1
00:00:02,070 --> 00:00:04,290
Welkom bij Vers voor Vers!

2
00:00:04,290 --> 00:00:11,070
Deze keer behandelen we Mattheüs
5, vers 43 tot en met vers 48.

3
00:00:11,070 --> 00:00:15,630
We gaan kijken naar het laatste
voorbeeld dat Jezus in Mattheüs 5 geeft.

4
00:00:15,630 --> 00:00:19,170
Daarmee maakt Hij duidelijk
hoe God tegenover de wet staat,

5
00:00:19,170 --> 00:00:23,370
wat gerechtigheid werkelijk is
en wat God van de mens verlangt.

6
00:00:23,370 --> 00:00:26,610
De Joden erkenden de wet van
het Oude Testament als een

7
00:00:26,610 --> 00:00:31,290
openbaring van Gods houding
tegenover wat goed en verkeerd is.

8
00:00:31,290 --> 00:00:33,990
Jezus moest daar echter nader op ingaan,

9
00:00:33,990 --> 00:00:38,430
zodat Zijn discipelen zouden begrijpen
wat de wet werkelijk betekende.

10
00:00:38,430 --> 00:00:40,230
Wat betekende de wet?

11
00:00:40,230 --> 00:00:43,710
Die betekende dat God wilde
dat wij rechtvaardig waren.

12
00:00:43,710 --> 00:00:47,550
Die betekende dat God wilde
dat wij barmhartig waren.

13
00:00:47,550 --> 00:00:50,730
Die betekende dat God
wil dat wij trouw zijn.

14
00:00:50,730 --> 00:00:55,170
Met andere woorden, al deze dingen zijn
gewoon verschillende manieren om te zeggen

15
00:00:55,170 --> 00:00:57,930
dat God wil dat wij liefdevol zijn.

16
00:00:57,930 --> 00:01:02,790
Hij wil dat wij onze naaste liefhebben
zoals wij onszelf liefhebben.

17
00:01:02,790 --> 00:01:07,410
Jezus geeft hiervan zes voorbeelden in
het laatste gedeelte van Mattheüs 5.

18
00:01:07,410 --> 00:01:13,590
Nu komen we bij het laatste daarvan,
in Mattheüs 5, vers 43 tot en met 48,

19
00:01:13,590 --> 00:01:15,150
dat ik zal voorlezen.

20
00:01:15,150 --> 00:01:20,010
U hebt gehoord dat er gezegd is: U
moet uw naaste liefhebben en uw vijand

21
00:01:20,010 --> 00:01:21,390
moet u haten.

22
00:01:21,390 --> 00:01:26,490
Maar Ik zeg u: Heb uw vijanden
lief; zegen hen die u vervloeken;

23
00:01:26,490 --> 00:01:31,770
doe goed aan hen die u haten; en bid
voor hen die u beledigen en u vervolgen;

24
00:01:31,770 --> 00:01:35,610
zodat u kinderen zult zijn van
uw Vader, Die in de hemelen is,

25
00:01:35,610 --> 00:01:39,510
want Hij laat Zijn zon opgaan
over slechte en goede mensen,

26
00:01:39,510 --> 00:01:43,470
en laat het regenen over
rechtvaardigen en onrechtvaardigen.

27
00:01:43,470 --> 00:01:47,790
Want als u hen liefhebt die u
liefhebben, wat voor loon hebt u dan?

28
00:01:47,790 --> 00:01:49,950
Doen ook de tollenaars niet hetzelfde?

29
00:01:49,950 --> 00:01:54,150
En als u alleen uw broeders groet,
wat doet u meer dan anderen?

30
00:01:54,150 --> 00:01:56,430
Doen ook de tollenaars niet zo?

31
00:01:56,430 --> 00:02:01,530
Weest u dan volmaakt, zoals uw Vader,
Die in de hemelen is, volmaakt is.

32
00:02:01,530 --> 00:02:05,670
Jezus legt nader uit wat de discipelen
hun Joodse rabbijnen in de synagogen

33
00:02:05,670 --> 00:02:07,590
hadden horen onderwijzen.

34
00:02:07,590 --> 00:02:10,230
Die leer kwam in wezen hierop neer:

35
00:02:10,230 --> 00:02:13,950
Je moet van je naaste
houden en je vijand haten.

36
00:02:13,950 --> 00:02:15,270
De uitspraak:

37
00:02:15,270 --> 00:02:20,190
U mag geen wraak nemen of een wrok
koesteren tegen uw volksgenoten,

38
00:02:20,190 --> 00:02:23,370
maar u moet uw naaste
liefhebben als uzelf.

39
00:02:23,370 --> 00:02:25,050
Ik ben de HEERE.

40
00:02:25,050 --> 00:02:29,490
maakte inderdaad deel uit van wat de
wet van het Oude Testament leerde.

41
00:02:29,490 --> 00:02:32,910
God zei in Leviticus 19:18:

42
00:02:32,910 --> 00:02:36,870
Je moet net zoveel van je
naaste houden als van jezelf.

43
00:02:36,870 --> 00:02:40,230
We hebben al gezien, en de
meeste christenen weten,

44
00:02:40,230 --> 00:02:43,950
dat Jezus duidelijk maakte
dat je naaste liefhebben

45
00:02:43,950 --> 00:02:49,410
zoals je jezelf liefhebt in wezen is wat
God wil dat je in alle gevallen doet.

46
00:02:49,410 --> 00:02:52,650
De vraag was: wie is een naaste?

47
00:02:52,650 --> 00:02:56,010
Op een keer vroeg een
wetgeleerde aan Jezus:

48
00:02:56,010 --> 00:02:59,310
Meester, wat is het grote gebod in de wet?

49
00:02:59,310 --> 00:03:00,750
Jezus zei:

50
00:03:00,750 --> 00:03:08,010
En u zult de Heere, uw God, liefhebben
met heel uw hart en met heel uw ziel

51
00:03:08,010 --> 00:03:12,570
en met heel uw verstand
en met heel uw kracht.

52
00:03:12,570 --> 00:03:14,730
Dit is het eerste gebod.

53
00:03:14,730 --> 00:03:21,330
En het tweede, hieraan gelijk, is dit:
U zult uw naaste liefhebben als uzelf.

54
00:03:21,330 --> 00:03:24,930
Er is geen ander gebod groter dan deze.

55
00:03:24,930 --> 00:03:31,230
De Bijbel zegt dat de wetgeleerde zichzelf
wilde rechtvaardigen en daarom zei hij:

56
00:03:31,230 --> 00:03:33,030
Wie is mijn naaste?

57
00:03:33,030 --> 00:03:37,410
Dit betekent dat hij wilde rechtvaardigen
dat hij niet iedereen liefhad,

58
00:03:37,410 --> 00:03:40,410
hoewel hem geboden was
zijn naaste lief te hebben.

59
00:03:40,410 --> 00:03:44,910
Hij hoopte dat het woord ‘naaste’
misschien enigszins beperkt kon worden

60
00:03:44,910 --> 00:03:50,130
opgevat en dat het niet de mensen hoefde
te omvatten die hij niet vanzelf liefhad.

61
00:03:50,130 --> 00:03:51,510
Daarom zei hij:

62
00:03:51,510 --> 00:03:53,130
Wie is mijn naaste?

63
00:03:53,130 --> 00:03:56,610
Jezus vertelde het verhaal
van de barmhartige Samaritaan.

64
00:03:56,610 --> 00:04:00,210
We hoeven dat verhaal nu niet
te vertellen; iedereen kent het.

65
00:04:00,210 --> 00:04:02,730
Deze man viel in handen van rovers.

66
00:04:02,730 --> 00:04:04,470
Hij was een Joodse man.

67
00:04:04,470 --> 00:04:07,530
Hij werd in elkaar geslagen en beroofd.

68
00:04:07,530 --> 00:04:13,050
Twee Joodse godsdienstige mannen, een
Leviet en een priester, kwamen voorbij.

69
00:04:13,050 --> 00:04:16,110
Ze negeerden hem en
wilden hem niet helpen.

70
00:04:16,110 --> 00:04:18,210
Toen kwam er een Samaritaan.

71
00:04:18,210 --> 00:04:20,790
Een Samaritaan was een
man uit een ander land

72
00:04:20,790 --> 00:04:24,030
dat heel slechte betrekkingen
met het Joodse volk had.

73
00:04:24,030 --> 00:04:26,910
De Joden haatten de Samaritanen zelfs.

74
00:04:26,910 --> 00:04:32,130
Maar deze Samaritaan vond een
Joodse man die gewond en beroofd was

75
00:04:32,130 --> 00:04:34,710
en hielp hem op praktische manieren.

76
00:04:34,710 --> 00:04:38,550
Hij verbond zijn wonden, zette
hem op zijn eigen rijdier,

77
00:04:38,550 --> 00:04:43,950
bracht hem naar een herberg, betaalde voor
zijn verblijf daar en gaf hem te eten.

78
00:04:43,950 --> 00:04:45,330
Jezus zei:

79
00:04:45,330 --> 00:04:50,070
Wie van deze drie denkt u dat de naaste
geweest is van hem die in handen van de

80
00:04:50,070 --> 00:04:51,630
rovers gevallen was?

81
00:04:51,630 --> 00:04:54,450
De persoon met wie Jezus sprak, zei:

82
00:04:54,450 --> 00:04:57,090
Degene die medelijden met hem had.

83
00:04:57,090 --> 00:04:58,590
Jezus zei:

84
00:04:58,590 --> 00:05:01,110
Ga jij dan en doe hetzelfde.

85
00:05:01,110 --> 00:05:07,050
Het punt van Jezus’ gelijkenis was dit:
de Bijbel, het Oude Testament, zegt:

86
00:05:07,050 --> 00:05:11,670
U mag geen wraak nemen of een wrok
koesteren tegen uw volksgenoten,

87
00:05:11,670 --> 00:05:16,830
maar u moet uw naaste liefhebben
als uzelf. Ik ben de HEERE.

88
00:05:16,830 --> 00:05:18,630
De wetgeleerde zei:

89
00:05:18,630 --> 00:05:20,010
Wie is mijn naaste?

90
00:05:20,010 --> 00:05:25,170
Jezus wees erop dat hier twee mannen
zijn, een Samaritaan en een Jood,

91
00:05:25,170 --> 00:05:29,070
die normaal gesproken als elkaars
vijanden zouden worden beschouwd.

92
00:05:29,070 --> 00:05:34,350
Toch zag de Samaritaan de Joodse man,
die gewond was en hulp nodig had,

93
00:05:34,350 --> 00:05:38,370
en zag hij die man als zijn
naaste die hij moest helpen.

94
00:05:38,370 --> 00:05:41,550
Jezus’ antwoord kwam dus
in wezen hierop neer:

95
00:05:41,550 --> 00:05:44,970
je naaste is iedereen
die hulp nodig heeft.

96
00:05:44,970 --> 00:05:48,390
Het kan zelfs iemand
zijn die je vijand is.

97
00:05:48,390 --> 00:05:53,670
Zo onderwees Jezus over de
passage in Leviticus 19:18:

98
00:05:53,670 --> 00:05:57,570
Je moet net zoveel van je
naaste houden als van jezelf.

99
00:05:57,570 --> 00:06:00,270
Je naaste omvat ook je vijanden.

100
00:06:00,270 --> 00:06:03,510
Je naaste bestaat niet
alleen uit je vrienden.

101
00:06:03,510 --> 00:06:09,450
Je naaste is iedereen die deze planeet met
je deelt en die toevallig hulp nodig heeft

102
00:06:09,450 --> 00:06:12,270
wanneer jij in staat bent hem te helpen.

103
00:06:12,270 --> 00:06:17,250
Als je dat niet doet, heb je je naaste
niet lief en overtreed je het gebod.

104
00:06:17,250 --> 00:06:21,570
De manier waarop de rabbijnen dit hadden
onderwezen, was duidelijk verkeerd.

105
00:06:21,570 --> 00:06:24,750
In Mattheüs 5:43 zegt Hij:

106
00:06:24,750 --> 00:06:29,790
U hebt gehoord dat er gezegd is: U
moet uw naaste liefhebben en uw vijand

107
00:06:29,790 --> 00:06:31,110
moet u haten.

108
00:06:31,110 --> 00:06:32,490
Het tweede gedeelte:

109
00:06:32,490 --> 00:06:36,210
haat je vijand, werd nergens
in de Schrift geboden.

110
00:06:36,210 --> 00:06:39,510
Er is geen enkel vers in
het Oude Testament dat zegt:

111
00:06:39,510 --> 00:06:41,070
Haat je vijand.

112
00:06:41,070 --> 00:06:43,230
Er zijn in het Oude Testament beslist

113
00:06:43,230 --> 00:06:46,050
voorbeelden van mensen
die hun vijanden haatten.

114
00:06:46,050 --> 00:06:50,490
Er zijn voorbeelden van momenten waarop
God de Joden daadwerkelijk gebood

115
00:06:50,490 --> 00:06:54,030
hele bevolkingsgroepen van
goddeloze mensen uit te roeien.

116
00:06:54,030 --> 00:06:59,130
Daaruit zou iemand kunnen hebben afgeleid
dat God wil dat zij hun vijanden haten.

117
00:06:59,130 --> 00:07:00,870
Wanneer Jezus zegt:

118
00:07:00,870 --> 00:07:03,990
Je moet van je naaste
houden en je vijand haten,

119
00:07:03,990 --> 00:07:07,410
dan haalt Hij om te beginnen voor
het eerst in dit hele gedeelte

120
00:07:07,410 --> 00:07:09,990
iets aan wat niet uit de wet komt.

121
00:07:09,990 --> 00:07:12,630
Al het andere wat Hij
aanhaalde toen Hij zei:

122
00:07:12,630 --> 00:07:15,090
Jullie hebben gehoord dat er gezegd werd:

123
00:07:15,090 --> 00:07:17,730
was daadwerkelijk iets wat de wet zei.

124
00:07:17,730 --> 00:07:22,350
Maar nu behandelt Hij iets waarbij de
wet volkomen verkeerd werd begrepen.

125
00:07:22,350 --> 00:07:23,910
De Schrift had gezegd:

126
00:07:23,910 --> 00:07:27,570
Heb je naaste lief, maar
de rabbijnen hadden gezegd:

127
00:07:27,570 --> 00:07:30,390
„Met deze naaste wordt
je vijand niet bedoeld.

128
00:07:30,390 --> 00:07:32,310
Je moet je vijand haten.

129
00:07:32,310 --> 00:07:34,170
Je moet de heidenen haten.

130
00:07:34,170 --> 00:07:39,270
Je moet de Romeinen haten, die het land
Israël bezetten en verhinderen dat wij een

131
00:07:39,270 --> 00:07:40,830
vrij volk zijn.”

132
00:07:40,830 --> 00:07:43,110
Dit is wat de rabbijnen onderwezen.

133
00:07:43,110 --> 00:07:47,430
Jezus zei: „Nee, deze
rabbijnen hebben het mis.

134
00:07:47,430 --> 00:07:52,110
God wil dat je je naaste liefhebt,
en je vijand is ook een naaste.

135
00:07:52,110 --> 00:07:56,910
Hij is misschien geen goede naaste,
maar hij is niettemin een naaste.”

136
00:07:56,910 --> 00:07:58,470
Daarom zei Jezus:

137
00:07:58,470 --> 00:08:01,470
Maar ik zeg jullie: heb je vijanden lief.

138
00:08:01,470 --> 00:08:05,430
Waarom? Je wordt geacht
je naaste lief te hebben.

139
00:08:05,430 --> 00:08:10,050
Je vijand is een van je naasten,
dus heb ook je vijanden lief.

140
00:08:10,050 --> 00:08:14,130
De rabbijnen zeiden: „Haat
je vijanden.” Ik zeg:

141
00:08:14,130 --> 00:08:15,630
Heb je vijanden lief.

142
00:08:15,630 --> 00:08:17,490
Toen vervolgde Hij:

143
00:08:17,490 --> 00:08:22,590
Zegen de mensen die jullie vervloeken,
doe goed aan de mensen die jullie haten

144
00:08:22,590 --> 00:08:26,610
en bid voor de mensen die jullie
slecht behandelen en vervolgen.

145
00:08:26,610 --> 00:08:29,430
Een deel hiervan staat
niet in elke Bijbel.

146
00:08:29,430 --> 00:08:33,270
Als je een moderne vertaling gebruikt,
kan het zijn dat sommige van deze

147
00:08:33,270 --> 00:08:35,130
woorden zijn weggelaten.

148
00:08:35,130 --> 00:08:40,110
De reden is dat dit vers in sommige
handschriften veel korter is.

149
00:08:40,110 --> 00:08:43,890
Daar zegt Jezus alleen dat je
je vijanden moet liefhebben

150
00:08:43,890 --> 00:08:48,090
en degenen die je vervloeken moet
zegenen, met nog een paar regels erbij.

151
00:08:48,090 --> 00:08:51,930
Maar de tekst die door de King
James Version en de New King James

152
00:08:51,930 --> 00:08:56,150
Version wordt gevolgd — die laatste
is de vertaling die ik gebruik —

153
00:08:56,150 --> 00:08:58,170
bevat al deze woorden.

154
00:08:58,170 --> 00:09:00,630
Omdat de handschriften
van elkaar verschillen,

155
00:09:00,630 --> 00:09:05,910
vragen sommigen zich misschien af of Jezus
al deze dingen werkelijk heeft gezegd,

156
00:09:05,910 --> 00:09:09,810
aangezien sommige handschriften
enkele zinsdelen weglaten.

157
00:09:09,810 --> 00:09:15,090
Maar als je naar Lukas 6:27–28 kijkt,

158
00:09:15,090 --> 00:09:20,010
stemmen alle handschriften overeen
over de inhoud van deze verzen.

159
00:09:20,010 --> 00:09:22,830
Daar vinden we alle
onderdelen van dit vers.

160
00:09:22,830 --> 00:09:28,170
Jezus zei in Lukas 6:27–28:

161
00:09:28,170 --> 00:09:33,210
Maar Ik zeg tegen u die dit
hoort: Heb uw vijanden lief;

162
00:09:33,210 --> 00:09:35,730
doe goed aan hen die u haten.

163
00:09:35,730 --> 00:09:40,530
Zegen hen die u vervloeken, en
bid voor hen die u belasteren.

164
00:09:40,530 --> 00:09:44,310
Dus of Mattheüs al die woorden
oorspronkelijk wel of niet

165
00:09:44,310 --> 00:09:48,870
heeft opgeschreven, we weten
dat Jezus ze heeft uitgesproken.

166
00:09:48,870 --> 00:09:54,270
Lukas vermeldt ze namelijk op een plaats
waar de teksten niet dubbelzinnig zijn.

167
00:09:54,270 --> 00:09:59,310
Wat hier belangrijk is, is dat Jezus
zegt dat je je vijanden moet liefhebben.

168
00:09:59,310 --> 00:10:02,430
Als iemand je vervloekt,
moet je hem zegenen.

169
00:10:02,430 --> 00:10:05,490
Als iemand je haat, moet je hem goeddoen.

170
00:10:05,490 --> 00:10:09,930
Als iemand misbruik van je maakt,
je onrecht aandoet en je vervolgt,

171
00:10:09,930 --> 00:10:11,490
moet je voor hem bidden.

172
00:10:11,490 --> 00:10:16,110
Met andere woorden, je moet op mensen
die vijandig tegenover je staan

173
00:10:16,110 --> 00:10:21,030
reageren in een geest die precies
tegengesteld is aan die van hen.

174
00:10:21,030 --> 00:10:26,610
Dat iemand je vijand is, betekent niet
dat je nu een excuus hebt om hem te haten.

175
00:10:26,610 --> 00:10:30,570
Dat iemand je heeft vervloekt,
betekent niet dat je het recht hebt hem

176
00:10:30,570 --> 00:10:31,650
terug te vervloeken.

177
00:10:31,650 --> 00:10:35,850
En als iemand je onrecht heeft aangedaan,
betekent dat niet dat je het recht hebt

178
00:10:35,850 --> 00:10:37,290
hem kwaad te doen.

179
00:10:37,290 --> 00:10:38,970
Het tegendeel is waar.

180
00:10:38,970 --> 00:10:42,750
Je wordt geacht goed te doen aan
degenen die je slecht behandelen.

181
00:10:42,750 --> 00:10:47,010
Iemand zou kunnen zeggen: „Dat is
beslist een verandering in de ethiek

182
00:10:47,010 --> 00:10:51,390
ten opzichte van het Oude Testament:
Jezus zegt immers dat je je vijanden moet

183
00:10:51,390 --> 00:10:54,150
goeddoen”, enzovoort, enzovoort.

184
00:10:54,150 --> 00:10:56,490
Maar het is helemaal geen verandering.

185
00:10:56,490 --> 00:10:59,670
Het Oude Testament gebood
in feite hetzelfde.

186
00:10:59,670 --> 00:11:03,690
Het gebood dit niet zo vaak als we het
in het onderwijs van Jezus aantreffen,

187
00:11:03,690 --> 00:11:05,610
maar het staat er beslist in.

188
00:11:05,610 --> 00:11:09,510
Er is bijvoorbeeld een wet die zegt
dat als je een Hebreeër of Jood bent

189
00:11:09,510 --> 00:11:12,750
en je de os van iemand die
jou haat ziet ronddwalen,

190
00:11:12,750 --> 00:11:15,390
je het dier naar zijn
eigenaar moet terugbrengen.

191
00:11:15,390 --> 00:11:17,310
De daaropvolgende wet zegt:

192
00:11:17,310 --> 00:11:21,510
Wanneer u de ezel van iemand die u
haat, onder zijn last ziet liggen,

193
00:11:21,510 --> 00:11:24,990
moet u zich ervan weerhouden
om het aan hem over te laten.

194
00:11:24,990 --> 00:11:28,590
U moet de ezel beslist samen
met hem overeind helpen.

195
00:11:28,590 --> 00:11:30,450
ook al is hij je vijand.

196
00:11:30,450 --> 00:11:33,690
Dat staat in de wet van Mozes, in Exodus.

197
00:11:33,690 --> 00:11:36,090
Zo staat er ook in het boek Spreuken:

198
00:11:36,090 --> 00:11:42,150
Als iemand die u haat, hongerlijdt, geef
hem brood te eten, en als hij dorstig is,

199
00:11:42,150 --> 00:11:43,830
geef hem water te drinken,

200
00:11:43,830 --> 00:11:46,110
We kunnen dus zien dat
het Oude Testament ook

201
00:11:46,110 --> 00:11:48,630
sprak over goeddoen aan
degenen die je haten

202
00:11:48,630 --> 00:11:51,030
en over het liefhebben van je vijanden.

203
00:11:51,030 --> 00:11:54,090
Jezus voerde dit niet als
iets geheel nieuws in.

204
00:11:54,090 --> 00:11:56,250
Hij probeerde het in wezen te herstellen.

205
00:11:56,250 --> 00:11:58,710
Het was een oorspronkelijke
leer van de wet,

206
00:11:58,710 --> 00:12:03,030
maar de rabbijnen hadden onderwezen dat
je je vijanden niet hoefde lief te hebben.

207
00:12:03,030 --> 00:12:05,490
Daarin hadden ze het werkelijk mis.

208
00:12:05,490 --> 00:12:09,810
Jezus moest dat verduidelijken, zodat
Zijn discipelen niet zouden denken

209
00:12:09,810 --> 00:12:14,490
dat ze de wet moesten volgen zoals die
hun in de synagogen was onderwezen,

210
00:12:14,490 --> 00:12:19,590
maar dat ze de wet moesten volgen zoals
God die oorspronkelijk had gegeven.

211
00:12:19,590 --> 00:12:22,170
Jezus zei dat wanneer je je op deze manier

212
00:12:22,170 --> 00:12:26,430
gedraagt tegenover degenen die je
haten en degenen die je vervloeken,

213
00:12:26,430 --> 00:12:27,810
je dit moet doen:

214
00:12:27,810 --> 00:12:32,130
Zodat u kinderen zult zijn van
uw Vader, Die in de hemelen is,

215
00:12:32,130 --> 00:12:36,330
want Hij laat Zijn zon opgaan
over slechte en goede mensen,

216
00:12:36,330 --> 00:12:40,830
en laat het regenen over
rechtvaardigen en onrechtvaardigen.

217
00:12:40,830 --> 00:12:45,030
Eerder in dit hoofdstuk, bij
de zaligsprekingen, zei Jezus:

218
00:12:45,030 --> 00:12:50,010
Zalig zijn de vredestichters, want zij
zullen Gods kinderen genoemd worden.

219
00:12:50,010 --> 00:12:53,250
Jezus vertelt ons nu hoe
we vreedzaam kunnen zijn,

220
00:12:53,250 --> 00:12:55,590
hoe we vredestichters kunnen zijn.

221
00:12:55,590 --> 00:12:59,670
Als iemand je haat, kun je hem misschien
voor je winnen door hem lief te hebben.

222
00:12:59,670 --> 00:13:03,030
Als iemand je vervloekt, kun je hem
misschien voor je winnen door hem te

223
00:13:03,030 --> 00:13:05,310
zegenen, door hem goed te doen.

224
00:13:05,310 --> 00:13:08,910
Als iemand je vervolgt, kun je hem
misschien voor je winnen door hem goed te

225
00:13:08,910 --> 00:13:11,010
doen en voor hem te bidden.

226
00:13:11,010 --> 00:13:14,730
Met andere woorden, als je
vanuit een andere geest reageert,

227
00:13:14,730 --> 00:13:18,750
ziet diegene misschien dat er iets
waars is aan wat je zegt te geloven.

228
00:13:18,750 --> 00:13:22,410
Hij ziet dan dat je inderdaad een
ander soort mens bent dan hij,

229
00:13:22,410 --> 00:13:26,310
dat je door de genade van God
veranderd bent en dat de Geest van God

230
00:13:26,310 --> 00:13:29,910
liefde in je voortbrengt,
zelfs wanneer diegene van jou

231
00:13:29,910 --> 00:13:32,310
de tegenovergestelde
reactie zou verwachten.

232
00:13:32,310 --> 00:13:34,950
Als dat zo is, kun je
iemand misschien helpen

233
00:13:34,950 --> 00:13:37,110
christen te worden door hem goed te doen.

234
00:13:37,110 --> 00:13:40,050
Maar zelfs als dat niet
lukt, moet je hem goeddoen,

235
00:13:40,050 --> 00:13:44,730
eenvoudigweg omdat dat je aard is, want
kinderen hebben de aard van hun vader.

236
00:13:44,730 --> 00:13:49,710
Jezus zei dat je deze dingen moet doen,
opdat je kinderen van je Vader zult zijn.

237
00:13:49,710 --> 00:13:54,630
En Hij geeft als voorbeeld hoe de Vader
Zelf Zich op deze manier gedraagt.

238
00:13:54,630 --> 00:13:59,010
De Vader laat Zijn regen vallen op de
akkers van goede en slechte mensen.

239
00:13:59,010 --> 00:14:03,510
De Vader laat de zon opgaan over
de bozen en over de rechtvaardigen,

240
00:14:03,510 --> 00:14:07,830
dat wil zeggen over hen die God
goedgezind zijn en over hen die

241
00:14:07,830 --> 00:14:09,870
tegen God in opstand zijn.

242
00:14:09,870 --> 00:14:12,030
God is niet voor alle mensen even goed,

243
00:14:12,030 --> 00:14:16,170
want er zijn beslist bijzondere
zegeningen die God schenkt aan hen

244
00:14:16,170 --> 00:14:19,950
die Zijn vrienden zijn, aan
hen die rechtvaardig zijn.

245
00:14:19,950 --> 00:14:21,810
En de Bijbel leert dit ook.

246
00:14:21,810 --> 00:14:26,430
Maar er zijn bepaalde vormen van algemene
genade die God zonder onderscheid

247
00:14:26,430 --> 00:14:28,170
over mensen uitstort.

248
00:14:28,170 --> 00:14:32,070
Dat wil zeggen: twee boeren van
wie de akkers naast elkaar liggen,

249
00:14:32,070 --> 00:14:37,230
krijgen op dezelfde dag regen, ook als
de een een godvrezend man is en de ander

250
00:14:37,230 --> 00:14:38,910
een goddeloos man.

251
00:14:38,910 --> 00:14:43,410
God is zelfs vrijgevig tegenover
hen die Zijn volk niet zijn,

252
00:14:43,410 --> 00:14:47,670
zelfs tegenover hen die Zijn vijanden
genoemd zouden kunnen worden.

253
00:14:47,670 --> 00:14:51,210
In sommige opzichten
bewijst God hun goedheid.

254
00:14:51,210 --> 00:14:54,450
Jezus zegt dus dat je
als je Vader moet zijn.

255
00:14:54,450 --> 00:14:58,230
Je moet goedheid bewijzen
aan hen die je vijanden zijn,

256
00:14:58,230 --> 00:15:01,110
aan hen die je niet dankbaar zullen zijn.

257
00:15:01,110 --> 00:15:05,130
Want dan vertoon je de eigenschappen
van je Vader en laat je zien dat je

258
00:15:05,130 --> 00:15:06,510
zonen van je Vader bent.

259
00:15:06,510 --> 00:15:11,310
Je zult vredestichters zijn en
daarom zonen van God genoemd worden.

260
00:15:11,310 --> 00:15:14,910
Jezus gaf aan dat je geen
bijzondere gelukwensen verdient

261
00:15:14,910 --> 00:15:18,570
als je aardig bent tegen mensen
die aardig tegen jou zijn,

262
00:15:18,570 --> 00:15:23,190
of als je mensen liefhebt
die jou liefhebben. Hij zei:

263
00:15:23,190 --> 00:15:27,570
Als je houdt van de mensen die van jou
houden, wat voor beloning verdien je dan?

264
00:15:27,570 --> 00:15:30,990
Daarmee wordt aangegeven dat
je geen beloning verdient.

265
00:15:30,990 --> 00:15:33,930
Hij zegt dat zelfs de
tollenaars hetzelfde doen.

266
00:15:33,930 --> 00:15:37,470
Toen Hij de tollenaars noemde,
waren zij in die samenleving,

267
00:15:37,470 --> 00:15:42,330
afgezien van prostituees, de mensen met
de grootste morele tekortkomingen die

268
00:15:42,330 --> 00:15:43,950
Hij kon bedenken.

269
00:15:43,950 --> 00:15:46,470
Soms noemde Hij die twee groepen samen.

270
00:15:46,470 --> 00:15:51,390
Tollenaars en prostituees worden vaak
samen genoemd als het toonbeeld van de

271
00:15:51,390 --> 00:15:55,710
meest verdorven mensen, de mensen
met de grootste morele tekortkomingen

272
00:15:55,710 --> 00:15:57,150
in die samenleving.

273
00:15:57,150 --> 00:15:58,950
Toen Jezus dus zei:

274
00:15:58,950 --> 00:16:01,830
Als je alleen houdt van de
mensen die van jou houden,

275
00:16:01,830 --> 00:16:05,310
doen zelfs de belastinginners
dat, zei Hij daarmee dat je niet

276
00:16:05,310 --> 00:16:09,690
werkelijk godsdienstig bent en niet in
enige uitzonderlijke mate rechtvaardig

277
00:16:09,690 --> 00:16:12,990
bent als je degenen
liefhebt die jou liefhebben.

278
00:16:12,990 --> 00:16:15,930
Want zelfs mensen zonder
godsdienst doen dat.

279
00:16:15,930 --> 00:16:19,890
Zelfs mensen die in hun leven de
grootste morele tekortkomingen hebben

280
00:16:19,890 --> 00:16:24,270
en die niemand zou aanzien voor mensen
die in de juiste verhouding tot God staan,

281
00:16:24,270 --> 00:16:26,010
doen zelfs dat nog.

282
00:16:26,010 --> 00:16:27,690
Wanneer de Bijbel daarom zegt:

283
00:16:27,690 --> 00:16:32,250
Heb je naaste lief, betekent dit
dat je meer doet dan de tollenaars,

284
00:16:32,250 --> 00:16:35,070
die duidelijk niet op
goede voet met God staan.

285
00:16:35,070 --> 00:16:38,490
Je moet naasten liefhebben die
zij niet zouden liefhebben.

286
00:16:38,490 --> 00:16:42,690
Het is de bedoeling dat je zowel
vijanden als vrienden liefhebt.

287
00:16:42,690 --> 00:16:47,130
Hij zegt ook dat als je alleen je
broeders groet, dat wil zeggen,

288
00:16:47,130 --> 00:16:49,650
als je alleen beleefdheid
of vriendelijkheid

289
00:16:49,650 --> 00:16:53,550
toont tegenover je vrienden en
tegenover mensen die je graag mag,

290
00:16:53,550 --> 00:16:56,550
je niet meer doet dan de tollenaars.

291
00:16:56,550 --> 00:17:02,250
In dat geval kun je natuurlijk niet denken
dat je er bij God beter voorstaat dan zij.

292
00:17:02,250 --> 00:17:04,590
Dat lijkt te zijn wat Hij zegt.

293
00:17:04,590 --> 00:17:10,110
Als God wil dat je je naaste liefhebt, wil
Hij dat je je naaste meer liefhebt dan de

294
00:17:10,110 --> 00:17:11,610
tollenaars dat doen.

295
00:17:11,610 --> 00:17:15,930
En dat betekent dat je mensen zult
moeten liefhebben die de tollenaars

296
00:17:15,930 --> 00:17:17,730
niet zouden liefhebben.

297
00:17:17,730 --> 00:17:22,170
Zij hebben hun vrienden lief, maar
jij moet ook je vijanden liefhebben.

298
00:17:22,170 --> 00:17:23,850
En dan zegt Hij:

299
00:17:23,850 --> 00:17:29,610
Weest u dan volmaakt, zoals uw Vader,
Die in de hemelen is, volmaakt is.

300
00:17:29,610 --> 00:17:34,530
Volmaaktheid kan hier, denk ik,
gemakkelijk verkeerd begrepen worden.

301
00:17:34,530 --> 00:17:39,690
Om te beginnen kan het Griekse woord dat
hier met ‘volmaaktheid’ wordt vertaald,

302
00:17:39,690 --> 00:17:44,070
precies betekenen wat wij daarmee
bedoelen: zonder gebreken,

303
00:17:44,070 --> 00:17:46,890
zo goed als maar mogelijk is, volmaakt.

304
00:17:46,890 --> 00:17:49,890
Dat is een goede vertaling
van het Griekse woord.

305
00:17:49,890 --> 00:17:54,270
Hetzelfde Griekse woord heeft echter
ook enkele andere betekenissen.

306
00:17:54,270 --> 00:17:58,350
Het kan volledig betekenen,
het kan totaal betekenen,

307
00:17:58,350 --> 00:18:02,730
en in sommige contexten betekent
hetzelfde woord volwassen.

308
00:18:02,730 --> 00:18:05,670
Wat betekent het hier wanneer Jezus zegt:

309
00:18:05,670 --> 00:18:09,870
Wees volmaakt, zoals jullie
Vader in de hemel volmaakt is.

310
00:18:09,870 --> 00:18:15,210
Bedoelt Hij: wees volwassen zoals
je Vader in de hemel volwassen is?

311
00:18:15,210 --> 00:18:19,950
Bedoelt Hij: wees compleet zoals
je Vader in de hemel compleet is?

312
00:18:19,950 --> 00:18:26,490
Of bedoelt Hij: wees volmaakt en zondeloos
zoals je Vader volmaakt en zondeloos is?

313
00:18:26,490 --> 00:18:29,730
Dit laatste standpunt
wordt door velen ingenomen,

314
00:18:29,730 --> 00:18:33,930
en zij onderwijzen iets wat
christelijke volmaaktheid wordt genoemd.

315
00:18:33,930 --> 00:18:39,210
Zij geloven dat je in dit leven een punt
van zondeloze volmaaktheid kunt bereiken.

316
00:18:39,210 --> 00:18:43,710
Of je dat nu wel of niet kunt, dat
is niet wat Jezus hier onderwijst.

317
00:18:43,710 --> 00:18:46,470
En dat kan ik met vrij
grote zekerheid zeggen,

318
00:18:46,470 --> 00:18:48,750
want de woorden van
Jezus die we hier vinden,

319
00:18:48,750 --> 00:18:51,450
hebben op een andere plaats een parallel.

320
00:18:51,450 --> 00:18:53,790
Daar wordt heel duidelijk wat Hij bedoelt.

321
00:18:53,790 --> 00:18:56,430
Het zou goed zijn als we daarnaar keken.

322
00:18:56,430 --> 00:19:01,470
In Lukas 6 vinden we dezelfde preek, of in
elk geval een preek die er heel sterk op

323
00:19:01,470 --> 00:19:05,250
lijkt, en daarin wordt in
wezen hetzelfde punt gemaakt.

324
00:19:05,250 --> 00:19:07,650
Alleen zijn een paar woorden iets anders.

325
00:19:07,650 --> 00:19:12,150
Ik denk bijvoorbeeld dat je in Lukas
6 de overeenkomst wel zult herkennen.

326
00:19:12,150 --> 00:19:14,550
In vers 32 zei Jezus:

327
00:19:14,550 --> 00:19:19,650
En als u hen liefhebt die u liefhebben,
wat voor dank komt u daarvoor toe?

328
00:19:19,650 --> 00:19:23,730
Immers, ook de zondaars hebben
degenen lief die hen liefhebben.

329
00:19:23,730 --> 00:19:29,310
En als u goeddoet aan hen die u goeddoen,
wat voor dank komt u daarvoor toe?

330
00:19:29,310 --> 00:19:32,250
Immers, ook de zondaars doen hetzelfde.

331
00:19:32,250 --> 00:19:35,790
En als u leent aan hen van wie
u hoopt terug te ontvangen,

332
00:19:35,790 --> 00:19:38,250
wat voor dank komt u daarvoor toe?

333
00:19:38,250 --> 00:19:43,650
Immers, ook de zondaars lenen aan
zondaars, om hetzelfde terug te ontvangen.

334
00:19:43,650 --> 00:19:48,390
Nu zegt Hij dit in vers 35, Lukas 6:35:

335
00:19:48,390 --> 00:19:52,950
Maar heb uw vijanden lief en doe goed,
en leen zonder te hopen iets terug

336
00:19:52,950 --> 00:19:54,031
te krijgen .

337
00:19:54,031 --> 00:19:58,890
Dan zal uw loon groot zijn en zult
u kinderen van de Allerhoogste zijn,

338
00:19:58,890 --> 00:20:02,850
want Hij is goedertieren over
de ondankbaren en slechten.

339
00:20:02,850 --> 00:20:07,290
Wees dan barmhartig, zoals
ook uw Vader barmhartig is.

340
00:20:07,290 --> 00:20:08,970
Daarmee bedoelt Hij God.

341
00:20:08,970 --> 00:20:12,150
Je ziet onmiddellijk dat
dit hetzelfde onderwijs is.

342
00:20:12,150 --> 00:20:15,690
Hij zegt tegen ons dat we niet alleen
vriendelijk moeten zijn voor degenen die

343
00:20:15,690 --> 00:20:20,430
vriendelijk zijn voor ons, dat we onze
vijanden moeten liefhebben, enzovoort.

344
00:20:20,430 --> 00:20:24,750
Hij vermeldt dat God Zelf zelfs
vriendelijk is voor de ondankbaren

345
00:20:24,750 --> 00:20:26,130
en de slechten.

346
00:20:26,130 --> 00:20:28,830
Deze gedachten staan in beide passages.

347
00:20:28,830 --> 00:20:32,550
Maar waar de passage in Mattheüs
eindigt met de uitspraak:

348
00:20:32,550 --> 00:20:38,430
Weest u dan volmaakt, zoals uw Vader,
Die in de hemelen is, volmaakt is.

349
00:20:38,430 --> 00:20:40,830
wordt het in Lukas zo verwoord:

350
00:20:40,830 --> 00:20:44,910
Wees barmhartig, zoals jullie
Vader ook barmhartig is.

351
00:20:44,910 --> 00:20:48,450
Je zou kunnen zeggen: dit
zijn verschillende begrippen.

352
00:20:48,450 --> 00:20:52,410
Volmaaktheid is het ene,
barmhartigheid is iets anders.

353
00:20:52,410 --> 00:20:55,651
Maar als we volmaaktheid
opvatten als compleet zijn —

354
00:20:55,651 --> 00:21:01,291
de woorden ‘wees volmaakt’ kunnen
worden vertaald als ‘wees compleet’ —

355
00:21:01,291 --> 00:21:05,670
bedoelt Hij hiermee: wees
compleet in je barmhartigheid.

356
00:21:05,670 --> 00:21:08,130
Wees compleet in je liefde.

357
00:21:08,130 --> 00:21:12,750
Toon niet alleen barmhartigheid aan
degenen die barmhartigheid aan jou tonen.

358
00:21:12,750 --> 00:21:16,050
Heb niet alleen degenen
lief die jou liefhebben.

359
00:21:16,050 --> 00:21:17,910
Wees als je Vader.

360
00:21:17,910 --> 00:21:21,510
Hij toont barmhartigheid aan
mensen die Hem niet liefhebben.

361
00:21:21,510 --> 00:21:25,410
Hij toont barmhartigheid aan
mensen die ondankbaar zijn.

362
00:21:25,410 --> 00:21:29,910
Daarom moet je als Hij zijn:
barmhartig zoals Hij barmhartig is,

363
00:21:29,910 --> 00:21:34,170
compleet of volmaakt in
barmhartigheid, net zoals Hij dat is.

364
00:21:34,170 --> 00:21:38,130
Het idee is dat alle mensen
bepaalde mensen liefhebben.

365
00:21:38,130 --> 00:21:41,490
Alle mensen zijn barmhartig
tegenover bepaalde mensen,

366
00:21:41,490 --> 00:21:45,690
maar jij moet volledig barmhartig
zijn tegenover alle mensen.

367
00:21:45,690 --> 00:21:48,990
Je moet alle mensen
liefhebben, al je naasten,

368
00:21:48,990 --> 00:21:51,930
niet alleen je vrienden
maar ook je vijanden.

369
00:21:51,930 --> 00:21:56,430
Als je dat doet, zul je op je Vader
lijken, want Hij is barmhartig,

370
00:21:56,430 --> 00:22:00,330
oftewel Hij is compleet
in Zijn barmhartigheid.

371
00:22:00,330 --> 00:22:05,551
Zo moet ook jij compleet, of
volmaakt, of totaal barmhartig zijn —

372
00:22:05,551 --> 00:22:09,870
als het ware zonder onderscheid
barmhartig — net als je Vader.

373
00:22:09,870 --> 00:22:13,650
Wanneer we zeggen dat we zonder
onderscheid barmhartig moeten zijn,

374
00:22:13,650 --> 00:22:16,290
betekent dat niet in alle opzichten.

375
00:22:16,290 --> 00:22:21,570
God toont namelijk niet aan alle mensen
Zijn hoogste, reddende barmhartigheid.

376
00:22:21,570 --> 00:22:25,290
Zijn barmhartigheid is voor
degenen die Hem vrezen.

377
00:22:25,290 --> 00:22:29,490
Zijn barmhartigheid is voor degenen
die zich van hun zonden afkeren,

378
00:22:29,490 --> 00:22:32,190
zich bekeren en in Hem geloven.

379
00:22:32,190 --> 00:22:35,550
Met andere woorden, Zijn
reddende barmhartigheid

380
00:22:35,550 --> 00:22:40,410
is voor degenen die aan de voorwaarden
van bekering en geloof voldoen.

381
00:22:40,410 --> 00:22:45,030
Maar zelfs aan degenen die dat niet
doen, toont Hij toch vriendelijkheid.

382
00:22:45,030 --> 00:22:48,870
Hij schenkt hun weliswaar niet elke
barmhartigheid die Hij aan de gelovige

383
00:22:48,870 --> 00:22:54,391
schenkt — zo redt Hij bijvoorbeeld degenen
die zich niet bekeren en geloven niet —

384
00:22:54,391 --> 00:22:57,450
maar Hij toont hun toch
enige vriendelijkheid.

385
00:22:57,450 --> 00:23:01,710
Om te beginnen geeft Hij hun
gelegenheden om zich te bekeren.

386
00:23:01,710 --> 00:23:03,450
Dat is een grote vriendelijkheid.

387
00:23:03,450 --> 00:23:06,990
Maar Hij doet meer dan
dat: Hij zegent hun leven.

388
00:23:06,990 --> 00:23:09,270
Er zijn mensen die God niet liefhebben,

389
00:23:09,270 --> 00:23:14,370
maar die heel voorspoedig en heel gezond
zijn en een heel gelukkig leven hebben.

390
00:23:14,370 --> 00:23:16,890
Soms hebben christenen daar moeite mee.

391
00:23:16,890 --> 00:23:21,570
David zelf vroeg zich soms af waarom
de goddelozen voorspoedig zijn.

392
00:23:21,570 --> 00:23:25,350
Maar Jezus zei dat dit komt
doordat God barmhartig is.

393
00:23:25,350 --> 00:23:27,810
Hij is over de hele linie barmhartig.

394
00:23:27,810 --> 00:23:30,570
Hij toont iedereen enige vriendelijkheid.

395
00:23:30,570 --> 00:23:33,810
Maar als je de hoogste barmhartigheid
van God wilt ontvangen,

396
00:23:33,810 --> 00:23:36,270
dan moet je aan Zijn voorwaarden voldoen.

397
00:23:36,270 --> 00:23:40,890
Hij zal je enige barmhartigheid tonen,
maar Zijn goedheid is bedoeld om je tot

398
00:23:40,890 --> 00:23:42,330
bekering te brengen.

399
00:23:42,330 --> 00:23:45,990
Als je je bekeert, je tot
Christus wendt en Hem volgt,

400
00:23:45,990 --> 00:23:50,070
zul je meer ontvangen dan
alleen algemene barmhartigheden.

401
00:23:50,070 --> 00:23:53,850
Je zult de barmhartigheid ontvangen
die God schenkt aan degenen die Hem

402
00:23:53,850 --> 00:23:59,190
liefhebben, namelijk dat Hij je eeuwig
leven zal geven en dat je voor altijd bij

403
00:23:59,190 --> 00:24:00,570
Hem zult wonen.

404
00:24:00,570 --> 00:24:04,590
Wij moeten aan anderen dezelfde
barmhartigheid tonen die God

405
00:24:04,590 --> 00:24:06,090
aan ons toont.

406
00:24:06,090 --> 00:24:10,110
Als wij vergeving hebben ontvangen,
moeten wij anderen vergeven.

407
00:24:10,110 --> 00:24:12,210
Vergeet niet dat Jezus zei:

408
00:24:12,210 --> 00:24:17,310
Zalig zijn de barmhartigen, want aan
hen zal barmhartigheid bewezen worden.

409
00:24:17,310 --> 00:24:19,290
Wij moeten barmhartig zijn.

410
00:24:19,290 --> 00:24:23,730
Deze laatste twee illustraties die
Jezus in de Bergrede over de wet geeft,

411
00:24:23,730 --> 00:24:26,790
lijken sterk op elkaar. De ene is:

412
00:24:26,790 --> 00:24:31,470
U hebt gehoord dat er gezegd is:
Oog voor oog en tand voor tand.

413
00:24:31,470 --> 00:24:35,070
Ik zeg u echter dat u geen
weerstand moet bieden aan de boze;

414
00:24:35,070 --> 00:24:39,030
maar wie u op de rechterwang
slaat, keer hem ook de andere toe;

415
00:24:39,030 --> 00:24:39,750
enzovoort.

416
00:24:39,750 --> 00:24:44,730
Dan is er deze illustratie, waarin je je
vijanden moet liefhebben en goed moet doen

417
00:24:44,730 --> 00:24:46,770
aan mensen die je kwaad doen.

418
00:24:46,770 --> 00:24:51,090
Beide illustraties gaan erover dat je
barmhartig bent tegenover mensen die

419
00:24:51,090 --> 00:24:56,190
eigenlijk geen barmhartigheid verdienen,
mensen die onvriendelijk tegen ons zijn.

420
00:24:56,190 --> 00:24:59,190
Ze verdienen dat wij hen op
dezelfde manier behandelen,

421
00:24:59,190 --> 00:25:01,710
maar dat is niet wat wij behoren te doen.

422
00:25:01,710 --> 00:25:04,890
Wij behoren als Jezus te zijn.

423
00:25:04,890 --> 00:25:10,290
Degenen die Jezus doodden, verdienden
het zelf te sterven, maar Jezus zei:

424
00:25:10,290 --> 00:25:16,230
En Jezus zei: Vader, vergeef het hun,
want zij weten niet wat zij doen.

425
00:25:16,230 --> 00:25:19,590
En ze verdeelden Zijn
kleren en wierpen het lot.

426
00:25:19,590 --> 00:25:24,930
Jezus betoonde Gods barmhartigheid aan
degenen die onvriendelijk tegen Hem waren,

427
00:25:24,930 --> 00:25:28,470
en Hij zegt tegen ons dat
wij hetzelfde moeten doen.

428
00:25:28,470 --> 00:25:30,930
Daarin kunnen wij meer op God lijken.

429
00:25:30,930 --> 00:25:33,810
Wij kunnen laten zien dat
wij Zijn kinderen zijn

430
00:25:33,810 --> 00:25:38,910
en die familiegelijkenis vertonen,
want God is barmhartig voor iedereen.

431
00:25:38,910 --> 00:25:43,770
Zoals ik al zei, is Zijn uiteindelijke
barmhartigheid echter bestemd voor degenen

432
00:25:43,770 --> 00:25:47,490
die door geloof in Jezus
Christus tot Hem komen,

433
00:25:47,490 --> 00:25:52,290
zich van hun zonden bekeren en
hun hele leven aan Hem overgeven.

434
00:25:52,290 --> 00:25:55,710
Dan kan iemand de uiteindelijke
barmhartigheid van het behoud ontvangen.