 00:12:38,970
Er zijn veel dingen die mensen doen
terwijl ze niet het recht hebben

197
00:12:38,970 --> 00:12:40,050
die te doen.

198
00:12:40,050 --> 00:12:43,830
Er zijn veel dingen die mensen doen
die ze niet zouden moeten doen,

199
00:12:43,830 --> 00:12:47,910
omdat ze geen toestemming of goedkeuring
hebben gekregen om ze te doen.

200
00:12:47,910 --> 00:12:49,530
Toch doen ze die dingen.

201
00:12:49,530 --> 00:12:53,670
De mens is in staat veel meer
dingen te doen dan hij mag doen.

202
00:12:53,670 --> 00:12:54,990
Toen Jezus zei:

203
00:12:54,990 --> 00:12:59,010
Laat niemand dit uit elkaar
halen, ofwel: dit scheiden,

204
00:12:59,010 --> 00:13:03,030
wat God bij elkaar heeft gebracht,
zei Jezus niet dat de mens niet

205
00:13:03,030 --> 00:13:05,070
in staat is een huwelijk te ontbinden.

206
00:13:05,070 --> 00:13:09,390
Hij zei dat het de mens niet is
toegestaan dat te doen. Wanneer Hij zegt:

207
00:13:09,390 --> 00:13:13,350
Laat niemand dit doen, zegt Hij
niet dat het niet gedaan kan worden.

208
00:13:13,350 --> 00:13:16,830
Als iets niet gedaan kan worden, hoef
je mensen niet te zeggen dat ze het

209
00:13:16,830 --> 00:13:18,210
niet moeten doen.

210
00:13:18,210 --> 00:13:19,950
Het feit dat Hij zegt:

211
00:13:19,950 --> 00:13:23,370
Laat niemand dit doen, betekent
dat het wel gedaan kan worden,

212
00:13:23,370 --> 00:13:25,590
maar dat het niet gedaan mag worden.

213
00:13:25,590 --> 00:13:30,210
Als ik zou zeggen: ‘Laat niemand met
modderige laarzen over dit tapijt lopen,’

214
00:13:30,210 --> 00:13:33,390
dan zou ik daarmee zeggen
dat het niet is toegestaan.

215
00:13:33,390 --> 00:13:38,310
Maar ik zou dat gebod kunnen geven, en
zelfs God zou dat gebod kunnen geven,

216
00:13:38,310 --> 00:13:43,350
en toch zou iemand met modderige laarzen
de kamer binnen kunnen lopen en het tapijt

217
00:13:43,350 --> 00:13:45,810
vuil kunnen maken. Waarom?

218
00:13:45,810 --> 00:13:49,410
Omdat het voor de mens niet
onmogelijk is om het te doen;

219
00:13:49,410 --> 00:13:52,350
het is de mens verboden om het te doen.

220
00:13:52,350 --> 00:13:55,350
Het was voor Adam en Eva
niet onmogelijk om van de

221
00:13:55,350 --> 00:13:58,050
boom van de kennis van
goed en kwaad te eten,

222
00:13:58,050 --> 00:14:02,670
maar het was hun verboden dat
te doen, en toch deden ze het.

223
00:14:02,670 --> 00:14:04,530
Wanneer Jezus dus zegt:

224
00:14:04,530 --> 00:14:10,170
En Hij antwoordde en zei tegen hen: Hebt
u niet gelezen dat Hij Die de mens gemaakt

225
00:14:10,170 --> 00:14:15,870
heeft, hen van het begin af mannelijk en
vrouwelijk gemaakt heeft, en gezegd heeft:

226
00:14:15,870 --> 00:14:20,970
Daarom zal een man zijn vader en moeder
verlaten en zich aan zijn vrouw hechten,

227
00:14:20,970 --> 00:14:25,770
en die twee zullen tot één vlees
zijn, zodat zij niet meer twee zijn,

228
00:14:25,770 --> 00:14:27,690
maar één vlees?

229
00:14:27,690 --> 00:14:33,030
Dus, wat God samengevoegd heeft,
laat de mens dat niet scheiden.

230
00:14:33,030 --> 00:14:37,470
zegt Hij niet dat de mens geen macht
heeft hen te scheiden zodra God

231
00:14:37,470 --> 00:14:39,570
twee mensen één heeft gemaakt.

232
00:14:39,570 --> 00:14:44,370
Hij zegt eenvoudigweg dat de mens geen
toestemming heeft hen te scheiden.

233
00:14:44,370 --> 00:14:49,290
De mens heeft niet het gezag van God,
en God, Die hen één heeft verklaard,

234
00:14:49,290 --> 00:14:50,970
moet geëerd worden.

235
00:14:50,970 --> 00:14:55,950
Zijn gezag moet geëerd worden boven dat
van ieder ander die hen misschien iets

236
00:14:55,950 --> 00:14:58,590
anders dan één zou willen maken.

237
00:14:58,590 --> 00:15:00,630
Wat dit ons heel duidelijk vertelt,

238
00:15:00,630 --> 00:15:03,990
is dat de huwelijksverbintenis
ontbonden kan worden,

239
00:15:03,990 --> 00:15:06,390
maar dat dit niet de bedoeling is.

240
00:15:06,390 --> 00:15:10,590
God verbiedt het, maar Hij zegt
niet dat het nooit kan gebeuren.

241
00:15:10,590 --> 00:15:13,590
Er zijn beslist dingen
waarvan wordt geïmpliceerd

242
00:15:13,590 --> 00:15:18,090
dat ze het huwelijk zouden kunnen
ontbinden, maar God verbiedt ze.

243
00:15:18,090 --> 00:15:20,250
Wat kan een huwelijk ontbinden?

244
00:15:20,250 --> 00:15:23,610
Daar komen we wat later
in dit gedeelte op terug.

245
00:15:23,610 --> 00:15:25,410
Toen Jezus zei:

246
00:15:25,410 --> 00:15:29,610
Laat niemand hen uit elkaar
halen, antwoordden zij Hem:

247
00:15:29,610 --> 00:15:33,690
Zij zeiden tegen Hem: Waarom
heeft Mozes dan geboden

248
00:15:33,690 --> 00:15:37,830
een echtscheidingsbrief te
geven en haar te verstoten?

249
00:15:37,830 --> 00:15:39,450
Hij zei tegen hen:

250
00:15:39,450 --> 00:15:44,310
Hij zei tegen hen: Mozes heeft
vanwege de hardheid van uw hart

251
00:15:44,310 --> 00:15:50,070
u toegestaan uw vrouw te verstoten; maar
van het begin af is het zo niet geweest.

252
00:15:50,070 --> 00:15:55,530
Maar Ik zeg u: Wie zijn vrouw verstoot
anders dan om hoererij en met een ander

253
00:15:55,530 --> 00:16:02,130
trouwt, die pleegt overspel, en wie met
de verstotene trouwt, pleegt ook overspel.

254
00:16:02,130 --> 00:16:05,310
Dit zijn heel interessante
en belangrijke verzen.

255
00:16:05,310 --> 00:16:10,290
Het is interessant dat de vraag die zij
Hem stelden niet over het huwelijk ging,

256
00:16:10,290 --> 00:16:13,830
maar over echtscheiding. Zij vroegen Hem:

257
00:16:13,830 --> 00:16:18,630
En de Farizeeën kwamen naar Hem toe om
Hem te verzoeken en zeiden tegen Hem:

258
00:16:18,630 --> 00:16:22,710
Is het een man toegestaan zijn vrouw
om allerlei redenen te verstoten?

259
00:16:22,710 --> 00:16:26,550
Hij antwoordde niet door aanvankelijk
over echtscheiding te spreken,

260
00:16:26,550 --> 00:16:29,070
maar over het huwelijk. Hij zegt:

261
00:16:29,070 --> 00:16:34,290
En Hij antwoordde en zei tegen hen: Hebt
u niet gelezen dat Hij Die de mens gemaakt

262
00:16:34,290 --> 00:16:39,690
heeft, hen van het begin af mannelijk en
vrouwelijk gemaakt heeft, en gezegd heeft:

263
00:16:39,690 --> 00:16:44,550
Daarom zal een man zijn vader en moeder
verlaten en zich aan zijn vrouw hechten,

264
00:16:44,550 --> 00:16:49,230
en die twee zullen tot één vlees
zijn, zodat zij niet meer twee zijn,

265
00:16:49,230 --> 00:16:50,970
maar één vlees?

266
00:16:50,970 --> 00:16:55,290
Dus, wat God samengevoegd heeft,
laat de mens dat niet scheiden.

267
00:16:55,290 --> 00:16:57,270
Als je begrijpt wat het huwelijk is,

268
00:16:57,270 --> 00:17:00,450
zou dat je vraag over
echtscheiding moeten beantwoorden.

269
00:17:00,450 --> 00:17:03,630
Als het huwelijk inhoudt dat
God hen heeft samengevoegd,

270
00:17:03,630 --> 00:17:07,110
en echtscheiding inhoudt dat
de mens hen van elkaar scheidt,

271
00:17:07,110 --> 00:17:12,150
hen verdeelt of hen uit elkaar haalt,
dan ligt het antwoord nogal voor de hand.

272
00:17:12,150 --> 00:17:15,270
Je moet niet ongedaan
maken wat God heeft gedaan.

273
00:17:15,270 --> 00:17:18,750
Maar zij zeggen: ‘We hebben
in het Oude Testament,

274
00:17:18,750 --> 00:17:21,270
in de wet die God Zelf heeft gegeven,

275
00:17:21,270 --> 00:17:25,410
gevallen waarin echtscheiding
wordt toegestaan.’ Zij zeiden:

276
00:17:25,410 --> 00:17:29,190
Waarom heeft Mozes dan opgedragen
om een scheidingsbrief te geven?

277
00:17:29,190 --> 00:17:33,330
De werkwoorden die de mensen hier
gebruiken en die Jezus in Zijn antwoord

278
00:17:33,330 --> 00:17:36,810
gebruikt, zijn interessant. Zij zeiden:

279
00:17:36,810 --> 00:17:39,270
Zij zeiden tegen Hem: Waarom heeft

280
00:17:39,270 --> 00:17:44,250
Mozes dan geboden een echtscheidingsbrief
te geven en haar te verstoten?

281
00:17:44,250 --> 00:17:45,510
Jezus zei:

282
00:17:45,510 --> 00:17:51,270
Hij zei tegen hen: Mozes heeft vanwege de
hardheid van uw hart u toegestaan uw vrouw

283
00:17:51,270 --> 00:17:54,990
te verstoten; maar van het
begin af is het zo niet geweest.

284
00:17:54,990 --> 00:18:00,090
Maar Ik zeg u: Wie zijn vrouw verstoot
anders dan om hoererij en met een ander

285
00:18:00,090 --> 00:18:06,150
trouwt, die pleegt overspel, en wie met
de verstotene trouwt, pleegt ook overspel.

286
00:18:06,150 --> 00:18:10,710
Zij zeggen dat Mozes het gebood,
en in zekere zin deed hij dat ook.

287
00:18:10,710 --> 00:18:12,810
Als zij van hun vrouwen gingen scheiden,

288
00:18:12,810 --> 00:18:17,910
moesten zij volgens het gebod de
procedure volgen die Mozes had gegeven,

289
00:18:17,910 --> 00:18:20,790
namelijk dat zij een
scheidbrief moesten verstrekken.

290
00:18:20,790 --> 00:18:25,770
Maar Jezus zegt: ‘God heeft jullie nooit
geboden van jullie vrouwen te scheiden.’

291
00:18:25,770 --> 00:18:29,130
Hij stond het toe vanwege
de hardheid van jullie hart,

292
00:18:29,130 --> 00:18:31,890
maar vanaf het begin
is het niet zo geweest.

293
00:18:31,890 --> 00:18:36,630
Wat Jezus ons hier vertelt, is dat we
niet moeten kijken naar wat God toestaat,

294
00:18:36,630 --> 00:18:40,770
maar naar wat Hij werkelijk wil, als
we echt willen weten hoe we God kunnen

295
00:18:40,770 --> 00:18:43,830
behagen en naar Zijn
bedoeling kunnen leven.

296
00:18:43,830 --> 00:18:48,150
God stond mensen toe te scheiden vanwege
de hardheid van het menselijk hart,

297
00:18:48,150 --> 00:18:52,950
maar God heeft nooit werkelijk gewild
dat mensen een hard hart zouden hebben.

298
00:18:52,950 --> 00:18:57,990
Hardheid van hart is eenvoudigweg een
toestand die is ontstaan doordat de mens

299
00:18:57,990 --> 00:19:03,390
zondigde en de zondeval plaatsvond, en
daarom zijn er mensen met een hard hart.

300
00:19:03,390 --> 00:19:07,410
Omdat mensen een hard hart hebben,
heeft God daar rekening mee gehouden

301
00:19:07,410 --> 00:19:11,070
en heeft Hij soms toegestaan
dat mensen gingen scheiden.

302
00:19:11,070 --> 00:19:15,510
Maar Hij heeft nooit werkelijk bedoeld dat
mensen een hard hart zouden hebben of dat

303
00:19:15,510 --> 00:19:17,250
ze zouden gaan scheiden.

304
00:19:17,250 --> 00:19:20,070
Dat is wat Jezus zegt wanneer Hij zegt:

305
00:19:20,070 --> 00:19:21,810
zo was het vanaf het begin niet.

306
00:19:21,810 --> 00:19:24,630
Wat Hij bedoelt, is
dat er vóór de zondeval

307
00:19:24,630 --> 00:19:27,510
geen reden was waarom
mensen zouden scheiden.

308
00:19:27,510 --> 00:19:30,870
Pas door de zonde kwamen
hardheid van hart en

309
00:19:30,870 --> 00:19:35,070
andere omstandigheden in de
wereld die God nooit had gewild.

310
00:19:35,070 --> 00:19:39,330
God heeft het huwelijk ingesteld met de
bedoeling dat het levenslang en blijvend

311
00:19:39,330 --> 00:19:44,370
zou zijn, en vanaf het begin heeft Hij
nooit bedoeld dat iemand zou scheiden.

312
00:19:44,370 --> 00:19:48,750
Toen de zonde haar intrede deed
en mensen hard van hart werden,

313
00:19:48,750 --> 00:19:51,930
anderen gingen mishandelen,
hun vrouw ontrouw werden

314
00:19:51,930 --> 00:19:56,370
en andere dingen gingen doen waardoor het
huwelijk in sommige gevallen ondraaglijk

315
00:19:56,370 --> 00:20:01,650
werd, stond God vanwege deze veranderde
omstandigheden echtscheiding toe.

316
00:20:01,650 --> 00:20:06,450
Maar we moeten ons gedrag nooit bepalen
op grond van wat God vanwege de zonde

317
00:20:06,450 --> 00:20:10,230
toestaat, maar op grond
van wat God werkelijk wil.

318
00:20:10,230 --> 00:20:14,130
Vaak willen christenen weten wat
God nog door de vingers zal zien.

319
00:20:14,130 --> 00:20:18,270
Zal God mij dit laten doen,
ook al lijkt het twijfelachtig?

320
00:20:18,270 --> 00:20:20,610
Als Hij het niet
uitdrukkelijk heeft verboden,

321
00:20:20,610 --> 00:20:23,310
wordt het mij misschien niet aangerekend.

322
00:20:23,310 --> 00:20:26,190
Wie God liefheeft,
zoekt niet de grenzen op

323
00:20:26,190 --> 00:20:28,710
van wat Hij nog door de vingers zal zien.

324
00:20:28,710 --> 00:20:33,090
Wie God liefheeft, zoekt naar
manieren om God te behagen,

325
00:20:33,090 --> 00:20:38,010
om erachter te komen wat God
werkelijk wil, en om dat te doen.

326
00:20:38,010 --> 00:20:41,790
Niet uit angst voor de hel,
maar uit liefde voor God.

327
00:20:41,790 --> 00:20:45,330
Als je iemand liefhebt,
wil je diegene behagen.

328
00:20:45,330 --> 00:20:46,530
Jezus zegt:

329
00:20:46,530 --> 00:20:49,830
Luister, God wil dat we
doen wat Hem behaagt,

330
00:20:49,830 --> 00:20:53,310
en het was nooit Zijn bedoeling
dat we hardvochtig zouden zijn

331
00:20:53,310 --> 00:20:55,110
of van onze vrouw zouden scheiden.

332
00:20:55,110 --> 00:20:57,990
Als je niet doet wat Hem
behaagt en hardvochtig bent,

333
00:20:57,990 --> 00:21:01,290
dan staat Hij soms toe dat
een huwelijk wordt beëindigd.

334
00:21:01,290 --> 00:21:05,910
Dat deed Hij in het Oude Testament, maar
zo heeft Hij het eigenlijk nooit gewild.

335
00:21:05,910 --> 00:21:10,590
Dan verduidelijkt Jezus de hele
kwestie, en in dit specifieke debat

336
00:21:10,590 --> 00:21:14,190
lijkt Hij de kant van
Sjammai te kiezen. Hij zei:

337
00:21:14,190 --> 00:21:19,590
En Ik zeg jullie: wie van zijn vrouw
scheidt, behalve vanwege seksuele ontrouw,

338
00:21:19,590 --> 00:21:24,150
en met een ander trouwt, pleegt
overspel, en wie met de gescheiden vrouw

339
00:21:24,150 --> 00:21:26,430
trouwt, pleegt overspel.

340
00:21:26,430 --> 00:21:30,150
Wat Jezus zegt, is dat
Sjammai in wezen gelijk heeft:

341
00:21:30,150 --> 00:21:34,890
seksuele immoraliteit is de enige grond
die een echtscheiding in Gods ogen

342
00:21:34,890 --> 00:21:36,930
rechtmatig zou kunnen maken.

343
00:21:36,930 --> 00:21:39,390
Is dat in tegenspraak met de uitspraak:

344
00:21:39,390 --> 00:21:44,370
En Hij antwoordde en zei tegen hen: Hebt
u niet gelezen dat Hij Die de mens gemaakt

345
00:21:44,370 --> 00:21:49,590
heeft, hen van het begin af mannelijk en
vrouwelijk gemaakt heeft, en gezegd heeft:

346
00:21:49,590 --> 00:21:54,030
Daarom zal een man zijn vader en moeder
verlaten en zich aan zijn vrouw hechten,

347
00:21:54,030 --> 00:21:58,230
en die twee zullen tot één vlees
zijn, zodat zij niet meer twee zijn,

348
00:21:58,230 --> 00:21:59,850
maar één vlees?

349
00:21:59,850 --> 00:22:04,470
Dus, wat God samengevoegd heeft,
laat de mens dat niet scheiden.

350
00:22:04,470 --> 00:22:09,090
Als Jezus nu echtscheiding toestaat
op grond van seksuele immoraliteit,

351
00:22:09,090 --> 00:22:14,370
zegt Hij dan dat een mens uit elkaar mag
halen wat God heeft samengevoegd? Nee.

352
00:22:14,370 --> 00:22:18,810
Wat Hij zegt, is dit: seksuele
immoraliteit is een vergrijp tegen het

353
00:22:18,810 --> 00:22:22,710
huwelijk dat zo ernstig is, dat
het op zichzelf al neerkomt op het

354
00:22:22,710 --> 00:22:24,690
breken van de huwelijksgelofte.

355
00:22:24,690 --> 00:22:26,910
Het slaat de huwelijksgelofte aan stukken.

356
00:22:26,910 --> 00:22:31,110
Iemand die binnen het huwelijk
seksuele immoraliteit bedrijft,

357
00:22:31,110 --> 00:22:34,890
haalt door die daad uit elkaar
wat God heeft samengevoegd.

358
00:22:34,890 --> 00:22:39,510
Daarom mag de onschuldige partij
scheiden zonder zelf schuldig te zijn

359
00:22:39,510 --> 00:22:43,470
aan het verbreken van iets wat de
partner die verkeerd heeft gehandeld

360
00:22:43,470 --> 00:22:45,630
al uit elkaar heeft gehaald.

361
00:22:45,630 --> 00:22:49,770
Geen man of vrouw heeft het recht
de huwelijksgelofte te breken,

362
00:22:49,770 --> 00:22:53,250
door echtscheiding of door overspel.

363
00:22:53,250 --> 00:22:57,720
Maar wanneer een van beide partijen
dat heeft gedaan, vooral door overspel,

364
00:22:57,720 --> 00:23:02,070
zei Jezus dat dit een grond
voor echtscheiding vormt.

365
00:23:02,070 --> 00:23:06,570
Degene die de echtscheiding aanvraagt,
maakt zich er niet schuldig aan dat hij

366
00:23:06,570 --> 00:23:09,810
uit elkaar haalt wat
God heeft samengevoegd.

367
00:23:09,810 --> 00:23:14,490
Degene die overspel heeft gepleegd,
is degene die uit elkaar heeft gehaald

368
00:23:14,490 --> 00:23:16,830
wat God heeft samengevoegd.

369
00:23:16,830 --> 00:23:22,050
Wie op die grond echtscheiding aanvraagt,
legt slechts formeel vast wat de andere

370
00:23:22,050 --> 00:23:24,990
partij feitelijk al heeft veroorzaakt.

371
00:23:24,990 --> 00:23:29,010
Wie op die grond echtscheiding
aanvraagt, zondigt niet.

372
00:23:29,010 --> 00:23:34,470
Aan de andere kant zegt Jezus dat iemand
zondigt als diegene op enige andere

373
00:23:34,470 --> 00:23:36,750
grond echtscheiding aanvraagt.

374
00:23:36,750 --> 00:23:40,650
Misschien vind je iemand anders leuker
dan je huidige huwelijkspartner,

375
00:23:40,650 --> 00:23:45,030
ben je erg ongelukkig in je huwelijk
of kun je je een beter leven zonder

376
00:23:45,030 --> 00:23:47,190
je huwelijkspartner voorstellen.

377
00:23:47,190 --> 00:23:50,370
Als je huwelijkspartner geen
overspel heeft gepleegd,

378
00:23:50,370 --> 00:23:54,990
heb je daarmee volgens deze uitleg
geen grond voor echtscheiding.

379
00:23:54,990 --> 00:23:57,750
Scheid je toch en trouw je met een ander,

380
00:23:57,750 --> 00:24:01,350
dan zegt Jezus dat je in dat
tweede huwelijk overspel pleegt.

381
00:24:01,350 --> 00:24:04,350
Dit betekent dat je zondigt
tegen je eerste huwelijk,

382
00:24:04,350 --> 00:24:07,470
dat wat God betreft nog steeds intact is.

383
00:24:07,470 --> 00:24:11,790
Als de echtscheiding plaatsvond
op grond van overspel of ontucht,

384
00:24:11,790 --> 00:24:16,890
dan is dit eerste huwelijk niet meer
intact en is hertrouwen geen overspel.

385
00:24:16,890 --> 00:24:20,850
Iets is alleen overspel als het
een bestaand huwelijk schendt.

386
00:24:20,850 --> 00:24:25,290
Jezus beschrijft hier een situatie
waarin een man van zijn vrouw scheidt

387
00:24:25,290 --> 00:24:28,710
zonder dat haar overspel
daarvoor de grond vormt.

388
00:24:28,710 --> 00:24:31,650
De echtscheiding is niet rechtmatig.

389
00:24:31,650 --> 00:24:36,510
De vrouw heeft geen overspel gepleegd
en daarom erkent God de echtscheiding

390
00:24:36,510 --> 00:24:38,610
niet als rechtmatig.

391
00:24:38,610 --> 00:24:43,590
Wanneer de man opnieuw trouwt, schendt hij
uiteindelijk een bestaand huwelijksverbond

392
00:24:43,590 --> 00:24:47,670
dat hij met zijn eerste vrouw
heeft, en daarom pleegt hij in het

393
00:24:47,670 --> 00:24:49,710
tweede huwelijk overspel.

394
00:24:49,710 --> 00:24:51,630
Hetzelfde geldt andersom.

395
00:24:51,630 --> 00:24:55,950
Ook de vrouw die in zo’n situatie
hertrouwt, pleegt overspel,

396
00:24:55,950 --> 00:25:00,090
omdat het eerste huwelijk nooit
werkelijk rechtsgeldig is ontbonden.

397
00:25:00,090 --> 00:25:03,990
Dat komt niet doordat huwelijken niet
rechtsgeldig ontbonden kunnen worden,

398
00:25:03,990 --> 00:25:08,070
maar in het geval waarover Jezus
spreekt, is dat niet gebeurd.

399
00:25:08,070 --> 00:25:13,110
Wanneer er sprake is geweest van seksuele
immoraliteit, is het een ander verhaal.

400
00:25:13,110 --> 00:25:16,110
Hij noemt dat als de enige
uitzondering op wat Hij zegt.

401
00:25:16,110 --> 00:25:20,130
De algemene regel is dat een man,
behalve in het geval van ontucht,

402
00:25:20,130 --> 00:25:24,030
overspel pleegt wanneer hij van
zijn vrouw scheidt en hertrouwt.

403
00:25:24,030 --> 00:25:28,650
De vrouw in dezelfde positie pleegt
ook overspel wanneer zij hertrouwt,

404
00:25:28,650 --> 00:25:30,930
evenals degene met wie zij trouwt.

405
00:25:30,930 --> 00:25:35,070
Wat Hij zegt, is dat je geen tweede
huwelijk kunt aangaan zolang je bestaande

406
00:25:35,070 --> 00:25:36,870
huwelijk nog van kracht is.

407
00:25:36,870 --> 00:25:39,510
En dat ben je, of je dat nu denkt of niet,

408
00:25:39,510 --> 00:25:42,750
als je man of vrouw geen
overspel heeft gepleegd.

409
00:25:42,750 --> 00:25:47,190
Je kunt wettelijk scheiden, maar in
Gods ogen is het geen echtscheiding.

410
00:25:47,190 --> 00:25:50,790
Daarom is in zo’n situatie een
tweede huwelijk in Gods ogen

411
00:25:50,790 --> 00:25:52,410
helemaal geen huwelijk.

412
00:25:52,410 --> 00:25:56,190
Het is overspel en iets
waarvan men zich moet bekeren.

413
00:25:56,190 --> 00:26:01,650
Daarom staat Jezus echtscheiding of
hertrouwen alleen toe wegens ontucht.

414
00:26:01,650 --> 00:26:05,790
Op dat specifieke punt lijkt Hij
het in dat specifieke geschil

415
00:26:05,790 --> 00:26:07,590
in wezen met Sjammai eens te zijn.