1
00:00:01,950 --> 00:00:04,170
Welkom bij Vers voor Vers!

2
00:00:04,170 --> 00:00:09,090
Deze keer behandelen we Prediker
hoofdstuk 1 tot en met 4.

3
00:00:09,090 --> 00:00:12,630
Ik ben niet van plan er
uitvoerig commentaar op te geven,

4
00:00:12,630 --> 00:00:15,330
in elk geval niet zoals bij Spreuken.

5
00:00:15,330 --> 00:00:19,710
Bij Spreuken kon je over de inhoud van
bijna elke spreuk een studie geven.

6
00:00:19,710 --> 00:00:22,590
Maar we zullen wat sneller
door Prediker heen gaan.

7
00:00:22,590 --> 00:00:25,170
Dat komt deels doordat
het niet zoals het boek

8
00:00:25,170 --> 00:00:28,830
Spreuken in elk vers een
afzonderlijk onderwerp behandelt.

9
00:00:28,830 --> 00:00:33,870
Er zit meer een gedachtegang in, met
kleine blokken over een bepaald onderwerp.

10
00:00:33,870 --> 00:00:37,050
Soms is de inhoud eenvoudig
een uiting van cynisme

11
00:00:37,050 --> 00:00:41,370
en wordt er niet noodzakelijk een diepe
geestelijke waarheid overgebracht,

12
00:00:41,370 --> 00:00:42,810
zoals we zullen zien.

13
00:00:42,810 --> 00:00:48,150
De algemene stemming in Prediker is
echter die van cynisme en pessimisme.

14
00:00:48,150 --> 00:00:53,190
Het boek brengt de gedachte over dat het
leven onder de zon werkelijk leegte is.

15
00:00:53,190 --> 00:00:56,490
Dat wil zeggen, wanneer je
geen rekening houdt met God,

16
00:00:56,490 --> 00:01:00,030
maar de dingen alleen vanuit
een werelds standpunt bekijkt.

17
00:01:00,030 --> 00:01:05,850
Het woord leegte wordt hier in de New King
James weergegeven met het woord ‘vanity’.

18
00:01:05,850 --> 00:01:10,530
De woorden van Prediker, de zoon
van David, koning in Jeruzalem.

19
00:01:10,530 --> 00:01:13,230
Of koheleth in het Hebreeuws.

20
00:01:13,230 --> 00:01:16,350
Sommige mensen vatten
koheleth op als een eigennaam,

21
00:01:16,350 --> 00:01:20,490
maar het betekent iemand die een
vergadering bijeenbrengt en toespreekt.

22
00:01:20,490 --> 00:01:22,770
Deze term wordt in het
boek een aantal keren

23
00:01:22,770 --> 00:01:27,570
gebruikt voor de voornaamste denker van
wie de ideeën hier worden gepresenteerd.

24
00:01:27,570 --> 00:01:31,410
Daarom is het waarschijnlijk niet echt
een verwijzing naar een eigennaam.

25
00:01:31,410 --> 00:01:35,190
Aangezien Salomo degene lijkt
te zijn die zo wordt beschreven,

26
00:01:35,190 --> 00:01:39,570
wordt hij eenvoudig aangeduid als iemand
die een groep luisteraars toespreekt.

27
00:01:39,570 --> 00:01:42,390
Die groep luisteraars kan
een beoogd lezerspubliek zijn

28
00:01:42,390 --> 00:01:44,850
in plaats van een
daadwerkelijke bijeenkomst.

29
00:01:44,850 --> 00:01:48,570
Hem iemand noemen die een vergadering
bijeenbrengt en toespreekt,

30
00:01:48,570 --> 00:01:51,090
kan dus figuurlijk bedoeld zijn.

31
00:01:51,090 --> 00:01:55,950
Misschien brengt hij iedereen die dit ooit
zal lezen bijeen om zijn stem te horen,

32
00:01:55,950 --> 00:01:59,610
in plaats van een daadwerkelijke
bijeenkomst op een bepaalde plaats.

33
00:01:59,610 --> 00:02:01,050
Hij zegt dat hij is:

34
00:02:01,050 --> 00:02:05,550
de prediker, de zoon van
David, koning in Jeruzalem.

35
00:02:05,550 --> 00:02:09,810
Dit is natuurlijk de eerste aanwijzing
dat we hier met Salomo te maken hebben.

36
00:02:09,810 --> 00:02:17,010
Een en al vluchtigheid, zegt Prediker,
een en al vluchtigheid, alles is vluchtig.

37
00:02:17,010 --> 00:02:21,990
‘Vanity of vanities’ is een Hebreeuwse
uitdrukkingswijze die nadruk legt,

38
00:02:21,990 --> 00:02:24,930
zoals wanneer we denken aan
het heilige der heiligen.

39
00:02:24,930 --> 00:02:28,050
Dat betekent de allerheiligste plaats.

40
00:02:28,050 --> 00:02:32,310
‘Vanity of vanities’
betekent de uiterste leegte.

41
00:02:32,310 --> 00:02:36,510
(Vertalersnoot: Gregg licht
hier de Engelse formulering toe;

42
00:02:36,510 --> 00:02:40,830
het aangehaalde Nederlandse vers
heeft ‘een en al vluchtigheid’.)

43
00:02:40,830 --> 00:02:44,910
Het leven is zo leeg als je je
maar kunt voorstellen, zegt hij.

44
00:02:44,910 --> 00:02:47,310
Het is allemaal niets dan leegte.

45
00:02:47,310 --> 00:02:52,110
Welk voordeel heeft de mens van al zijn
zwoegen waarmee hij zwoegt onder de zon?

46
00:02:52,110 --> 00:02:55,890
De ene generatie gaat en
de andere generatie komt,

47
00:02:55,890 --> 00:02:58,470
maar de aarde blijft voor eeuwig staan.

48
00:02:58,470 --> 00:03:04,110
De zon gaat op, de zon gaat onder, en zij
hijgt naar haar plaats, waar zij opging.

49
00:03:04,110 --> 00:03:07,650
De wind gaat naar het zuiden
en draait naar het noorden.

50
00:03:07,650 --> 00:03:12,930
Al draaiend en draaiend gaat de wind,
en al draaiend keert de wind weer terug.

51
00:03:12,930 --> 00:03:16,470
Alle rivieren gaan naar de zee,
toch raakt de zee niet vol.

52
00:03:16,470 --> 00:03:20,490
Naar de plaats vanwaar de rivieren
kwamen, daarheen keren zij terug,

53
00:03:20,490 --> 00:03:22,891
om vandaar weer te gaan stromen .

54
00:03:22,891 --> 00:03:27,150
Alle dingen zijn zo vermoeiend,
dat niemand het kan uitspreken.

55
00:03:27,150 --> 00:03:32,610
Het oog wordt niet verzadigd van zien,
het oor wordt niet vol van horen.

56
00:03:32,610 --> 00:03:35,490
Wat er geweest is, dat zal er weer zijn.

57
00:03:35,490 --> 00:03:38,790
Wat er plaatsvindt, dat
zal weer plaatsvinden.

58
00:03:38,790 --> 00:03:41,310
Er is niets nieuws onder de zon.

59
00:03:41,310 --> 00:03:45,450
Is er iets waarvan men kan
zeggen: Kijk eens, dat is nieuw?

60
00:03:45,450 --> 00:03:49,410
In de eeuwen die voor ons geweest
zijn, is het er al geweest.

61
00:03:49,410 --> 00:03:52,170
Er is geen herinnering
aan de vroegere dingen.

62
00:03:52,170 --> 00:03:56,550
Ook aan latere dingen, die nog komen,
zal geen herinnering zijn bij hen

63
00:03:56,550 --> 00:03:58,110
die daarna komen.

64
00:03:58,110 --> 00:04:01,110
Dit is een gedicht dat het
boek lijkt in te leiden

65
00:04:01,110 --> 00:04:05,070
voordat de prediker daadwerkelijk
zijn experiment begint uit te leggen.

66
00:04:05,070 --> 00:04:09,450
Hij begint zijn experiment uit te
leggen in hoofdstuk 1, vers 12,

67
00:04:09,450 --> 00:04:12,930
en dat gaat verder in
hoofdstuk 2, enzovoort.

68
00:04:12,930 --> 00:04:16,350
Zijn experiment was natuurlijk om
te ontdekken of er iets was dat

69
00:04:16,350 --> 00:04:17,910
geen leegte is.

70
00:04:17,910 --> 00:04:22,230
Is er iets onder de zon dat niet
louter leegte en verspilde moeite is?

71
00:04:22,230 --> 00:04:25,950
Dit openingsgedicht geeft
als het ware zijn thema aan.

72
00:04:25,950 --> 00:04:29,250
Zijn thema is dat niets
werkelijk vooruitgaat.

73
00:04:29,250 --> 00:04:31,290
Wat voor nut heeft arbeid?

74
00:04:31,290 --> 00:04:35,790
Je kunt enige vooruitgang boeken,
maar zoals bij al het andere zal ook

75
00:04:35,790 --> 00:04:38,310
jouw vooruitgang tot een einde komen.

76
00:04:38,310 --> 00:04:42,570
En iemand anders zal vanuit zijn
eigen uitgangspunt moeten beginnen.

77
00:04:42,570 --> 00:04:46,530
Het kan zijn dat alles wat je
hebt gedaan op niets uitloopt,

78
00:04:46,530 --> 00:04:48,570
zoals hij later in het boek aangeeft.

79
00:04:48,570 --> 00:04:53,670
Hij zegt dat, als iemand zijn hele leven
zwoegt, al zijn dagen onder de zon,

80
00:04:53,670 --> 00:04:56,730
er toch niets werkelijk
blijvend zal veranderen.

81
00:04:56,730 --> 00:05:00,330
De wind gaat naar het noorden,
de wind gaat naar het zuiden.

82
00:05:00,330 --> 00:05:05,490
De rivier stroomt de zee in, het
rivierwater keert terug naar de oorsprong

83
00:05:05,490 --> 00:05:06,870
van de rivieren.

84
00:05:06,870 --> 00:05:09,810
De zon komt op, de zon gaat onder.

85
00:05:09,810 --> 00:05:12,030
Alles is eigenlijk
alleen maar een kringloop

86
00:05:12,030 --> 00:05:14,970
waarin geen bijzondere
vooruitgang wordt geboekt.

87
00:05:14,970 --> 00:05:20,550
Het is allemaal alleen maar herhaling.
Alles is oud. Niets is nieuw.

88
00:05:20,550 --> 00:05:24,810
Dit is niet helemaal waar, en natuurlijk
gaan we niet onderschrijven wat Salomo

89
00:05:24,810 --> 00:05:26,310
in Prediker zegt.

90
00:05:26,310 --> 00:05:30,270
Ook zou hij het zelf niet noodzakelijk
onderschrijven op het latere tijdstip in

91
00:05:30,270 --> 00:05:32,910
zijn leven waarop hij dit boek schreef.

92
00:05:32,910 --> 00:05:37,230
Hij verwoordt wat hij in zijn leven
zonder God als waar had ervaren.

93
00:05:37,230 --> 00:05:41,730
Hij had een aantal van zijn jaren zonder
God doorgebracht en besefte dat het

94
00:05:41,730 --> 00:05:42,810
leven leeg was.

95
00:05:42,810 --> 00:05:45,870
Hij was niet iemand die een
oppervlakkig leven kon leiden

96
00:05:45,870 --> 00:05:49,410
zonder daarbij stil te staan
en daar gelukkig mee kon zijn.

97
00:05:49,410 --> 00:05:53,430
Alleen maar leven voor oppervlakkige
genoegens was niet genoeg.

98
00:05:53,430 --> 00:05:56,910
Genoegens, ja, hij wilde genoegens.

99
00:05:56,910 --> 00:05:59,730
Maar hij kon geen leven
vol genoegens leiden

100
00:05:59,730 --> 00:06:04,410
zonder het te onderzoeken en zich af te
vragen: ‘Heeft dit eigenlijk wel zin?’

101
00:06:04,410 --> 00:06:07,410
Daarvoor was hij te filosofisch ingesteld.

102
00:06:07,410 --> 00:06:12,690
Dus schrijft hij het boek en vertelt hij
ons dat hij, toen hij ver van God leefde,

103
00:06:12,690 --> 00:06:17,010
onder de zon niets kon vinden dat de
moeite waard was om voor te leven.

104
00:06:17,010 --> 00:06:20,070
Zelfs de prestaties die een
mens zou kunnen leveren,

105
00:06:20,070 --> 00:06:22,470
boden hem geen blijvende voldoening.

106
00:06:22,470 --> 00:06:26,130
En hij heeft heel wat gepresteerd,
want hij bouwde heel veel

107
00:06:26,130 --> 00:06:28,410
prachtige, prachtige gebouwen.

108
00:06:28,410 --> 00:06:32,010
Hij schreef veel spreuken.
Hij werd beroemd.

109
00:06:32,010 --> 00:06:34,710
In sommige opzichten
bouwde hij het land op.

110
00:06:34,710 --> 00:06:38,250
En toch zegt hij: ‘Nou en? Nou en?

111
00:06:38,250 --> 00:06:40,650
Het zijn allemaal grote kringlopen.

112
00:06:40,650 --> 00:06:44,370
Op een dag zal dit land dat ik
heb opgebouwd weer stof zijn.’

113
00:06:44,370 --> 00:06:46,470
Dat is niet noodzakelijk waar.

114
00:06:46,470 --> 00:06:48,450
Hij wist niet of het waar was of niet,

115
00:06:48,450 --> 00:06:51,570
maar het leek hem dat de
aarde gewoon niet verandert.

116
00:06:51,570 --> 00:06:55,470
De Bijbel geeft wel aan dat er
een einde aan de wereld zal komen.

117
00:06:55,470 --> 00:06:58,470
Er zullen een nieuwe hemel
en een nieuwe aarde zijn,

118
00:06:58,470 --> 00:07:02,070
en de huidige hemel en
aarde zullen voorbijgaan.

119
00:07:02,070 --> 00:07:05,910
Nogmaals, Salomo geeft ons
hier geen eschatologie.

120
00:07:05,910 --> 00:07:08,010
Hij geeft ons zelfs geen leer.

121
00:07:08,010 --> 00:07:13,050
Hij geeft ons zijn indrukken van het leven
als iemand die van God was afgedwaald.

122
00:07:13,050 --> 00:07:16,170
En dus zegt hij dat er eigenlijk
niets nieuws te melden valt.

123
00:07:16,170 --> 00:07:20,370
Alles wat nu gebeurt, is vroeger,
in oude tijden, al gebeurd.

124
00:07:20,370 --> 00:07:22,230
Het zal opnieuw gebeuren.

125
00:07:22,230 --> 00:07:25,350
In vers 12 begint hij dit
experiment uit te leggen

126
00:07:25,350 --> 00:07:28,830
dat hij met zijn leven
heeft gedaan. Hij zegt:

127
00:07:28,830 --> 00:07:32,790
Ik, Prediker, was koning
over Israël in Jeruzalem.

128
00:07:32,790 --> 00:07:37,170
Ik legde mij met heel mijn hart erop
toe met wijsheid te onderzoeken,

129
00:07:37,170 --> 00:07:40,590
en na te speuren alles wat er
onder de hemel plaatsvindt.

130
00:07:40,590 --> 00:07:45,630
Dat is een treurige bezigheid, die God aan
de mensenkinderen gegeven heeft om zich

131
00:07:45,630 --> 00:07:46,950
ermee te vermoeien.

132
00:07:46,950 --> 00:07:51,570
Hij zegt dat de mens van God de
taak heeft gekregen om uit te zoeken

133
00:07:51,570 --> 00:07:55,770
waar het leven om draait en wat
de betekenis van het leven is.

134
00:07:55,770 --> 00:07:57,510
Dieren hebben die taak niet.

135
00:07:57,510 --> 00:08:01,110
Ze hebben niet eens het vermogen
om over zulke dingen na te denken,

136
00:08:01,110 --> 00:08:03,270
voor zover wij kunnen nagaan.

137
00:08:03,270 --> 00:08:09,630
Dieren leven gewoon hun leven om zich
voort te planten en te eten en te sterven.

138
00:08:09,630 --> 00:08:14,370
Ze denken niet echt na over waarom ze
hier zijn, waar het allemaal om draait,

139
00:08:14,370 --> 00:08:18,030
wat er daarbuiten is, wat
er na de dood gebeurt.

140
00:08:18,030 --> 00:08:22,170
Deze diepgaande, beschouwende
gedachten zijn alleen menselijk.

141
00:08:22,170 --> 00:08:27,090
Dat wij ons met zulke dingen bezighouden,
maakt deel uit van het beeld van God

142
00:08:27,090 --> 00:08:30,030
in ons. Later zal hij zeggen:

143
00:08:30,030 --> 00:08:32,910
Hij heeft alles op zijn tijd mooi gemaakt.

144
00:08:32,910 --> 00:08:35,430
Ook heeft Hij de eeuw in hun hart gelegd,

145
00:08:35,430 --> 00:08:38,370
zonder dat de mens het
werk dat God gedaan heeft,

146
00:08:38,370 --> 00:08:41,370
van het begin tot het
eind kan doorgronden.

147
00:08:41,370 --> 00:08:45,810
God heeft de mens de taak gegeven
om na te denken over dingen waarover

148
00:08:45,810 --> 00:08:47,670
dieren niet kunnen nadenken.

149
00:08:47,670 --> 00:08:51,450
Daarom is het onze verantwoordelijkheid
om erover na te denken,

150
00:08:51,450 --> 00:08:55,530
omdat dit een gave is die wij in
het bijzonder hebben gekregen.

151
00:08:55,530 --> 00:08:56,670
En hij zegt:

152
00:08:56,670 --> 00:09:01,350
Ik legde mij met heel mijn hart erop
toe met wijsheid te onderzoeken,

153
00:09:01,350 --> 00:09:05,070
en na te speuren alles wat er
onder de hemel plaatsvindt.

154
00:09:05,070 --> 00:09:07,710
Dat is een treurige bezigheid, die God

155
00:09:07,710 --> 00:09:11,370
aan de mensenkinderen gegeven
heeft om zich ermee te vermoeien.

156
00:09:11,370 --> 00:09:15,870
Ik heb alle werkzaamheden gezien die
er onder de zon plaatsvinden, en zie,

157
00:09:15,870 --> 00:09:19,350
het was alles vluchtig
en najagen van wind.

158
00:09:19,350 --> 00:09:24,570
Het kromme kan niet rechtgemaakt worden en
wat ontbreekt, kan niet meegeteld worden.

159
00:09:24,570 --> 00:09:30,330
Ik overwoog in mijn hart: Zie, ik heb
mijn wijsheid vergroot en vermeerderd,

160
00:09:30,330 --> 00:09:34,411
meer dan allen die vóór mij in
Jeruzalem geweest zijn de hunne .

161
00:09:34,411 --> 00:09:37,530
Mijn hart heeft veel
wijsheid en kennis ontdekt.

162
00:09:37,530 --> 00:09:41,730
Ik legde mij met heel mijn hart
erop toe wijsheid te kennen,

163
00:09:41,730 --> 00:09:44,910
en onverstand en
dwaasheid te leren kennen.

164
00:09:44,910 --> 00:09:48,390
Ik merkte dat ook dit
slechts najagen van wind is.

165
00:09:48,390 --> 00:09:51,450
Want in veel wijsheid zit veel verdriet.

166
00:09:51,450 --> 00:09:54,630
Wie kennis vermeerdert, vermeerdert leed.

167
00:09:54,630 --> 00:09:57,810
Dus hij zegt: als mens
heb ik het vermogen,

168
00:09:57,810 --> 00:10:01,230
en ongetwijfeld ook de
verantwoordelijkheid tegenover God,

169
00:10:01,230 --> 00:10:05,550
om uit te zoeken waar het leven
om draait. Wat doet ertoe?

170
00:10:05,550 --> 00:10:07,350
Wat geeft voldoening?

171
00:10:07,350 --> 00:10:09,570
Wat is het doel van het bestaan?

172
00:10:09,570 --> 00:10:14,070
En hij zegt: ‘Hoe meer ik leerde,
hoe ongelukkiger ik werd.’

173
00:10:14,070 --> 00:10:16,950
Je kunt niet gelukkig
zijn in onwetendheid,

174
00:10:16,950 --> 00:10:19,590
al zeggen ze dat
onwetendheid een zegen is.

175
00:10:19,590 --> 00:10:24,030
Maar iemand die nadenkt, kan niet gelukkig
zijn in de wetenschap dat hij onwetend is

176
00:10:24,030 --> 00:10:26,730
over dingen die misschien
ontdekt kunnen worden.

177
00:10:26,730 --> 00:10:31,050
Gewoon een oppervlakkig leven leiden,
onwetend over dingen waarvan je weet dat

178
00:10:31,050 --> 00:10:34,770
je ze zou kunnen ontdekken en
waarschijnlijk ook zou moeten ontdekken,

179
00:10:34,770 --> 00:10:36,450
geeft geen voldoening.

180
00:10:36,450 --> 00:10:39,390
In elk geval niet aan
een intelligent persoon.

181
00:10:39,390 --> 00:10:43,530
En toch, wanneer die intelligente persoon
op onderzoek uitgaat en meer kennis

182
00:10:43,530 --> 00:10:46,170
opdoet, is dat niet bemoedigend.

183
00:10:46,170 --> 00:10:48,270
Hoe meer je over de werkelijkheid leert,

184
00:10:48,270 --> 00:10:51,690
hoe meer je leert over de tragische
gevolgen van de gevallen toestand

185
00:10:51,690 --> 00:10:53,190
van deze wereld.

186
00:10:53,190 --> 00:10:57,570
En over hoeveel kwaad er is, hoeveel
onrecht, hoeveel bloedvergieten,

187
00:10:57,570 --> 00:11:03,090
hoeveel onvrede, hoeveel verbroken
relaties, hoeveel pijn en lijden er is.

188
00:11:03,090 --> 00:11:06,210
Het is bijna alsof je zegt: ‘Ik
zou eigenlijk willen dat ik dit

189
00:11:06,210 --> 00:11:07,650
allemaal niet wist.’

190
00:11:07,650 --> 00:11:09,150
Dat is wat hij zegt.

191
00:11:09,150 --> 00:11:13,050
Hij zegt dat we dit vermogen hebben om
dingen uit te zoeken, te onderzoeken,

192
00:11:13,050 --> 00:11:15,570
te ontdekken, dingen te weten.

193
00:11:15,570 --> 00:11:20,190
En toch, hoe meer we weten, hoe
droeviger het is wat we ontdekken.

194
00:11:20,190 --> 00:11:24,270
Het leven is tragisch en in
sommige opzichten zinloos.

195
00:11:24,270 --> 00:11:28,590
In elk geval kan iemand onder de zon,
zonder rekening te houden met God,

196
00:11:28,590 --> 00:11:31,710
niet ontdekken wat de
betekenis van het leven is.

197
00:11:31,710 --> 00:11:33,630
Waar leeft een mens voor?

198
00:11:33,630 --> 00:11:35,250
Waarom bestaan we?

199
00:11:35,250 --> 00:11:37,890
Is het ook maar enigszins
anders dan bij de dieren?

200
00:11:37,890 --> 00:11:39,630
Het is natuurlijk de aanname van de

201
00:11:39,630 --> 00:11:42,570
naturalistische wetenschappers
en evolutionisten

202
00:11:42,570 --> 00:11:45,990
dat er eigenlijk helemaal geen
transcendent doel is voor het feit dat de

203
00:11:45,990 --> 00:11:47,430
mens hier is.

204
00:11:47,430 --> 00:11:52,770
Dat de komst van de mens hier min of meer
een toevalsproduct van de evolutie is.

205
00:11:52,770 --> 00:11:55,830
Wij zijn gewoon het
volgende dat zich aandiende.

206
00:11:55,830 --> 00:12:00,630
En na ons zal er iets komen dat ons
overtreft, en daarna weer iets anders.

207
00:12:00,630 --> 00:12:04,110
Wij zijn gewoon een van
de stadia in de evolutie.

208
00:12:04,110 --> 00:12:06,690
We bestaan niet om een bepaalde reden.

209
00:12:06,690 --> 00:12:09,030
De wereld wist niet dat we zouden komen,

210
00:12:09,030 --> 00:12:12,150
en ze zal niet weten
wanneer we vertrokken zijn.

211
00:12:12,150 --> 00:12:17,370
Volgens evolutionisten was de kosmos niet
van plan dat wij hier zouden zijn en heeft

212
00:12:17,370 --> 00:12:19,770
hij onze komst niet voorspeld.

213
00:12:19,770 --> 00:12:23,070
Wij zijn gewoon een van de
soorten die zijn ontstaan.

214
00:12:23,070 --> 00:12:26,970
Wij zijn toevallig de eerste soort
die is ontstaan die daadwerkelijk

215
00:12:26,970 --> 00:12:29,790
enig onderzoek naar ons
eigen leven kan doen.

216
00:12:29,790 --> 00:12:33,510
En toch is elke gedachte dat
het bestaan een doel heeft,

217
00:12:33,510 --> 00:12:35,790
een verkeerde voorstelling van zaken.

218
00:12:35,790 --> 00:12:37,530
Het is een waanidee.

219
00:12:37,530 --> 00:12:39,630
Wat is het doel van een kikker?

220
00:12:39,630 --> 00:12:42,930
Wel, het doel van een kikker is
ongetwijfeld om een plaats in de

221
00:12:42,930 --> 00:12:45,990
voedselketen in te
nemen, en veel meer niet.

222
00:12:45,990 --> 00:12:49,290
Hij eet bepaalde wezens die
kleiner zijn dan hijzelf,

223
00:12:49,290 --> 00:12:53,490
en hij wordt gegeten door wezens
die groter zijn dan hijzelf.

224
00:12:53,490 --> 00:12:55,410
Verder plant hij zich alleen maar voort,

225
00:12:55,410 --> 00:12:58,290
zodat er meer kikkers
komen die hetzelfde doen.

226
00:12:58,290 --> 00:13:01,290
Wat is het transcendente
doel van een kikker?

227
00:13:01,290 --> 00:13:04,830
Dat lijkt er niet te zijn, tenzij
we rekening houden met God.

228
00:13:04,830 --> 00:13:09,090
In dat geval zouden we kunnen zeggen
dat het doel van een kikker is om zijn

229
00:13:09,090 --> 00:13:12,150
Schepper plezier te geven,
en misschien ook mensen.

230
00:13:12,150 --> 00:13:16,110
Maar waar het om gaat, is dat
je je geen werkelijk doel met

231
00:13:16,110 --> 00:13:20,070
enige diepgang kunt voorstellen
voor een kikker of een mens,

232
00:13:20,070 --> 00:13:23,070
totdat je rekening houdt
met een transcendent wezen,

233
00:13:23,070 --> 00:13:25,050
een Schepper Die een doel had.

234
00:13:25,050 --> 00:13:30,270
Je zou kunnen zeggen: ‘Maar een mens is
in staat om zoveel meer goeds te doen.’

235
00:13:30,270 --> 00:13:32,670
Ja, en zoveel meer kwaad.

236
00:13:32,670 --> 00:13:37,050
Maar waartoe een mens in staat is,
vertelt ons niet wat zijn doel is.

237
00:13:37,050 --> 00:13:40,350
Een mens is in staat om
de wereld te vernietigen.

238
00:13:40,350 --> 00:13:43,770
Was dat het doel van de
mens, de wereld vernietigen?

239
00:13:43,770 --> 00:13:47,250
We zouden kunnen zeggen:
‘Nee, het doel van de mens is

240
00:13:47,250 --> 00:13:51,450
om de wereld te verbeteren met
zijn betere gaven, enzovoort.’

241
00:13:51,450 --> 00:13:54,270
Hoe weten we dat dat het doel is?

242
00:13:54,270 --> 00:13:57,750
Alleen omdat we liever zouden
zien dat de mens dat doet?

243
00:13:57,750 --> 00:14:03,030
Een filosoof kan zeggen dat het ons
doel is om onze medemens goed te doen.

244
00:14:03,030 --> 00:14:04,170
Wie zegt dat?

245
00:14:04,170 --> 00:14:08,610
Het is voor ons beslist natuurlijker
om zelfzuchtige dingen te doen en onze

246
00:14:08,610 --> 00:14:10,890
medemens schade te berokkenen.

247
00:14:10,890 --> 00:14:15,870
Wie vertelt ons dat het ons doel
is om onze medemens goed te doen?

248
00:14:15,870 --> 00:14:18,570
Wie kan zeggen dat mensen daarom bestaan?

249
00:14:18,570 --> 00:14:22,230
Dat is alleen maar iemand die
zijn eigen gevoelens uitspreekt:

250
00:14:22,230 --> 00:14:25,590
‘Ik zou willen dat mensen hun
medemens goed zouden doen.

251
00:14:25,590 --> 00:14:29,430
Ik vind het prettiger als
mensen hun medemens goed doen.’

252
00:14:29,430 --> 00:14:33,450
Daar zouden we het allemaal mee eens zijn,
maar wie kan zeggen dat dat het doel van

253
00:14:33,450 --> 00:14:35,190
ons bestaan is?

254
00:14:35,190 --> 00:14:39,990
Sterker nog, hoe kan ons bestaan überhaupt
een doel hebben als er geen God is?

255
00:14:39,990 --> 00:14:42,330
Want als er niemand is die een doel stelt,

256
00:14:42,330 --> 00:14:46,470
als er geen verstand en wil zijn
die een uiteindelijk doel toekennen,

257
00:14:46,470 --> 00:14:50,910
dan is elk ander doel dat we ons
kunnen voorstellen, denkbeeldig.

258
00:14:50,910 --> 00:14:53,610
Het is eenvoudigweg een waanidee.

259
00:14:53,610 --> 00:14:56,070
Iemand zei dat het
verbazingwekkend zou zijn

260
00:14:56,070 --> 00:14:59,730
als een doelloos heelal
wezens zoals wij voortbracht,

261
00:14:59,730 --> 00:15:03,090
die geobsedeerd zijn door
het zoeken naar een doel.

262
00:15:03,090 --> 00:15:06,870
Waarom zou evolutie mensen
voortbrengen die geobsedeerd zijn

263
00:15:06,870 --> 00:15:09,330
door het uitzoeken waar
het allemaal om draait,

264
00:15:09,330 --> 00:15:12,150
als het in feite alleen
maar om evolutie draait?

265
00:15:12,150 --> 00:15:15,090
En dat is niets anders dan
een mechanistisch proces

266
00:15:15,090 --> 00:15:21,570
dat geen richting heeft, geen eindpunt en
geen doel voor ogen. Het is gewoon toeval.

267
00:15:21,570 --> 00:15:24,570
Salomo zegt dat mensen wel beter weten.

268
00:15:24,570 --> 00:15:27,330
Mensen weten dat er een doel moet zijn.

269
00:15:27,330 --> 00:15:31,770
Als iemand gelooft in een
mechanistische, atheïstische evolutie,

270
00:15:31,770 --> 00:15:35,490
kan die persoon niet werkelijk
zeggen waarom er een doel zou zijn

271
00:15:35,490 --> 00:15:37,830
of wat dat doel zou zijn.

272
00:15:37,830 --> 00:15:42,330
Zulke mensen kunnen alleen maar zeggen
wat ze mensen graag zouden zien doen,

273
00:15:42,330 --> 00:15:46,230
en misschien kunnen ze dat omschrijven
als het doel van het leven.

274
00:15:46,230 --> 00:15:49,230
Maar dat zijn alleen hun eigen gevoelens.

275
00:15:49,230 --> 00:15:54,270
Adolf Hitler dacht dat het zijn doel was
om de wereld te ontdoen van het Joodse ras

276
00:15:54,270 --> 00:15:59,550
en van alle minderwaardige wezens, en
om het superieure ras te bevorderen.

277
00:15:59,550 --> 00:16:02,970
Dat was wat hij het liefst als
het doel van het leven zag.

278
00:16:02,970 --> 00:16:06,450
Dat is het doel dat
hij koos en nastreefde.

279
00:16:06,450 --> 00:16:10,530
De meesten van ons zouden zeggen: ‘Dat
is niet het doel van de mensheid.’

280
00:16:10,530 --> 00:16:13,890
Maar wie kan zeggen dat hij
ongelijk had en wij gelijk hebben?

281
00:16:13,890 --> 00:16:16,950
Alleen omdat zijn manier
ons niet aanstaat?

282
00:16:16,950 --> 00:16:21,090
Zolang God niet in beeld is,
staat er niemand boven die zegt:

283
00:16:21,090 --> 00:16:24,090
‘Hiervoor ben je hier, en
hier moet je je naar voegen,

284
00:16:24,090 --> 00:16:26,190
want daarvoor heb Ik je gemaakt.’

285
00:16:26,190 --> 00:16:31,170
Als je God buiten beschouwing laat, is er
niemand wiens ideeën over het doel meer

286
00:16:31,170 --> 00:16:33,510
gezag hebben dan die van iemand anders.

287
00:16:33,510 --> 00:16:36,870
Wanneer Salomo probeert uit te
zoeken waarvoor het leven dient,

288
00:16:36,870 --> 00:16:40,830
zonder God als zijn ankerpunt, is
er werkelijk niets waar hij houvast

289
00:16:40,830 --> 00:16:41,970
aan kan vinden.

290
00:16:41,970 --> 00:16:44,910
Hij dobbert maar wat rond,
op zoek naar een doel,

291
00:16:44,910 --> 00:16:47,910
op zoek naar een reden
waarom mensen bestaan.

292
00:16:47,910 --> 00:16:51,390
Dus voerde hij een experiment
uit, dat hij toelicht.

293
00:16:51,390 --> 00:16:56,550
Hij zegt: ‘Ik heb dit geprobeerd. Ik
heb dat onderzocht. Ik heb dit verkend.

294
00:16:56,550 --> 00:16:59,550
Ik heb dit meegemaakt
en ik heb dat gezocht.

295
00:16:59,550 --> 00:17:02,550
Alles wat ik zocht en
meemaakte en verkende,

296
00:17:02,550 --> 00:17:05,850
bleek op hetzelfde neer te komen: leegte.’

297
00:17:05,850 --> 00:17:10,170
Er was werkelijk geen uiteindelijk doel
in te vinden dat je kon omschrijven.

298
00:17:10,170 --> 00:17:12,150
Hij zegt in hoofdstuk 2:

299
00:17:12,150 --> 00:17:16,650
Ik zei in mijn hart: Kom toch, ik zal
u op de proef stellen met blijdschap,

300
00:17:16,650 --> 00:17:18,690
en zie daarom het goede aan.

301
00:17:18,690 --> 00:17:21,450
Maar zie, ook dat was vluchtig.

302
00:17:21,450 --> 00:17:23,970
Hij spreekt blijkbaar tot zijn eigen hart.

303
00:17:23,970 --> 00:17:27,390
Dat zou in wezen
feestvieren zijn. Hij zegt:

304
00:17:27,390 --> 00:17:31,890
Ik zei in mijn hart: Kom toch, ik zal
u op de proef stellen met blijdschap,

305
00:17:31,890 --> 00:17:33,990
en zie daarom het goede aan.

306
00:17:33,990 --> 00:17:36,510
Maar zie, ook dat was vluchtig.

307
00:17:36,510 --> 00:17:42,210
Over het lachen zei ik: Dwaasheid, en
over de blijdschap: Wat brengt die teweeg?

308
00:17:42,210 --> 00:17:44,190
Dus dat was oppervlakkig.

309
00:17:44,190 --> 00:17:47,010
Dat was een fase waar hij
vrij snel doorheen ging.

310
00:17:47,010 --> 00:17:50,910
Hij zag meteen dat alleen maar
lachen en feestvieren en drinken

311
00:17:50,910 --> 00:17:55,170
en de wereld een tijdje negeren, terwijl
je in een toestand van tijdelijke,

312
00:17:55,170 --> 00:18:01,230
kunstmatige gelukzaligheid terechtkomt, op
de lange duur werkelijk niets opleverde.

313
00:18:01,230 --> 00:18:02,910
Je moet nog steeds naar huis.

314
00:18:02,910 --> 00:18:07,950
Je moet de volgende dag nog steeds de
wereld onder ogen zien. Het is leegte.

315
00:18:07,950 --> 00:18:09,390
Dat zag hij meteen.

316
00:18:09,390 --> 00:18:11,550
Dat leidde hem niet erg lang af.

317
00:18:11,550 --> 00:18:12,570
Vers 3:

318
00:18:12,570 --> 00:18:16,410
Ik onderzocht mijn hart door mijn
lichaam te verkwikken met wijn

319
00:18:16,410 --> 00:18:22,050
(mijn hart echter behield in wijsheid de
leiding) en door dwaasheid aan te grijpen,

320
00:18:22,050 --> 00:18:25,350
totdat ik zou zien wat het beste
is voor de mensenkinderen om

321
00:18:25,350 --> 00:18:29,370
onder de hemel te doen tijdens
het getal van hun levensdagen.

322
00:18:29,370 --> 00:18:33,390
Dus hij zei: ‘Ik probeer te
ontdekken hoeveel ik kan drinken

323
00:18:33,390 --> 00:18:35,550
zonder mijn verstand te verliezen.

324
00:18:35,550 --> 00:18:37,950
Laten we daarmee experimenteren.

325
00:18:37,950 --> 00:18:39,630
Waar ligt hier de grens?

326
00:18:39,630 --> 00:18:42,390
Hoeveel plezier kan ik
mezelf met wijn bezorgen

327
00:18:42,390 --> 00:18:47,010
zonder de beheersing over mijn gedachten,
over mijn verstand, te verliezen?’

328
00:18:47,010 --> 00:18:48,270
En hij zegt:

329
00:18:48,270 --> 00:18:50,610
En hoe ik me op dwaasheid kon storten,

330
00:18:50,610 --> 00:18:54,030
totdat ik zou zien wat mensen hier
op aarde het beste kunnen doen,

331
00:18:54,030 --> 00:18:55,830
hun hele leven lang.

332
00:18:55,830 --> 00:19:00,510
Nu, met dat vastgrijpen van dwaasheid
bedoelt hij volgens mij niet dat hij

333
00:19:00,510 --> 00:19:01,830
dwaas wil zijn.

334
00:19:01,830 --> 00:19:06,030
Ik denk dat hij wil uitzoeken hoe hij
wijsheid en dwaasheid van elkaar kan

335
00:19:06,030 --> 00:19:10,170
onderscheiden, zonder zijn vermogen te
verliezen om het verschil tussen die

336
00:19:10,170 --> 00:19:11,370
twee te zien.

337
00:19:11,370 --> 00:19:15,930
Tegelijk wil hij zijn vlees zoveel
mogelijk bevredigen, zelfs met wijn.

338
00:19:15,930 --> 00:19:18,690
Hij wist dat hij, als
hij te veel wijn dronk,

339
00:19:18,690 --> 00:19:22,350
iets van dat vermogen om
redelijk te denken zou verliezen.

340
00:19:22,350 --> 00:19:24,990
Daarom wilde hij die
grens niet overschrijden,

341
00:19:24,990 --> 00:19:27,630
maar hij wilde er zoveel
mogelijk van genieten

342
00:19:27,630 --> 00:19:29,610
zonder zijn verstand te verliezen.

343
00:19:29,610 --> 00:19:34,170
Ik heb voor mijzelf grootse dingen tot
stand gebracht: Ik bouwde mij huizen,

344
00:19:34,170 --> 00:19:36,330
ik plantte mij wijngaarden.

345
00:19:36,330 --> 00:19:39,810
We weten dat Salomo's projecten,
het bouwen van de tempel,

346
00:19:39,810 --> 00:19:44,070
het bouwen van zijn eigen huis en
het bouwen van vele andere huizen,

347
00:19:44,070 --> 00:19:47,370
een van de dingen waren
waarmee hij zich bezighield.

348
00:19:47,370 --> 00:19:51,570
Blijkbaar, zo klinkt het hier, probeert
hij door zijn bouwprojecten een zekere

349
00:19:51,570 --> 00:19:53,490
voldoening in het leven te vinden.

350
00:19:53,490 --> 00:19:58,770
Ik legde mij tuinen en boomgaarden aan
en plantte daarin allerlei vruchtbomen.

351
00:19:58,770 --> 00:20:02,070
Zoals veel mensen ging hij
zich met tuinbouw bezighouden.

352
00:20:02,070 --> 00:20:07,050
Ik legde mij waterbekkens aan om daaruit
een bos met jonge bomen te bevochtigen.

353
00:20:07,050 --> 00:20:09,570
Hij ging zich met tuinaanleg bezighouden.

354
00:20:09,570 --> 00:20:15,150
Ik verwierf slaven en slavinnen en de in
huis geboren kinderen behoorden mij toe.

355
00:20:15,150 --> 00:20:18,270
Ook had ik grote kudden
runderen en kleinvee,

356
00:20:18,270 --> 00:20:21,990
meer dan allen die vóór mij
in Jeruzalem geweest zijn.

357
00:20:21,990 --> 00:20:24,330
Hij is de rijkste koning
die ze hebben gehad,

358
00:20:24,330 --> 00:20:27,390
en dat zou natuurlijk op
Salomo van toepassing zijn.

359
00:20:27,390 --> 00:20:30,690
Het zou op geen van zijn
opvolgers van toepassing zijn.

360
00:20:30,690 --> 00:20:36,090
Ik vergaarde mij ook zilver en goud,
kostbaarheden van koningen en gewesten.

361
00:20:36,090 --> 00:20:41,190
Ik zorgde voor zangers en zangeressen,
en de genoegens van de mensenkinderen:

362
00:20:41,190 --> 00:20:42,570
genot in overvloed.

363
00:20:42,570 --> 00:20:45,810
Hij ging zich bezighouden
met muziek, met concerten,

364
00:20:45,810 --> 00:20:49,290
en dacht dat muziek misschien de
dorst van zijn ziel zou lessen.

365
00:20:49,290 --> 00:20:55,290
Ik werd groter en nam toe, meer dan allen
die vóór mij in Jeruzalem geweest zijn.

366
00:20:55,290 --> 00:20:57,450
Ook bleef mijn wijsheid bij mij.

367
00:20:57,450 --> 00:21:01,350
Dat wil zeggen: ik hield
niet op helder na te denken.

368
00:21:01,350 --> 00:21:04,470
Al wat mijn ogen verlangden,
onthield ik ze niet.

369
00:21:04,470 --> 00:21:07,410
Ik ontzegde mijn hart
geen enkele blijdschap,

370
00:21:07,410 --> 00:21:10,950
want mijn hart werd verblijd
vanwege al mijn zwoegen.

371
00:21:10,950 --> 00:21:13,710
Dat was mijn deel voor al mijn zwoegen.

372
00:21:13,710 --> 00:21:17,190
Over de begeerte van de
ogen als hebzucht gesproken.

373
00:21:17,190 --> 00:21:21,870
De begeerte van de ogen verwijst
eenvoudig naar dingen willen bezitten.

374
00:21:21,870 --> 00:21:25,350
Dat is niet hetzelfde als
de begeerte van het vlees.

375
00:21:25,350 --> 00:21:28,890
In vers 3 had hij het over
het bevredigen van zijn vlees,

376
00:21:28,890 --> 00:21:32,490
en nu heeft hij het over het
bevredigen van zijn ogen.

377
00:21:32,490 --> 00:21:36,270
Wat zijn ogen ook begeerden,
hij onthield het hun niet.

378
00:21:36,270 --> 00:21:38,610
Hij was de rijkste man ter wereld.

379
00:21:38,610 --> 00:21:40,950
Hij kon alles krijgen wat hij wilde.

380
00:21:40,950 --> 00:21:44,730
Wat iemand ook kon kopen,
hij kon er meer van kopen.

381
00:21:44,730 --> 00:21:49,230
Toen richtte ik mijn aandacht op al mijn
werken, die mijn handen gemaakt hadden,

382
00:21:49,230 --> 00:21:53,490
en op het zwoegen waarmee ik had
gezwoegd om ze tot stand te brengen.

383
00:21:53,490 --> 00:21:57,570
Zie, het was alles vluchtig
en najagen van wind.

384
00:21:57,570 --> 00:22:00,210
Daarin was geen voordeel onder de zon.

385
00:22:00,210 --> 00:22:03,570
Daarna richtte ik mijn aandacht
op het bezien van wijsheid,

386
00:22:03,570 --> 00:22:06,090
ook van onverstand en dwaasheid.

387
00:22:06,090 --> 00:22:11,010
Immers, hoe zal de mens die na de
koning komt, doen wat al gedaan is?

388
00:22:11,010 --> 00:22:14,970
Toen zag ik dat de wijsheid
voorkeur heeft boven de dwaasheid,

389
00:22:14,970 --> 00:22:17,910
evenals het licht voorkeur
heeft boven de duisternis.

390
00:22:17,910 --> 00:22:22,590
De wijze heeft ogen in zijn hoofd,
maar de dwaas wandelt in de duisternis.

391
00:22:22,590 --> 00:22:25,710
Toen merkte ik ook dat
één lot hen allen treft.

392
00:22:25,710 --> 00:22:27,810
Natuurlijk heeft hij het over de dood.

393
00:22:27,810 --> 00:22:32,610
Hij zei dat het in het leven veel beter is
om wijs te zijn dan om een dwaas te zijn,

394
00:22:32,610 --> 00:22:36,870
net zoals het veel beter is om in
het licht te zijn dan in het donker.

395
00:22:36,870 --> 00:22:40,170
De wijze ziet; de dwaas ziet niet.

396
00:22:40,170 --> 00:22:43,050
Natuurlijk heeft hij het
niet over lichamelijk zien.

397
00:22:43,050 --> 00:22:45,990
Hij zegt dat de wijze
die over dingen nadenkt,

398
00:22:45,990 --> 00:22:49,710
de aard van de dingen begrijpt
en doorgrondt op een manier

399
00:22:49,710 --> 00:22:52,470
waarop een dwaas dat nooit zal doen.

400
00:22:52,470 --> 00:22:56,430
Het is alsof bij hem het licht aan
is en hij niet in het donker zit.

401
00:22:56,430 --> 00:22:58,410
Hij heeft zijn ogen open.

402
00:22:58,410 --> 00:23:02,850
Maar toch, ook al is het wat aardse
voordelen betreft veel beter om

403
00:23:02,850 --> 00:23:07,050
wijs te zijn dan dwaas, we
verlaten allemaal deze wereld.

404
00:23:07,050 --> 00:23:11,130
En hoe wijs we ook zijn geweest, dat
verandert niets aan het feit dat ons

405
00:23:11,130 --> 00:23:13,290
allemaal hetzelfde overkomt.

406
00:23:13,290 --> 00:23:17,730
Toen zei ik in mijn hart: Zoals het
lot van de dwaas ook mijzelf treft,

407
00:23:17,730 --> 00:23:20,670
waarom ben ik dan toen zo
bovenmate wijs geweest?

408
00:23:20,670 --> 00:23:23,910
Ik sprak in mijn hart:
Ook dat was vluchtig.

409
00:23:23,910 --> 00:23:27,030
Er is immers voor eeuwig niet
meer herinnering aan een wijze dan

410
00:23:27,030 --> 00:23:28,350
aan een dwaas.

411
00:23:28,350 --> 00:23:32,610
Wat er nu is, wordt in de dagen
die komen, allemaal vergeten.

412
00:23:32,610 --> 00:23:34,470
Hoe sterft de wijze met de dwaas?

413
00:23:34,470 --> 00:23:38,790
Hij zei dat het inderdaad enige
voldoening geeft om een wijs mens te zijn

414
00:23:38,790 --> 00:23:40,410
in plaats van een dwaas.

415
00:23:40,410 --> 00:23:43,950
Maar als je wijs bent, denk
je na over de toekomst.

416
00:23:43,950 --> 00:23:49,110
Een wijs mens kijkt vooruit, en je kunt
maar tot een bepaald punt vooruitkijken.

417
00:23:49,110 --> 00:23:54,270
Je beseft dat ergens vóór je je laatste
dag ligt en dat je zult sterven.

418
00:23:54,270 --> 00:23:57,390
Daarna zul je niet meer
van je wijsheid genieten.

419
00:23:57,390 --> 00:24:01,830
Daarna zal niets van wat je hebt
gedaan nog iets voor je uitmaken.

420
00:24:01,830 --> 00:24:05,670
Tenzij je voldoening kunt vinden
die voorbij dat punt blijft bestaan,

421
00:24:05,670 --> 00:24:09,630
voorbij het moment van de dood, is
alle voldoening die je hebt gehad

422
00:24:09,630 --> 00:24:11,370
tijdelijk en vluchtig.

423
00:24:11,370 --> 00:24:13,950
En hoewel sommige mensen
er heel tevreden mee zijn

424
00:24:13,950 --> 00:24:17,850
om met tijdelijke en vluchtige voldoening
te leven zolang ze die maar kunnen

425
00:24:17,850 --> 00:24:21,270
vasthouden, zit een wijs
man niet zo in elkaar.

426
00:24:21,270 --> 00:24:26,970
Een wijs man zegt: ‘Goed, ik heb het
naar mijn zin, maar morgen, volgend jaar,

427
00:24:26,970 --> 00:24:30,270
over een paar tientallen
jaren wanneer ik echt oud ben,

428
00:24:30,270 --> 00:24:34,350
of wanneer ik op mijn sterfbed lig,
hoe zal ik hier dan over denken?

429
00:24:34,350 --> 00:24:39,030
Zal ik dan terugkijken op deze plezierige
dag die ik heb gehad en deze plezierige

430
00:24:39,030 --> 00:24:43,410
avond en zeggen: “Wat was dat
geweldig”, of zal ik zeggen:

431
00:24:43,410 --> 00:24:45,270
“Wat was dat een verspilling.

432
00:24:45,270 --> 00:24:47,730
Hier lig ik op mijn sterfbed, en die dag

433
00:24:47,730 --> 00:24:50,250
vol plezier die ik
dertig jaar geleden had,

434
00:24:50,250 --> 00:24:53,490
geeft me nu niet alleen geen
plezier meer, maar komt me nu ook

435
00:24:53,490 --> 00:24:56,250
voor als iets waarmee ik
mezelf voor de gek hield.

436
00:24:56,250 --> 00:24:59,850
Ik stond niet eens stil bij
deze gebeurtenis, de dood,

437
00:24:59,850 --> 00:25:01,110
die me te wachten stond.

438
00:25:01,110 --> 00:25:05,250
Het was alleen maar iets dat me afleidde
van wat er werkelijk toe doet.”’

439
00:25:05,250 --> 00:25:08,490
Maar de vraag is: wat
doet er werkelijk toe?

440
00:25:08,490 --> 00:25:11,130
En dat probeert Salomo te achterhalen.

441
00:25:11,130 --> 00:25:15,030
Waarop kun je op je sterfbed
terugkijken en zeggen: ‘Nou,

442
00:25:15,030 --> 00:25:17,730
ik ben toch blij dat
ik dat ene heb gedaan’?

443
00:25:17,730 --> 00:25:21,390
Zoals veel mensen onze moderne
wereld, waarin mensen zo

444
00:25:21,390 --> 00:25:24,570
verslaafd zijn aan hun
werk, hebben voorgehouden:

445
00:25:24,570 --> 00:25:29,190
er zijn maar heel weinig mensen die op hun
sterfbed liggen te bedenken hoe graag ze

446
00:25:29,190 --> 00:25:33,150
nog één dag op kantoor hadden gewerkt
of nog een paar duizend dollar hadden

447
00:25:33,150 --> 00:25:35,370
verdiend voordat ze stierven.

448
00:25:35,370 --> 00:25:38,250
Ze hebben vaak wel spijt
van allerlei andere dingen,

449
00:25:38,250 --> 00:25:41,310
zoals dat ze niet meer tijd met
hun kinderen hebben doorgebracht,

450
00:25:41,310 --> 00:25:45,270
of dat ze zich niet hebben verzoend met
iemand die belangrijk was in hun leven,

451
00:25:45,270 --> 00:25:46,830
of iets dergelijks.

452
00:25:46,830 --> 00:25:51,390
Wanneer je op je sterfbed ligt, kijk je
met andere waarden terug op de dingen.

453
00:25:51,390 --> 00:25:56,250
De dingen die zo belangrijk leken
toen je gezond en onsterfelijk leek,

454
00:25:56,250 --> 00:25:59,130
lijken opeens oppervlakkig en zinloos.

455
00:25:59,130 --> 00:26:03,150
En Salomo zegt dat de wijze man niet
wacht tot hij op zijn sterfbed ligt om

456
00:26:03,150 --> 00:26:04,350
zo te denken.

457
00:26:04,350 --> 00:26:07,350
Hij is wijs genoeg om te
beseffen dat die dag komt,

458
00:26:07,350 --> 00:26:11,550
en nu kan hij vandaag al alles
vanuit dat perspectief bekijken.

459
00:26:11,550 --> 00:26:15,630
Hoe zal ik hier over dertig,
veertig, vijftig jaar over denken?

460
00:26:15,630 --> 00:26:18,930
En als je de eeuwigheid erbij
betrekt, hoe zal ik dan over

461
00:26:18,930 --> 00:26:21,690
duizend jaar kijken
naar wat ik vandaag doe?

462
00:26:21,690 --> 00:26:25,350
Wat zal ik over een miljoen jaar
denken van de manier waarop ik op deze

463
00:26:25,350 --> 00:26:28,050
kalenderdag mijn mogelijkheden heb benut?

464
00:26:28,050 --> 00:26:30,570
De dood geeft het leven ernst.

465
00:26:30,570 --> 00:26:34,950
Nadenken over de dood plaatst het
hele leven in een ander perspectief.

466
00:26:34,950 --> 00:26:37,830
Iemand heeft gezegd dat het
hele leven alleen maar een

467
00:26:37,830 --> 00:26:39,810
voorbereiding op de dood is.

468
00:26:39,810 --> 00:26:43,050
Veel mensen leven niet alsof
ze geloven dat dat waar is.

469
00:26:43,050 --> 00:26:46,110
Maar het is natuurlijk een redelijke
manier om ernaar te kijken,

470
00:26:46,110 --> 00:26:47,730
want, zegt hij:

471
00:26:47,730 --> 00:26:52,770
‘Zo loopt het met alle mensen af.’
Hoe sterft de wijze? Net als de dwaas.

472
00:26:52,770 --> 00:26:54,510
Misschien met minder spijt.

473
00:26:54,510 --> 00:26:58,530
Het is, denk ik, altijd prettig
om te bedenken dat je zonder spijt

474
00:26:58,530 --> 00:26:59,970
zou kunnen sterven.

475
00:26:59,970 --> 00:27:04,770
Dat je op je sterfbed zou kunnen liggen,
wetend dat je de eeuwigheid tegemoet gaat,

476
00:27:04,770 --> 00:27:08,970
en zou kunnen zeggen: ‘Ik heb geen
ernstige spijt van de grote dingen die ik

477
00:27:08,970 --> 00:27:10,890
met mijn leven heb gedaan.’

478
00:27:10,890 --> 00:27:13,830
Een wijs man sterft
misschien met minder spijt,

479
00:27:13,830 --> 00:27:16,350
omdat hij wijzer is geweest en minder

480
00:27:16,350 --> 00:27:19,290
dwaze dingen heeft gedaan waar
hij spijt van moet hebben.

481
00:27:19,290 --> 00:27:24,690
Maar toch sterft hij, en in zekere zin
sterft iedereen op dezelfde manier.

482
00:27:24,690 --> 00:27:26,970
Nu vers 17:

483
00:27:26,970 --> 00:27:31,410
Daarom haatte ik het leven, want het
werk dat plaatsvindt onder de zon,

484
00:27:31,410 --> 00:27:32,790
leek mij kwaad.

485
00:27:32,790 --> 00:27:36,330
Het is immers alles vluchtig
en najagen van wind.

486
00:27:36,330 --> 00:27:37,350
Hij zegt:

487
00:27:37,350 --> 00:27:41,910
Want al zijn dagen zijn vol
leed, zijn bezigheid is verdriet.

488
00:27:41,910 --> 00:27:44,790
Zelfs in de nacht komt
zijn hart niet tot rust.

489
00:27:44,790 --> 00:27:46,590
Ook dat is vluchtig.

490
00:27:46,590 --> 00:27:49,950
Salomo vertelt nu wat er
in zijn eigen hart omgaat.

491
00:27:49,950 --> 00:27:53,370
Hij heeft gezwoegd; hij heeft
veel tot stand gebracht.

492
00:27:53,370 --> 00:27:58,290
Hij heeft de tempel gebouwd; hij
heeft grote openbare werken aangelegd.

493
00:27:58,290 --> 00:28:03,330
Hij heeft het luisterrijkste koninkrijk in
de streek opgebouwd en in stand gehouden.

494
00:28:03,330 --> 00:28:08,550
Hij is heel beroemd, maar hij zegt dat al
zijn dagen eigenlijk vol verdriet zijn.

495
00:28:08,550 --> 00:28:11,130
Zelfs 's nachts rust hij niet goed.

496
00:28:11,130 --> 00:28:14,490
Dat komt doordat zijn
geweten niet zuiver was.

497
00:28:14,490 --> 00:28:18,990
We weten dat Salomo compromissen
sloot en van de Heere afweek.

498
00:28:18,990 --> 00:28:22,710
Hij wist beter, maar dit
was wat hij wilde doen.

499
00:28:22,710 --> 00:28:27,510
Hij deed wat hij wilde doen in plaats
van wat hij wist dat hij moest doen.

500
00:28:27,510 --> 00:28:31,170
Wanneer een man dat doet, heeft
hij een geweten dat hem dwarszit.

501
00:28:31,170 --> 00:28:35,670
Niet noodzakelijk een dichtgeschroeid
geweten, maar een gewond geweten.

502
00:28:35,670 --> 00:28:41,430
En een gewond geweten berooft iemand van
een goede nachtrust en van geluk overdag.

503
00:28:41,430 --> 00:28:46,590
En Salomo wist dat het niet uitmaakte hoe
rijk hij was, hoeveel vrouwen hij had,

504
00:28:46,590 --> 00:28:50,130
hoeveel gebouwen hij bouwde,
hoeveel tuinen hij plantte,

505
00:28:50,130 --> 00:28:55,110
hoeveel terreinen hij verfraaide,
hoeveel kunstwerken zijn paleis sierden,

506
00:28:55,110 --> 00:28:59,490
hoeveel wijn hij kon drinken, met
hoeveel vrienden hij kon omgaan.

507
00:28:59,490 --> 00:29:04,770
Dat alles werd aangetast door het
feit dat zijn geweten niet zuiver was.

508
00:29:04,770 --> 00:29:09,690
Hij sliep 's nachts niet goed, en overdag
was hij eigenlijk ook niet zo gelukkig.

509
00:29:09,690 --> 00:29:12,690
Is het dan niet goed voor de
mens dat hij eet en drinkt

510
00:29:12,690 --> 00:29:16,230
en zichzelf in zijn zwoegen
het goede laat genieten?

511
00:29:16,230 --> 00:29:19,890
Ook dit heb ik gezien: het
komt uit de hand van God.

512
00:29:19,890 --> 00:29:21,510
Dat zegt hij hier.

513
00:29:21,510 --> 00:29:26,490
(Vertalersnoot: de Engelse Bijbeltekst
die Gregg aanhaalt, zegt hier:

514
00:29:26,490 --> 00:29:28,890
‘Er is niets beters voor een mens dan…’

515
00:29:28,890 --> 00:29:30,990
Daarop sluit zijn uitleg aan.)

516
00:29:30,990 --> 00:29:35,190
Dit is niet echt waar, maar vanuit
zijn gezichtspunt was het wel waar.

517
00:29:35,190 --> 00:29:39,030
Hij bekeek de dingen immers alleen
vanuit een werelds gezichtspunt.

518
00:29:39,030 --> 00:29:42,390
Uiteindelijk doet niets er echt toe,
dus kun je maar beter genieten van

519
00:29:42,390 --> 00:29:43,410
wat je doet.

520
00:29:43,410 --> 00:29:47,310
Je kunt maar beter proberen te genieten
van je eten en van de dingen waarvoor

521
00:29:47,310 --> 00:29:48,750
je hebt gewerkt.

522
00:29:48,750 --> 00:29:53,250
Wat je ook door je arbeid hebt
verworven, geniet er zoveel mogelijk van.

523
00:29:53,250 --> 00:29:56,970
Dat is wat God je nu
heeft gegeven. Hij zei:

524
00:29:56,970 --> 00:29:58,530
Dit komt van God.

525
00:29:58,530 --> 00:30:02,910
En misschien bedoelt hij te zeggen: ‘Dit
is alles wat er uit de hand van God te

526
00:30:02,910 --> 00:30:06,990
krijgen valt’, want zo dacht hij
er op dat moment misschien over.

527
00:30:06,990 --> 00:30:11,550
Er is een God, en het enige waarvan je
echt met zekerheid kunt zeggen dat Hij het

528
00:30:11,550 --> 00:30:15,930
je heeft gegeven, is wat je
hebt: het eten op je tafel,

529
00:30:15,930 --> 00:30:18,750
alles wat je door je
arbeid hebt verworven.

530
00:30:18,750 --> 00:30:21,150
Dat is Gods geschenk aan jou.

531
00:30:21,150 --> 00:30:25,230
Geniet ervan, want misschien is
dat alles wat je zult krijgen.

532
00:30:25,230 --> 00:30:28,230
Dat is natuurlijk niet wat
het Nieuwe Testament leert.

533
00:30:28,230 --> 00:30:30,810
Maar het Oude Testament
geeft niet heel veel

534
00:30:30,810 --> 00:30:34,230
informatie over wat er
gebeurt nadat je sterft.

535
00:30:34,230 --> 00:30:39,210
En zelfs als dat wel zo was, zou Salomo
daar op dit punt in zijn leven niet

536
00:30:39,210 --> 00:30:41,610
noodzakelijk mee vertrouwd zijn geweest.

537
00:30:41,610 --> 00:30:45,270
— Wie eet en wie geniet er
immers meer van dan ikzelf?

538
00:30:45,270 --> 00:30:49,650
— Want Hij geeft wijsheid, kennis en
blijdschap aan de mens die goed is

539
00:30:49,650 --> 00:30:50,790
voor Zijn aangezicht.

540
00:30:50,790 --> 00:30:55,650
Aan de zondaar echter geeft Hij de
bezigheid om te verzamelen en te vergaren,

541
00:30:55,650 --> 00:30:59,130
om het te geven aan wie goed
is voor Gods aangezicht.

542
00:30:59,130 --> 00:31:02,190
Ook dat is vluchtig en najagen van wind.

543
00:31:02,190 --> 00:31:07,050
Dus God geeft wijsheid en vreugde
en goede dingen aan goede mensen.

544
00:31:07,050 --> 00:31:11,310
Aan slechte mensen geeft God alleen
de taak om dingen te verzamelen die

545
00:31:11,310 --> 00:31:14,730
uiteindelijk aan de goede mensen
zullen worden overgedragen.

546
00:31:14,730 --> 00:31:16,410
Dit is simplistisch.

547
00:31:16,410 --> 00:31:18,870
Zo gaat het in
werkelijkheid niet, want God

548
00:31:18,870 --> 00:31:22,050
zegent goede mensen niet altijd
met alle dingen van het leven,

549
00:31:22,050 --> 00:31:25,770
en slechte mensen trekken niet
altijd aan het kortste eind.

550
00:31:25,770 --> 00:31:30,150
Maar dit is iets waarvan Salomo
denkt dat het zo zou moeten zijn.

551
00:31:30,150 --> 00:31:33,630
Omdat hij een welvarend man
was, vond hij ongetwijfeld

552
00:31:33,630 --> 00:31:37,050
dat hij dus ook wel
rechtvaardig en goed moest zijn.

553
00:31:37,050 --> 00:31:42,150
Daarom moest dit wel de manier zijn
waarop God goede mensen behandelt.

554
00:31:42,150 --> 00:31:46,230
De openingsverzen van hoofdstuk 3
werden in de jaren zestig bekend

555
00:31:46,230 --> 00:31:52,110
door een lied van de rockgroep The
Byrds, met de titel ‘Turn! Turn! Turn!’

556
00:31:52,110 --> 00:31:55,830
Het bestond eigenlijk uit de woorden
van dit gedeelte van Prediker.

557
00:31:55,830 --> 00:31:58,650
Veel mensen vonden dit gewoon
een heel mooie beschouwing over

558
00:31:58,650 --> 00:32:00,630
het leven, enzovoort.

559
00:32:00,630 --> 00:32:02,970
Maar eigenlijk lijkt
dit zijn manier te zijn

560
00:32:02,970 --> 00:32:05,670
om te zeggen dat het leven eentonig is.

561
00:32:05,670 --> 00:32:07,890
Het leven is relativistisch.

562
00:32:07,890 --> 00:32:10,350
Er zijn geen absolute waarheden.

563
00:32:10,350 --> 00:32:14,670
Je kunt er bij niets op rekenen dat
het altijd het juiste is om te doen.

564
00:32:14,670 --> 00:32:17,370
Soms lijkt geboren worden
het juiste te zijn;

565
00:32:17,370 --> 00:32:20,370
op andere momenten is het de
juiste tijd om te sterven.

566
00:32:20,370 --> 00:32:26,370
Soms is het tijd om te planten; soms is
het tijd om het geplante uit te trekken.

567
00:32:26,370 --> 00:32:30,450
Soms moet je doden; soms
moet je iemand genezen.

568
00:32:30,450 --> 00:32:34,710
Hij zegt dat het leven zo
lijkt te zijn: niet consistent.

569
00:32:34,710 --> 00:32:38,610
We kunnen deze woorden nemen en
zeggen dat er iets waars in zit,

570
00:32:38,610 --> 00:32:42,990
omdat al deze dingen binnen Gods
bedoelingen hun juiste plaats hebben.

571
00:32:42,990 --> 00:32:48,510
En als wat je doet de wil van God is,
dan is dat altijd het juiste om te doen.

572
00:32:48,510 --> 00:32:52,770
Je zult niet altijd hetzelfde doen,
maar het zal altijd juist zijn

573
00:32:52,770 --> 00:32:56,130
om te doen wat God op
dat moment van je wil.

574
00:32:56,130 --> 00:32:59,610
Daarom kunnen we dit vanuit een
christelijk gezichtspunt bekijken

575
00:32:59,610 --> 00:33:02,730
en zeggen dat er tijden zijn
waarin christenen moeten

576
00:33:02,730 --> 00:33:05,850
rouwen en tijden waarin ze moeten dansen.

577
00:33:05,850 --> 00:33:10,110
Er zijn tijden waarin ze moeten huilen
en tijden waarin ze moeten lachen.

578
00:33:10,110 --> 00:33:13,530
Er zijn tijden waarin ze dingen
moeten afbreken en andere

579
00:33:13,530 --> 00:33:16,590
tijden waarin ze die naar
Gods wil moeten opbouwen.

580
00:33:16,590 --> 00:33:18,570
God is niet simplistisch.

581
00:33:18,570 --> 00:33:23,850
Er is niet slechts één reeks robotachtige
handelingen waarvoor Hij ons programmeert,

582
00:33:23,850 --> 00:33:27,510
die we dan altijd zonder enige
variatie moeten uitvoeren.

583
00:33:27,510 --> 00:33:29,850
Het leven zit vol veranderingen.

584
00:33:29,850 --> 00:33:32,670
Het leven zit vol
verschillende soorten plichten,

585
00:33:32,670 --> 00:33:35,070
en er is een rangorde van plichten.

586
00:33:35,070 --> 00:33:37,650
Soms is het het
belangrijkst om dit te doen.

587
00:33:37,650 --> 00:33:41,610
In een andere situatie kan iets
anders belangrijker zijn om te doen.

588
00:33:41,610 --> 00:33:43,590
Dit is geen relativisme.

589
00:33:43,590 --> 00:33:46,050
Dit is geen situatie-ethiek.

590
00:33:46,050 --> 00:33:50,730
Hiermee erkennen we alleen dat goed en
kwaad weliswaar morele categorieën zijn,

591
00:33:50,730 --> 00:33:54,390
maar niet altijd bepalen wat in elk
afzonderlijk geval het juiste is

592
00:33:54,390 --> 00:33:55,050
om te doen.

593
00:33:55,050 --> 00:33:58,290
Want niet al deze dingen
zijn morele kwesties.

594
00:33:58,290 --> 00:34:02,490
Daarom kan God willen dat je de ene
dag stenen verzamelt en de andere

595
00:34:02,490 --> 00:34:04,710
dag stenen weggooit.

596
00:34:04,710 --> 00:34:08,310
God laat Judy stenen verzamelen.

597
00:34:08,310 --> 00:34:11,490
Misschien wil Hij ook
dat ze die soms weggooit.

598
00:34:11,490 --> 00:34:15,750
Overal waar ze komt, verzamelt
ze stenen, maar op dit moment

599
00:34:15,750 --> 00:34:17,670
is ze aan het verzamelen.

600
00:34:17,670 --> 00:34:20,850
Er kan een tijd zijn om
ze weg te werpen, zei hij.

601
00:34:20,850 --> 00:34:24,750
Hoewel we dit vanuit een christelijk
gezichtspunt zouden kunnen bekijken,

602
00:34:24,750 --> 00:34:28,890
is dat waarschijnlijk niet de
manier waarop Salomo ernaar kijkt.

603
00:34:28,890 --> 00:34:32,610
Hij lijkt te zeggen:
‘Vandaag ben ik een bouwer.

604
00:34:32,610 --> 00:34:34,590
Dat was het juiste om te doen.

605
00:34:34,590 --> 00:34:38,730
Op een dag kan het juiste zijn dat
iemand komt en dit allemaal afbreekt,

606
00:34:38,730 --> 00:34:40,170
wat ik heb gebouwd.’

607
00:34:40,170 --> 00:34:42,270
Vandaag verzamel ik stenen.

608
00:34:42,270 --> 00:34:46,050
Iemand anders strooit ze misschien
op een ander moment weer uit.

609
00:34:46,050 --> 00:34:49,890
Opnieuw gaat het om die steeds
terugkerende eentonigheid,

610
00:34:49,890 --> 00:34:52,590
die onvoorspelbaarheid van het leven.

611
00:34:52,590 --> 00:34:57,210
Dat lijkt hij in deze eerste
acht verzen te zeggen. Hij zegt:

612
00:34:57,210 --> 00:35:01,950
Voor alles is er een vastgestelde tijd,
en er is een tijd voor elk voornemen

613
00:35:01,950 --> 00:35:03,270
onder de hemel.

614
00:35:03,270 --> 00:35:07,530
Er is een tijd om geboren te
worden en een tijd om te sterven;

615
00:35:07,530 --> 00:35:12,090
een tijd om te planten en een tijd
om het geplante uit te trekken;

616
00:35:12,090 --> 00:35:13,710
Twee tegengestelde dingen.

617
00:35:13,710 --> 00:35:17,250
een tijd om te doden en
een tijd om te genezen,

618
00:35:17,250 --> 00:35:21,030
een tijd om af te breken en
een tijd om op te bouwen;

619
00:35:21,030 --> 00:35:24,150
een tijd om te huilen en
een tijd om te lachen,

620
00:35:24,150 --> 00:35:28,050
een tijd om rouw te bedrijven
en een tijd om te huppelen;

621
00:35:28,050 --> 00:35:32,490
een tijd om stenen weg te werpen en
een tijd om stenen te verzamelen,

622
00:35:32,490 --> 00:35:37,530
een tijd om te omhelzen en een tijd
om zich ver te houden van omhelzen;

623
00:35:37,530 --> 00:35:41,490
een tijd om te zoeken en een
tijd om verloren te laten gaan,

624
00:35:41,490 --> 00:35:45,270
een tijd om te bewaren en
een tijd om weg te werpen;

625
00:35:45,270 --> 00:35:49,410
een tijd om stuk te scheuren
en een tijd om dicht te naaien,

626
00:35:49,410 --> 00:35:53,010
een tijd om te zwijgen en
een tijd om te spreken;

627
00:35:53,010 --> 00:35:56,550
een tijd om lief te hebben
en een tijd om te haten,

628
00:35:56,550 --> 00:35:59,970
een tijd van oorlog en een tijd van vrede.

629
00:35:59,970 --> 00:36:05,370
Dit betekent dat er tijden zijn waarin
oorlog voeren het juiste is om te doen,

630
00:36:05,370 --> 00:36:09,630
en tijden waarin vrede sluiten
het juiste is om te doen.

631
00:36:09,630 --> 00:36:12,690
Een tijd waarin zwijgen
het juiste is om te doen,

632
00:36:12,690 --> 00:36:15,810
en een tijd waarin zwijgen verkeerd is.

633
00:36:15,810 --> 00:36:20,010
In wezen lijkt hij te zeggen dat er
eigenlijk geen absoluut goed en kwaad

634
00:36:20,010 --> 00:36:21,390
lijkt te bestaan.

635
00:36:21,390 --> 00:36:26,970
Het lijkt gewoon alsof soms het
ene goed is en soms niets goed is.

636
00:36:26,970 --> 00:36:31,470
Als iemand die filosofisch is ingesteld
en probeert te begrijpen waar het leven om

637
00:36:31,470 --> 00:36:35,610
draait, zegt hij in feite dat
je er geen vat op kunt krijgen.

638
00:36:35,610 --> 00:36:38,190
Het leven lijkt misschien
hierom te draaien,

639
00:36:38,190 --> 00:36:42,870
maar voor je het weet lijkt het om
het tegenovergestelde te draaien.

640
00:36:42,870 --> 00:36:45,870
Er is een tijd hiervoor, en
dan komt er weer een andere

641
00:36:45,870 --> 00:36:48,090
tijd waarin dit het juiste is.

642
00:36:48,090 --> 00:36:52,350
Het is dus ijdelheid om te proberen te
begrijpen waar het leven voor dient.

643
00:36:52,350 --> 00:36:54,990
Hij heeft alles op zijn tijd mooi gemaakt.

644
00:36:54,990 --> 00:36:57,570
Ook heeft Hij de eeuw in hun hart gelegd,

645
00:36:57,570 --> 00:37:00,030
zonder dat de mens het
werk dat God gedaan heeft,

646
00:37:00,030 --> 00:37:02,970
van het begin tot het
eind kan doorgronden.

647
00:37:02,970 --> 00:37:05,010
Hier staan twee uitspraken:

648
00:37:05,010 --> 00:37:08,310
Hij heeft alles mooi gemaakt
op het juiste moment.

649
00:37:08,310 --> 00:37:10,530
In de King James Version staat:

650
00:37:10,530 --> 00:37:13,830
Hij heeft alles mooi gemaakt op Zijn tijd.

651
00:37:13,830 --> 00:37:17,550
Daardoor hebben sommige mensen het
gelezen alsof er staat dat alles goed is

652
00:37:17,550 --> 00:37:18,930
op Gods tijd.

653
00:37:18,930 --> 00:37:23,670
Dat wil zeggen: alles komt goed op de
tijd die Hij daarvoor geschikt acht.

654
00:37:23,670 --> 00:37:25,050
Zoiets als:

655
00:37:25,050 --> 00:37:27,810
En wij weten dat voor
hen die God liefhebben,

656
00:37:27,810 --> 00:37:32,250
alle dingen meewerken ten goede, voor
hen namelijk die overeenkomstig Zijn

657
00:37:32,250 --> 00:37:34,050
voornemen geroepen zijn.

658
00:37:34,050 --> 00:37:37,410
Alles wat op Gods tijd
gebeurt, maakt Hij mooi.

659
00:37:37,410 --> 00:37:39,510
Maar dat is niet echt wat er staat.

660
00:37:39,510 --> 00:37:43,590
Het zegt gewoon hetzelfde als
wat de eerste acht verzen zeiden.

661
00:37:43,590 --> 00:37:49,530
De Engelse woorden zijn niet ‘in His
time’, op Zijn tijd, maar ‘in its time’,

662
00:37:49,530 --> 00:37:50,910
op zijn tijd.

663
00:37:50,910 --> 00:37:55,230
Op de tijd die ervoor geschikt is,
heeft elk ding zijn eigen moment

664
00:37:55,230 --> 00:37:59,670
waarop het goed en mooi en
aantrekkelijk en gepast is.

665
00:37:59,670 --> 00:38:04,410
Maar op een ander moment kan juist
het tegenovergestelde gepast zijn.

666
00:38:04,410 --> 00:38:08,670
God heeft elk ding op zijn eigen
tijd aantrekkelijk voor ons gemaakt.

667
00:38:08,670 --> 00:38:11,730
Maar dat is niet noodzakelijk
absoluut, zegt hij.

668
00:38:11,730 --> 00:38:13,830
Dat is natuurlijk niet helemaal waar.

669
00:38:13,830 --> 00:38:16,350
Er zijn absolute maatstaven.

670
00:38:16,350 --> 00:38:21,450
Maar hij lijkt te suggereren dat er
geen echte absolute maatstaven zijn.

671
00:38:21,450 --> 00:38:26,010
Hij lijkt op dit punt meer aan een
soort situatie-ethiek te denken.

672
00:38:26,010 --> 00:38:28,770
Hij zegt: ‘Ook heeft Hij…’

673
00:38:28,770 --> 00:38:31,410
Met ‘Hij’ wordt God bedoeld.

674
00:38:31,410 --> 00:38:34,050
Hij heeft alles op zijn tijd mooi gemaakt.

675
00:38:34,050 --> 00:38:36,690
Ook heeft Hij de eeuw in hun hart gelegd,

676
00:38:36,690 --> 00:38:39,450
zonder dat de mens het
werk dat God gedaan heeft,

677
00:38:39,450 --> 00:38:42,210
van het begin tot het
eind kan doorgronden.

678
00:38:42,210 --> 00:38:46,830
Het Hebreeuwse woord dat hier in de
Engelse vertaling met ‘eeuwigheid’ wordt

679
00:38:46,830 --> 00:38:50,970
weergegeven, betekent
zoiets als het verdwijnpunt:

680
00:38:50,970 --> 00:38:53,670
kijken naar een punt waar
je niet verder kunt zien,

681
00:38:53,670 --> 00:38:57,270
en nadenken over wat er voorbij
dat punt zou kunnen liggen.

682
00:38:57,270 --> 00:39:00,450
Dat heeft God in het
hart van mensen gelegd:

683
00:39:00,450 --> 00:39:03,090
nadenken over dingen die
voorbij het punt liggen

684
00:39:03,090 --> 00:39:07,290
dat we met onze gedachten
kunnen bereiken. Oneindigheid.

685
00:39:07,290 --> 00:39:11,130
Er zijn misschien mensen die niet zeggen
dat ze in onsterfelijkheid geloven,

686
00:39:11,130 --> 00:39:15,690
maar niemand kan betwijfelen dat
er zoiets als oneindigheid bestaat.

687
00:39:15,690 --> 00:39:18,150
Er is een oneindig aantal getallen.

688
00:39:18,150 --> 00:39:21,450
Er is bijvoorbeeld misschien een
oneindige hoeveelheid ruimte,

689
00:39:21,450 --> 00:39:25,590
hoewel de theorieën van Einstein er
volgens mij nu op zouden wijzen dat de

690
00:39:25,590 --> 00:39:27,570
ruimte haar grenzen heeft.

691
00:39:27,570 --> 00:39:29,310
Ze is niet oneindig.

692
00:39:29,310 --> 00:39:33,630
Maar we kunnen ons zeker dingen
voorstellen die oneindig klein zijn.

693
00:39:33,630 --> 00:39:37,710
Ik bedoel dat ze altijd kleiner
kunnen worden dan ze zijn.

694
00:39:37,710 --> 00:39:42,450
Je kunt altijd wat er ook maar
bestaat nemen en het in tweeën delen.

695
00:39:42,450 --> 00:39:46,950
Dan heb je kleinere eenheden,
en die blijf je in tweeën delen.

696
00:39:46,950 --> 00:39:50,610
Er komt geen einde aan hoe
klein je ze kunt krijgen.

697
00:39:50,610 --> 00:39:55,050
Oneindigheid bezorgt ons hoofdpijn,
en toch maakt ze deel uit van de

698
00:39:55,050 --> 00:39:59,490
werkelijkheid, in elk geval van delen
van een of andere werkelijkheid.

699
00:39:59,490 --> 00:40:04,710
Een oneindige tijdsduur, eeuwigheid,
is iets waar we echt moeite mee hebben:

700
00:40:04,710 --> 00:40:09,090
de gedachte dat wij, of God,
of wat er ook maar bestaat,

701
00:40:09,090 --> 00:40:12,390
er altijd zullen zijn
en er altijd al waren.

702
00:40:12,390 --> 00:40:15,630
Dat zijn de dingen waarover
iemand filosofisch gaat nadenken,

703
00:40:15,630 --> 00:40:18,150
maar waar hij niet
noodzakelijk wijzer van wordt,

704
00:40:18,150 --> 00:40:22,770
want een mens heeft het in zijn hart
om de eeuwigheid te doorgronden.

705
00:40:22,770 --> 00:40:26,190
Dat is iets waar dieren
ongetwijfeld geen besef van hebben

706
00:40:26,190 --> 00:40:29,070
en zich niet mee bezighouden. Maar:

707
00:40:29,070 --> 00:40:33,390
God heeft het besef van eeuwigheid
in de harten van mensen gelegd.

708
00:40:33,390 --> 00:40:35,190
Toch, zegt hij:

709
00:40:35,190 --> 00:40:39,030
niemand kan van begin tot
eind doorgronden wat God doet.

710
00:40:39,030 --> 00:40:42,030
We weten dat er zoiets
als eeuwigheid bestaat.

711
00:40:42,030 --> 00:40:43,710
Het intrigeert ons.

712
00:40:43,710 --> 00:40:46,770
Maar we kunnen niet echt
doorgronden hoe God begon,

713
00:40:46,770 --> 00:40:50,130
aangezien Hij vermoedelijk geen
begin had als Hij eeuwig is.

714
00:40:50,130 --> 00:40:52,350
Hoe kan iets geen begin hebben?

715
00:40:52,350 --> 00:40:55,890
En wat deed Hij voordat
Hij deze planeet maakte?

716
00:40:55,890 --> 00:41:00,210
We kunnen praten over hoe oud het
heelal is of hoe oud de aarde is,

717
00:41:00,210 --> 00:41:02,910
en daarover speculeren en debatteren.

718
00:41:02,910 --> 00:41:04,470
Maar er is nog een vraag.

719
00:41:04,470 --> 00:41:07,710
Hoe zit het met de tijd
voordat er een heelal was?

720
00:41:07,710 --> 00:41:10,890
Wat deed God daarvoor
met Zijn oneindige tijd?

721
00:41:10,890 --> 00:41:13,890
Zou Hij miljoenen eerdere
heelallen gehad kunnen hebben,

722
00:41:13,890 --> 00:41:18,570
die miljarden jaren hun loop hadden en
vergingen, waarna Hij nieuwe maakte?

723
00:41:18,570 --> 00:41:19,590
Wie weet?

724
00:41:19,590 --> 00:41:21,690
We weten niet echt wat Hij deed.

725
00:41:21,690 --> 00:41:25,470
We zijn nieuwsgierig, maar we kunnen
die vragen niet echt beantwoorden.

726
00:41:25,470 --> 00:41:26,490
Hij zegt:

727
00:41:26,490 --> 00:41:30,270
Ik heb gemerkt dat er voor hen niets
beter is dan zich te verblijden

728
00:41:30,270 --> 00:41:32,970
en het goede te doen in hun leven, ja ook,

729
00:41:32,970 --> 00:41:38,010
dat ieder mens eet en drinkt en het
goede geniet van al zijn zwoegen.

730
00:41:38,010 --> 00:41:39,990
Dat is een gave van God.

731
00:41:39,990 --> 00:41:43,590
Nogmaals, dit is de tweede
keer dat hij dit zegt.

732
00:41:43,590 --> 00:41:48,930
De eerste keer dat hij het zei, was
eerder, in hoofdstuk 2, vers 24:

733
00:41:48,930 --> 00:41:53,010
Is het dan niet goed voor de mens dat hij
eet en drinkt en zichzelf in zijn zwoegen

734
00:41:53,010 --> 00:41:54,870
het goede laat genieten?

735
00:41:54,870 --> 00:41:58,230
Ook dit heb ik gezien: het
komt uit de hand van God.

736
00:41:58,230 --> 00:42:01,050
Dus dat is ook wat God gegeven heeft.

737
00:42:01,050 --> 00:42:03,570
Hij zegt het opnieuw in vers 13.

738
00:42:03,570 --> 00:42:06,750
Het lijkt erop dat hij hier
steeds weer op terugkomt.

739
00:42:06,750 --> 00:42:09,750
Ik kan niet doorgronden
waar het leven om draait.

740
00:42:09,750 --> 00:42:13,530
Ik kan gaan zitten nadenken over
de hemel en over de eeuwigheid,

741
00:42:13,530 --> 00:42:15,990
en daar nauwelijks verder mee komen.

742
00:42:15,990 --> 00:42:20,250
En als het erop aankomt, is alles wat
ik werkelijk heb wat er voor me op tafel

743
00:42:20,250 --> 00:42:25,290
staat: mijn eten en mijn drinken,
en de vruchten van mijn arbeid.

744
00:42:25,290 --> 00:42:28,290
Ik denk dat ik daar maar
gewoon van moet genieten.

745
00:42:28,290 --> 00:42:31,230
Ik kan eigenlijk niets
beters bedenken dan dat.

746
00:42:31,230 --> 00:42:35,370
Ik weet dat alles wat God
doet, voor eeuwig blijft;

747
00:42:35,370 --> 00:42:38,730
niets is eraan toe te voegen,
niets ervan af te doen,

748
00:42:38,730 --> 00:42:42,450
en God doet het opdat men
vreest voor Zijn aangezicht.

749
00:42:42,450 --> 00:42:47,250
Wat er is, was er al, en wat
er zijn zal, is er al geweest.

750
00:42:47,250 --> 00:42:49,470
God zoekt wat voorbijgegaan is.

751
00:42:49,470 --> 00:42:51,390
Hij lijkt te zeggen dat God

752
00:42:51,390 --> 00:42:54,210
ondoorgrondelijke plannen
heeft voor de toekomst.

753
00:42:54,210 --> 00:42:56,790
Zoals hij aan het einde van vers 11 zei:

754
00:42:56,790 --> 00:42:59,490
Hij heeft alles op zijn tijd mooi gemaakt.

755
00:42:59,490 --> 00:43:02,130
Ook heeft Hij de eeuw in hun hart gelegd,

756
00:43:02,130 --> 00:43:04,890
zonder dat de mens het
werk dat God gedaan heeft,

757
00:43:04,890 --> 00:43:07,650
van het begin tot het
eind kan doorgronden.

758
00:43:07,650 --> 00:43:14,970
(Vertalersnoot: Gregg leest het slot van
Prediker 3:15 in zijn Engelse Bijbel als:

759
00:43:14,970 --> 00:43:18,450
‘God vraagt rekenschap
van wat voorbij is.’

760
00:43:18,450 --> 00:43:23,670
De Nederlandse aanhaling luidt:
‘God zoekt wat voorbijgegaan is.’)

761
00:43:23,670 --> 00:43:27,030
Maar dit weten we wel: Hij
zal iets van ons vragen

762
00:43:27,030 --> 00:43:30,270
met betrekking tot wat we in
het verleden gedaan hebben.

763
00:43:30,270 --> 00:43:34,770
En in de toekomst zal veel zich
herhalen van wat er al geweest is.

764
00:43:34,770 --> 00:43:39,330
Maar verder kunnen we niet veel zeggen
over het verleden en de toekomst.

765
00:43:39,330 --> 00:43:43,410
Verder heb ik ook gezien onder de
zon: op de plaats van het recht,

766
00:43:43,410 --> 00:43:48,630
daar was goddeloosheid, en op de plaats
van de gerechtigheid, daar was onrecht.

767
00:43:48,630 --> 00:43:51,210
Dat betekent: in de rechtszaal.

768
00:43:51,210 --> 00:43:55,830
Hij ziet dus corruptie in het bestuur,
waarschijnlijk zijn eigen bestuur.

769
00:43:55,830 --> 00:43:58,470
Niet zozeer dat hij zelf
een corrupt man was,

770
00:43:58,470 --> 00:44:02,970
en we weten dat hij corrupt was in
de zin dat hij valse goden volgde.

771
00:44:02,970 --> 00:44:06,690
En we weten dat hij bepaalde
onrechtvaardige dingen heeft gedaan,

772
00:44:06,690 --> 00:44:09,150
zoals zijn vervolging van Jerobeam.

773
00:44:09,150 --> 00:44:13,410
Maar over het algemeen was zijn bestuur
waarschijnlijk tamelijk rechtvaardig,

774
00:44:13,410 --> 00:44:17,850
en bekommerde hij zich om gerechtigheid
en recht in de rechtbanken.

775
00:44:17,850 --> 00:44:21,150
En toch moet iedere koning
weten dat er een heleboel

776
00:44:21,150 --> 00:44:24,450
lagere ambtenaren zijn
die hij heeft aangesteld:

777
00:44:24,450 --> 00:44:27,450
rechters en magistraten en gouverneurs

778
00:44:27,450 --> 00:44:32,370
en mensen die verantwoordelijkheid
moeten dragen die hij aan hen overdraagt.

779
00:44:32,370 --> 00:44:35,070
En dat zijn niet allemaal goede mensen.

780
00:44:35,070 --> 00:44:38,190
Velen van hen nemen steekpenningen aan.

781
00:44:38,190 --> 00:44:40,590
Velen van hen zijn corrupt.

782
00:44:40,590 --> 00:44:43,110
En hij ziet dat, en het zit hem dwars.

783
00:44:43,110 --> 00:44:44,010
Hij zegt:

784
00:44:44,010 --> 00:44:49,590
Ik zei in mijn hart: De rechtvaardige
en de goddeloze zal God oordelen,

785
00:44:49,590 --> 00:44:53,790
want er is een tijd voor elk
voornemen en voor elk werk.

786
00:44:53,790 --> 00:44:57,570
Hij heeft dus in wezen gezegd dat
er in de rechtbanken niet altijd

787
00:44:57,570 --> 00:44:59,010
recht wordt gedaan.

788
00:44:59,010 --> 00:45:01,170
En het beste waar ik op kan terugvallen,

789
00:45:01,170 --> 00:45:04,950
is dat God uiteindelijk alle
rekeningen zal vereffenen.

790
00:45:04,950 --> 00:45:08,730
Er zijn slachtoffers van
onderdrukking en onrecht, en God

791
00:45:08,730 --> 00:45:12,450
zal dat op een dag moeten rechtzetten,
omdat wij dat niet uit het

792
00:45:12,450 --> 00:45:14,250
bestuur kunnen uitbannen.

793
00:45:14,250 --> 00:45:18,630
Wat de mensenkinderen betreft, zei ik
in mijn hart dat God hen zal toetsen,

794
00:45:18,630 --> 00:45:22,890
en dat zij zullen inzien dat zij
voor zichzelf als de dieren zijn.

795
00:45:22,890 --> 00:45:27,450
Want wat de mensenkinderen
overkomt, overkomt ook de dieren.

796
00:45:27,450 --> 00:45:30,330
Hun overkomt een en hetzelfde.

797
00:45:30,330 --> 00:45:36,330
Zoals de een sterft, zo sterft de ander,
en zij hebben alle een en dezelfde adem.

798
00:45:36,330 --> 00:45:40,590
De mensen hebben niets voor op de
dieren, want alles is vluchtig.

799
00:45:40,590 --> 00:45:43,530
Zij gaan allen naar één plaats: zij zijn

800
00:45:43,530 --> 00:45:47,910
allen uit het stof en zij
keren allen terug tot het stof.

801
00:45:47,910 --> 00:45:51,870
Bij het volgende vers bespreekt
hij de lezing ‘Wie weet of de

802
00:45:51,870 --> 00:45:54,390
geest van de mensen naar boven stijgt…?’

803
00:45:54,390 --> 00:45:58,170
Het woord ‘of’ staat volgens
hem in de Septuaginta.

804
00:45:58,170 --> 00:46:01,770
Wie merkt op dat de adem van de
mensenkinderen naar boven stijgt

805
00:46:01,770 --> 00:46:05,490
en de adem van de dieren naar
beneden daalt naar de aarde?

806
00:46:05,490 --> 00:46:08,490
In de Masoretische tekst
staat het hier anders,

807
00:46:08,490 --> 00:46:11,970
maar veel vertalers volgen
hierin de Septuaginta.

808
00:46:11,970 --> 00:46:16,830
Hij zegt dan: wie weet nu werkelijk of het
is zoals wij denken dat het misschien is?

809
00:46:16,830 --> 00:46:20,550
We hopen dat de geest van
de mens opstijgt naar God,

810
00:46:20,550 --> 00:46:23,670
hoewel we dat niet verwachten
van de geest van dieren.

811
00:46:23,670 --> 00:46:26,310
Hun geest daalt gewoon
weer af naar de aarde,

812
00:46:26,310 --> 00:46:30,570
maar wij verwachten dat onze
geest opstijgt naar God.

813
00:46:30,570 --> 00:46:32,550
Maar wie weet of dat waar is?

814
00:46:32,550 --> 00:46:36,930
Zo heb ik ingezien dat er niets beter is
dan dat de mens zich verblijdt in zijn

815
00:46:36,930 --> 00:46:39,690
werken, want dat is zijn deel.

816
00:46:39,690 --> 00:46:44,370
Wie zal hem immers zo ver brengen
dat hij ziet wat na hem gebeuren zal?

817
00:46:44,370 --> 00:46:47,910
Nogmaals, verheug je
gewoon in wat je hebt.

818
00:46:47,910 --> 00:46:49,410
Dat is wat je hebt.

819
00:46:49,410 --> 00:46:52,710
Dat is het enige waar
je zeker van kunt zijn.

820
00:46:52,710 --> 00:46:57,450
Nogmaals, ieder nadenkend
mens staat stil bij de dood.

821
00:46:57,450 --> 00:47:01,830
Ieder nadenkend mens moet het
heden, zijn morele gedrag,

822
00:47:01,830 --> 00:47:05,490
zijn plannen en zijn
belangrijke keuzes in het leven

823
00:47:05,490 --> 00:47:09,270
beoordelen in het licht van
het feit dat hij zal sterven.

824
00:47:09,270 --> 00:47:12,390
Op een dag zal hij met de
dood worden geconfronteerd,

825
00:47:12,390 --> 00:47:15,930
en als er daarna een
oordeel is, ook daarmee.

826
00:47:15,930 --> 00:47:19,650
Salomo heeft geen idee wat
er daarna zal gebeuren.

827
00:47:19,650 --> 00:47:22,590
Hij zegt wel dat God
hier zal moeten oordelen.

828
00:47:22,590 --> 00:47:26,430
Hij zal de rechtvaardigen en
de goddelozen moeten oordelen,

829
00:47:26,430 --> 00:47:30,390
omdat de rechtbanken op dat
gebied geen recht garanderen.

830
00:47:30,390 --> 00:47:33,510
Dus hij redeneert dat God
op de een of andere manier

831
00:47:33,510 --> 00:47:35,670
gerechtigheid moet hebben voorzien.

832
00:47:35,670 --> 00:47:39,930
Hij heeft geen rechtstreekse
openbaring van God over hoe dat werkt.

833
00:47:39,930 --> 00:47:44,130
Maar alle nadenkende mensen, en
zeker alle godsdienstige mensen,

834
00:47:44,130 --> 00:47:48,090
hebben geloofd dat het onrecht van
deze wereld op de een of andere manier

835
00:47:48,090 --> 00:47:50,370
uiteindelijk moet worden rechtgezet.

836
00:47:50,370 --> 00:47:53,010
De twee theorieën die
er zo ongeveer bestaan,

837
00:47:53,010 --> 00:47:57,690
zijn die van de oosterse godsdienst
en die van de westerse godsdienst.

838
00:47:57,690 --> 00:48:01,950
In de oosterse godsdienst is het
karma dat alle rekeningen vereffent.

839
00:48:01,950 --> 00:48:06,090
Niet onmiddellijk, maar in de loop
van een reeks van vele levens.

840
00:48:06,090 --> 00:48:09,750
Als je in dit leven onrecht
doet, zul je straf krijgen.

841
00:48:09,750 --> 00:48:13,710
Als je die niet in dit leven krijgt,
krijg je die in een ander leven.

842
00:48:13,710 --> 00:48:16,350
Op de een of andere manier
zal je karma je inhalen,

843
00:48:16,350 --> 00:48:19,110
want je kunt niet zomaar
overal mee wegkomen.

844
00:48:19,110 --> 00:48:22,710
Je kunt ook geen goede dingen
doen zonder beloond te worden.

845
00:48:22,710 --> 00:48:26,610
Je doet misschien goede dingen en wordt
er in dit leven niet voor beloond,

846
00:48:26,610 --> 00:48:29,670
maar in het volgende
word je ervoor beloond.

847
00:48:29,670 --> 00:48:31,470
Karma zal dat bepalen.

848
00:48:31,470 --> 00:48:35,010
Karma is je kredietscore in
de kosmische werkelijkheid.

849
00:48:35,010 --> 00:48:37,470
Daarom krijg je altijd uitbetaald.

850
00:48:37,470 --> 00:48:41,550
Of je nu goed of kwaad doet,
je krijgt ervoor uitbetaald.

851
00:48:41,550 --> 00:48:44,970
Zo beantwoordt de oosterse
godsdienst die vraag.

852
00:48:44,970 --> 00:48:47,310
Waarom is er onrecht in de wereld?

853
00:48:47,310 --> 00:48:50,490
Nou, uiteindelijk is
dat er eigenlijk niet.

854
00:48:50,490 --> 00:48:52,650
Karma zal alles vereffenen.

855
00:48:52,650 --> 00:48:56,850
Alles zal op de juiste en rechtvaardige
manier worden afgewikkeld.

856
00:48:56,850 --> 00:48:59,790
In de westerse godsdienst
gelooft men in een

857
00:48:59,790 --> 00:49:05,910
transcendente God Die daadwerkelijk geeft
om goed en kwaad en Die zal oordelen.

858
00:49:05,910 --> 00:49:11,310
Niet zozeer door een reeks levens via
reïncarnatie, maar op één oordeelsdag.

859
00:49:11,310 --> 00:49:16,470
De dag zal komen waarop alle mensen
na hun dood voor God worden geroepen,

860
00:49:16,470 --> 00:49:19,110
en dan zal Hij de rekeningen vereffenen.

861
00:49:19,110 --> 00:49:24,450
Iedereen moet met een of ander idee
komen over hoe er uiteindelijk na de dood

862
00:49:24,450 --> 00:49:28,890
recht zal worden gedaan, omdat
iedereen beseft dat er in dit leven

863
00:49:28,890 --> 00:49:30,630
geen recht wordt gedaan.

864
00:49:30,630 --> 00:49:34,950
De atheïst zou kunnen zeggen: ‘Nou, dat
wij denken dat er gerechtigheid zou moeten

865
00:49:34,950 --> 00:49:38,070
zijn, betekent nog niet dat die er is.’

866
00:49:38,070 --> 00:49:43,290
Bertrand Russell zei in zijn essay ‘Waarom
ik geen christen ben’ dat dit idee dat er

867
00:49:43,290 --> 00:49:48,210
recht wordt gedaan een van de slechtste
argumenten voor het bestaan van God is.

868
00:49:48,210 --> 00:49:53,190
Hij zei dat christenen geloven dat, omdat
niet alles in deze wereld rechtvaardig is,

869
00:49:53,190 --> 00:49:57,510
er een God moet zijn Die alles bij
een laatste oordeel recht zal zetten.

870
00:49:57,510 --> 00:50:02,430
Maar Bertrand Russell zei: ‘Ik zie
niet in waarom dat daaruit zou volgen.’

871
00:50:02,430 --> 00:50:06,330
Hij zei dat het enige stukje
werkelijkheid dat we kennen dit leven is,

872
00:50:06,330 --> 00:50:08,310
en dat is niet rechtvaardig.

873
00:50:08,310 --> 00:50:11,970
En we zouden evengoed kunnen afleiden
dat hetzelfde voor de rest geldt,

874
00:50:11,970 --> 00:50:13,650
als we alles konden zien.

875
00:50:13,650 --> 00:50:15,810
Het is allemaal onrechtvaardig.

876
00:50:15,810 --> 00:50:19,050
Hij zei: ‘Als ik een kist
sinaasappels bestelde

877
00:50:19,050 --> 00:50:21,930
en ontdekte dat de bovenste
allemaal bedorven waren,

878
00:50:21,930 --> 00:50:26,190
zou ik daar niet uit afleiden: nou,
de onderste moeten wel goed zijn,

879
00:50:26,190 --> 00:50:28,530
aangezien de bovenste bedorven zijn.

880
00:50:28,530 --> 00:50:30,750
Er moeten ergens een paar goede zijn.’

881
00:50:30,750 --> 00:50:34,350
Hij zegt: ‘Ik zou gewoon denken
dat het een slechte zending is,

882
00:50:34,350 --> 00:50:36,510
een slechte partij sinaasappels.’

883
00:50:36,510 --> 00:50:41,070
Hij zei: ‘Afgaande op de bovenste
laag, de laag die ik kan zien,

884
00:50:41,070 --> 00:50:43,710
ga ik die conclusie
doortrekken naar de hele kist.

885
00:50:43,710 --> 00:50:45,510
Alles is bedorven.’

886
00:50:45,510 --> 00:50:47,850
Hij zegt hetzelfde over het leven.

887
00:50:47,850 --> 00:50:53,070
Hij zegt: ‘Afgaande op dit aardse leven,
het enige deel dat we kunnen zien,

888
00:50:53,070 --> 00:50:54,930
is het onrechtvaardig.’

889
00:50:54,930 --> 00:50:58,950
Hij zei: ‘We zouden net zo goed de
conclusie kunnen doortrekken dat

890
00:50:58,950 --> 00:51:00,930
alles onrechtvaardig is.

891
00:51:00,930 --> 00:51:02,970
Er is nergens gerechtigheid.

892
00:51:02,970 --> 00:51:05,490
Er zal nooit iets worden rechtgezet.

893
00:51:05,490 --> 00:51:09,510
Waarom denken christenen dat er
hierna iets moet worden rechtgezet?

894
00:51:09,510 --> 00:51:11,490
Het is alleen maar wensdenken.’

895
00:51:11,490 --> 00:51:16,350
Maar kijk, wat hij niet begrijpt, is
waarom er zulk wensdenken zou zijn.

896
00:51:16,350 --> 00:51:21,030
Als gerechtigheid geen werkelijkheid
is, geen kosmische werkelijkheid,

897
00:51:21,030 --> 00:51:24,150
waarom denkt iedereen
dan dat ze dat wel is?

898
00:51:24,150 --> 00:51:26,850
Waarom heeft iedereen een
begrip van gerechtigheid

899
00:51:26,850 --> 00:51:30,330
als er nergens zoiets als
gerechtigheid bestaat?

900
00:51:30,330 --> 00:51:34,110
Waarom heeft iedereen het gevoel dat
er gerechtigheid zou moeten zijn,

901
00:51:34,110 --> 00:51:37,170
als er geen uiteindelijke
gerechtigheid is?

902
00:51:37,170 --> 00:51:40,590
Waar halen we dit begrip
van gerechtigheid vandaan?

903
00:51:40,590 --> 00:51:45,090
Zeker niet uit onze eigen instincten,
want als we van evolutie moeten uitgaan,

904
00:51:45,090 --> 00:51:49,050
zouden onze eigen instincten ons
ertoe brengen om zoveel mogelijk

905
00:51:49,050 --> 00:51:51,270
voordeel te halen uit onrecht.

906
00:51:51,270 --> 00:51:54,450
Dat wil zeggen, om andere
mensen uit te buiten,

907
00:51:54,450 --> 00:51:57,390
want het gaat om het
overleven van de sterksten.

908
00:51:57,390 --> 00:52:01,290
Er zou niets zijn op grond waarvan we
zouden kunnen zeggen dat het verkeerd is

909
00:52:01,290 --> 00:52:06,930
om anderen op slinkse, achterbakse en
onrechtvaardige manieren te behandelen,

910
00:52:06,930 --> 00:52:10,530
aangezien je daarmee beter
toegerust bent om te overleven.

911
00:52:10,530 --> 00:52:13,410
Daarmee krijg je een
voorsprong op de zwakkeren,

912
00:52:13,410 --> 00:52:15,630
op degenen die minder verstandig zijn.

913
00:52:15,630 --> 00:52:19,290
Daarmee geef ik mijn genen door
aan een volgende generatie.

914
00:52:19,290 --> 00:52:21,810
Is dat niet wat evolutie zou moeten doen:

915
00:52:21,810 --> 00:52:25,830
degenen onder ons bevoordelen die
slim genoeg zijn om misbruik te maken

916
00:52:25,830 --> 00:52:27,510
van andere mensen?

917
00:52:27,510 --> 00:52:31,650
Waar komt dit besef van rechtvaardigheid
vandaan, als het niet van God komt?

918
00:52:31,650 --> 00:52:36,450
Waar vind je een andere soort dan de mens
die hunkert naar iets wat niet bestaat?

919
00:52:36,450 --> 00:52:38,430
Dieren verlangen naar voedsel.

920
00:52:38,430 --> 00:52:40,710
Dieren verlangen blijkbaar naar seks.

921
00:52:40,710 --> 00:52:43,650
Dieren verlangen naar
beschutting en veiligheid.

922
00:52:43,650 --> 00:52:46,950
Dat zijn allemaal dingen die
voor hen werkelijk bestaan.

923
00:52:46,950 --> 00:52:51,030
Dat verlangen zit in hen
omdat het hen in leven houdt.

924
00:52:51,030 --> 00:52:53,190
Ze verlangen naar iets
wat in de echte wereld

925
00:52:53,190 --> 00:52:56,010
werkelijk bestaat en wat ze nodig hebben.

926
00:52:56,010 --> 00:53:00,090
Waarom verlangen mensen dan naar
rechtvaardigheid als die niet bestaat?

927
00:53:00,090 --> 00:53:03,870
Hoe zou evolutie een soort
een onverzadigbaar en

928
00:53:03,870 --> 00:53:08,370
universeel verlangen geven naar iets wat
eenvoudigweg niet bestaat en dus niet te

929
00:53:08,370 --> 00:53:11,250
krijgen is? Waar komt dat vandaan?

930
00:53:11,250 --> 00:53:14,370
Waarom zou evolutie
selecteren op zo'n gerichtheid

931
00:53:14,370 --> 00:53:17,010
als het niet iets was
wat werkelijk bestond?

932
00:53:17,010 --> 00:53:21,690
En het is verwarrend, want we zien
onrecht in de wereld, in de rechtbanken,

933
00:53:21,690 --> 00:53:25,830
in de werkelijkheid, in de manier
waarop gebeurtenissen verlopen.

934
00:53:25,830 --> 00:53:29,490
En we zeggen dat er ergens
rechtvaardigheid moet zijn.

935
00:53:29,490 --> 00:53:33,150
Het moet wel zo zijn dat
God dit zal rechtzetten.

936
00:53:33,150 --> 00:53:38,130
Dat was de conclusie van Salomo: God
zal over de dingen moeten oordelen.

937
00:53:38,130 --> 00:53:42,390
En hij zegt dat het probleem is dat
we daar niet zo veel over weten.

938
00:53:42,390 --> 00:53:45,930
Wat er bij de dood gebeurt, lijkt
voor mensen en dieren precies

939
00:53:45,930 --> 00:53:47,550
hetzelfde te zijn.

940
00:53:47,550 --> 00:53:51,750
Eerder zei hij dat dwazen en
wijzen op dezelfde manier sterven,

941
00:53:51,750 --> 00:53:54,090
maar dat ging allemaal over mensen.

942
00:53:54,090 --> 00:53:57,510
Nu zegt hij dat mensen
net zo sterven als dieren.

943
00:53:57,510 --> 00:54:01,350
Wie kan zeggen dat de menselijke geest
een andere bestemming heeft dan de geest

944
00:54:01,350 --> 00:54:02,610
van een dier?

945
00:54:02,610 --> 00:54:04,890
We weten het gewoon niet, zegt hij.

946
00:54:04,890 --> 00:54:07,050
Laten we naar hoofdstuk 4 kijken.

947
00:54:07,050 --> 00:54:10,710
Opnieuw zag ik al de onderdrukking
die er onder de zon plaatsvindt.

948
00:54:10,710 --> 00:54:15,810
En zie, de tranen van de onderdrukten;
zij hadden echter geen trooster.

949
00:54:15,810 --> 00:54:18,450
Aan de kant van hun
onderdrukkers was macht,

950
00:54:18,450 --> 00:54:20,910
zij daarentegen hadden geen trooster.

951
00:54:20,910 --> 00:54:25,470
Daarom prees ik de doden, die al
gestorven waren, boven de levenden,

952
00:54:25,470 --> 00:54:28,050
omdat die nog steeds in leven zijn.

953
00:54:28,050 --> 00:54:31,050
Beter af dan die beiden is
wie er nog nooit is geweest,

954
00:54:31,050 --> 00:54:35,070
die niet gezien heeft het kwaaddoen
dat er onder de zon plaatsvindt.

955
00:54:35,070 --> 00:54:38,610
Het is beter om te sterven
en aan dit alles te ontkomen.

956
00:54:38,610 --> 00:54:41,370
Of nog beter: het nooit te hebben gezien,

957
00:54:41,370 --> 00:54:44,190
het om te beginnen nooit
te hebben ondergaan.

958
00:54:44,190 --> 00:54:46,950
Het is beter om nooit geboren te zijn.

959
00:54:46,950 --> 00:54:50,790
Verder zag ik van al het zwoegen
en alle bekwaamheid bij het werk,

960
00:54:50,790 --> 00:54:53,910
dat het iemand afgunst
oplevert van zijn naaste.

961
00:54:53,910 --> 00:54:57,210
Ook dat is vluchtig en najagen van wind.

962
00:54:57,210 --> 00:55:01,290
De dwaas vouwt zijn handen
samen en eet zijn eigen vlees.

963
00:55:01,290 --> 00:55:07,050
Een hand vol rust is beter dan beide
vuisten vol zwoegen en najagen van wind.

964
00:55:07,050 --> 00:55:10,830
Het klinkt een beetje als
sommige Spreuken, waar staat dat

965
00:55:10,830 --> 00:55:13,350
Beter een droog stuk brood met rust erbij,

966
00:55:13,350 --> 00:55:16,650
dan een huis vol geslachte
dieren met onenigheid.

967
00:55:16,650 --> 00:55:19,950
Een man die weinig heeft
maar rustig en kalm is,

968
00:55:19,950 --> 00:55:24,090
is beter af dan de man die geen
rust heeft, die niet tevreden is,

969
00:55:24,090 --> 00:55:26,670
hoewel hij twee keer zoveel spullen heeft.

970
00:55:26,670 --> 00:55:31,050
De man die twee keer zoveel spullen
heeft, wordt door zijn naaste benijd.

971
00:55:31,050 --> 00:55:34,950
Dus moet hij voortdurend over zijn
schouder kijken om te zien of iemand zijn

972
00:55:34,950 --> 00:55:36,810
spullen probeert af te pakken.

973
00:55:36,810 --> 00:55:39,330
Opnieuw zag ik iets
vluchtigs onder de zon.

974
00:55:39,330 --> 00:55:41,730
Er is er één, en geen tweede.

975
00:55:41,730 --> 00:55:47,130
Hij heeft ook geen kind of broer en toch
komt er geen einde aan al zijn zwoegen.

976
00:55:47,130 --> 00:55:50,370
Ook wordt zijn oog niet
verzadigd van rijkdom.

977
00:55:50,370 --> 00:55:55,830
Nooit is het : Voor wie tob ik mij af
en laat ik mijzelf het goede ontbreken?

978
00:55:55,830 --> 00:55:59,130
Ook dat is vluchtig en
een treurige bezigheid.

979
00:55:59,130 --> 00:56:01,530
Dit is een man die geen familie heeft,

980
00:56:01,530 --> 00:56:04,470
niemand aan wie hij zijn
bezittingen kan nalaten,

981
00:56:04,470 --> 00:56:07,650
geen metgezel of broer om ze mee te delen.

982
00:56:07,650 --> 00:56:13,230
Hij graait de spullen gewoon met handenvol
bij elkaar, wordt rijk en werkt hard.

983
00:56:13,230 --> 00:56:15,990
Hij werkt zich uit de
naad om rijk te worden.

984
00:56:15,990 --> 00:56:20,130
Het komt nooit bij hem op om te
denken: ‘Wat heeft dit voor zin?

985
00:56:20,130 --> 00:56:22,710
Er is hier niemand om dit mee te delen.

986
00:56:22,710 --> 00:56:25,530
Er is niemand aan wie ik dit kan nalaten.

987
00:56:25,530 --> 00:56:27,870
Wat heb ik eraan om dit
allemaal te hebben?’

988
00:56:27,870 --> 00:56:31,350
Dat denk ik vaak over
mensen die miljardair zijn.

989
00:56:31,350 --> 00:56:35,490
Eén goed ding dat ze kunnen doen, is
natuurlijk hun geld aan de armen geven,

990
00:56:35,490 --> 00:56:37,290
en sommigen doen dat ook.

991
00:56:37,290 --> 00:56:40,110
Sommige miljardairs geven veel geld weg.

992
00:56:40,110 --> 00:56:44,490
Maar er zijn nog steeds miljardairs
die miljarden voor zichzelf houden.

993
00:56:44,490 --> 00:56:48,990
Ze bezitten twintig huizen verspreid
over de wereld, misschien nog wel meer,

994
00:56:48,990 --> 00:56:53,790
en straalvliegtuigen en meer auto's
dan ze ooit zouden kunnen besturen.

995
00:56:53,790 --> 00:56:58,530
Ze vinden het fijn dat ze alles hebben wat
ze willen, maar vragen ze zich ooit af:

996
00:56:58,530 --> 00:57:00,750
‘Wat kan ik met al deze spullen doen?

997
00:57:00,750 --> 00:57:03,150
Ik kan niet in al deze huizen wonen.

998
00:57:03,150 --> 00:57:05,490
Ik kan niet in al deze auto's rijden.

999
00:57:05,490 --> 00:57:08,550
Wat heeft het voor zin om
deze dingen te verzamelen?’

1000
00:57:08,550 --> 00:57:12,630
Als ze nu zeggen: ‘Ik kan ze
aan mijn grote familie nalaten

1001
00:57:12,630 --> 00:57:15,630
en mijn kinderen kunnen
in al deze auto's rijden’,

1002
00:57:15,630 --> 00:57:17,970
dan zou dat een goed antwoord kunnen zijn.

1003
00:57:17,970 --> 00:57:22,350
Maar hij heeft het over iemand die
werkelijk alleen op de wereld is.

1004
00:57:22,350 --> 00:57:24,510
Hij deelt het niet met een gezin.

1005
00:57:24,510 --> 00:57:28,050
Hij is gewoon iemand die
voor zichzelf rijk wordt.

1006
00:57:28,050 --> 00:57:32,250
Wat heeft het voor zin om dat
allemaal te hebben als je alleen bent?

1007
00:57:32,250 --> 00:57:35,430
Met z’n tweeën ben je beter af dan alleen.

1008
00:57:35,430 --> 00:57:39,270
Het is beter om niet
alleen te zijn. Vers 9:

1009
00:57:39,270 --> 00:57:43,050
Twee zijn beter dan één, want samen
krijgen zij een goede beloning

1010
00:57:43,050 --> 00:57:44,370
voor hun zwoegen.

1011
00:57:44,370 --> 00:57:48,450
Want als zij vallen, helpt de
één zijn metgezel overeind.

1012
00:57:48,450 --> 00:57:53,970
Maar wee die ene die valt, terwijl er
geen tweede is om hem overeind te helpen.

1013
00:57:53,970 --> 00:57:57,210
Ook als er twee bij elkaar
liggen, hebben zij warmte,

1014
00:57:57,210 --> 00:57:59,970
maar hoe moet één alleen warm worden?

1015
00:57:59,970 --> 00:58:04,950
En als iemand de één overweldigt,
zullen die twee tegen hem standhouden.

1016
00:58:04,950 --> 00:58:08,250
Een drievoudig snoer
wordt niet snel gebroken.

1017
00:58:08,250 --> 00:58:12,750
Natuurlijk hebben we deze woorden allemaal
weleens horen voorlezen op bruiloften.

1018
00:58:12,750 --> 00:58:15,870
En ze zijn ongetwijfeld van
toepassing op het huwelijk.

1019
00:58:15,870 --> 00:58:19,710
Toch lijkt het er niet op dat hij bij
het gezelschap waarover hij nadenkt in de

1020
00:58:19,710 --> 00:58:23,610
eerste plaats aan het huwelijk denkt,
want hij heeft het over iemand die je kan

1021
00:58:23,610 --> 00:58:26,130
helpen een aanvaller af te weren.

1022
00:58:26,130 --> 00:58:29,250
Hij denkt waarschijnlijk aan een
man die een mannelijke vriend heeft

1023
00:58:29,250 --> 00:58:33,030
die hem kan helpen tegen
vermoedelijk mannelijke aanvallers.

1024
00:58:33,030 --> 00:58:35,730
Sterke vrienden die je
overeind kunnen helpen.

1025
00:58:35,730 --> 00:58:38,550
Maar geestelijk gezien
kunnen getrouwde mensen

1026
00:58:38,550 --> 00:58:41,910
zeker in het voordeel zijn ten
opzichte van alleenstaanden,

1027
00:58:41,910 --> 00:58:43,770
omdat ze voor elkaar kunnen bidden,

1028
00:58:43,770 --> 00:58:47,370
elkaar kunnen bemoedigen en
elkaar overeind kunnen helpen.

1029
00:58:47,370 --> 00:58:52,350
Ze kunnen elkaar warm houden, niet
alleen lichamelijk, maar ook geestelijk.

1030
00:58:52,350 --> 00:58:54,990
Kolen die bij andere
kolen liggen opgestapeld,

1031
00:58:54,990 --> 00:58:57,270
houden elkaar de hele nacht heet.

1032
00:58:57,270 --> 00:59:00,270
En ze kunnen samen de
strijd van het leven voeren.

1033
00:59:00,270 --> 00:59:05,910
Het is begrijpelijk waarom deze verzen
9 tot en met 11, of 9 tot en met 12,

1034
00:59:05,910 --> 00:59:08,490
vaak op bruiloften worden aangehaald.

1035
00:59:08,490 --> 00:59:10,710
Maar het gaat om iets algemeens.

1036
00:59:10,710 --> 00:59:15,690
Want veel dingen kun je niet in je eentje
doen, in elk geval niet doeltreffend.

1037
00:59:15,690 --> 00:59:19,710
En als iemand alleen is, is hij kwetsbaar
voor problemen waaruit hij zichzelf

1038
00:59:19,710 --> 00:59:21,210
niet kan helpen.

1039
00:59:21,210 --> 00:59:24,450
Maar met de juiste metgezel
of metgezellen geldt:

1040
00:59:24,450 --> 00:59:27,930
een koord van drie strengen
trek je niet zomaar kapot.

1041
00:59:27,930 --> 00:59:30,630
Daarin liggen kracht en voordeel.

1042
00:59:30,630 --> 00:59:35,970
Beter een arme maar wijze jongeman, dan
een oude maar dwaze koning die van geen

1043
00:59:35,970 --> 00:59:37,290
waarschuwing meer wil weten.

1044
00:59:37,290 --> 00:59:40,290
Ik vraag me af of hij
hier aan zichzelf denkt.

1045
00:59:40,290 --> 00:59:45,030
Een man die oud en dwaas is geworden,
die niet meer naar raad wil luisteren,

1046
00:59:45,030 --> 00:59:48,090
is slechter af dan een jongere die arm is,

1047
00:59:48,090 --> 00:59:51,330
als die wijs genoeg is om
naar raad te luisteren.

1048
00:59:51,330 --> 00:59:54,990
Ja, iemand komt uit de
gevangenis om koning te worden,

1049
00:59:54,990 --> 00:59:58,950
terwijl iemand die in zijn
koninkrijk is geboren, verarmt.

1050
00:59:58,950 --> 01:00:03,330
Dat wil zeggen, de jongeman kan
blijkbaar uit de gevangenis komen om

1051
01:00:03,330 --> 01:00:04,590
koning te worden.

1052
01:00:04,590 --> 01:00:07,770
Ik vraag me af of hij aan Jerobeam denkt.

1053
01:00:07,770 --> 01:00:12,990
Het is bijna profetisch over Jerobeam,
want Jerobeam zat weliswaar niet in de

1054
01:00:12,990 --> 01:00:18,990
gevangenis, maar was door Salomo uit het
land verbannen en naar Egypte gegaan.

1055
01:00:18,990 --> 01:00:23,370
Hij zat als het ware gevangen
in ballingschap, ver van huis.

1056
01:00:23,370 --> 01:00:27,690
En toch zal hij na de dood van
Salomo uit de ballingschap terugkomen

1057
01:00:27,690 --> 01:00:29,310
en koning worden.

1058
01:00:29,310 --> 01:00:34,350
En Salomo is een oude koning die geen
terechtwijzing meer wilde aannemen.

1059
01:00:34,350 --> 01:00:37,110
De profeet kwam naar hem toe en zei:

1060
01:00:37,110 --> 01:00:42,210
Daarom werd de HEERE toornig op
Salomo, omdat zijn hart van de HEERE,

1061
01:00:42,210 --> 01:00:47,190
de God van Israël, Die hem tweemaal
was verschenen, was afgeweken.

1062
01:00:47,190 --> 01:00:51,270
Hij had hem aangaande deze zaak
geboden dat hij niet achter andere

1063
01:00:51,270 --> 01:00:56,250
goden aan zou gaan, maar hij hield
zich niet aan wat de HEERE geboden had.

1064
01:00:56,250 --> 01:01:00,510
Daarom zei de HEERE tegen Salomo:
Omdat het bij u gebeurd is

1065
01:01:00,510 --> 01:01:04,710
dat u Mijn verbond en
verordeningen, die Ik u geboden heb,

1066
01:01:04,710 --> 01:01:09,810
niet in acht hebt genomen, zal Ik het
koninkrijk zeker van u losscheuren en het

1067
01:01:09,810 --> 01:01:11,370
aan uw dienaar geven.

1068
01:01:11,370 --> 01:01:17,250
Als Salomo wijs was geweest, en niet oud
en dwaas, had hij moeten zeggen: ‘Tjonge,

1069
01:01:17,250 --> 01:01:19,770
ik kan mijn leven maar beter beteren.’

1070
01:01:19,770 --> 01:01:22,170
Maar hij nam die vermaning niet aan.

1071
01:01:22,170 --> 01:01:27,510
In plaats daarvan zou deze jongere man,
deze arbeider uit zijn werkploegen,

1072
01:01:27,510 --> 01:01:30,510
uiteindelijk uit de
ballingschap terugkomen en

1073
01:01:30,510 --> 01:01:33,270
koning worden over de noordelijke stammen.

1074
01:01:33,270 --> 01:01:37,530
Salomo heeft dat niet meer meegemaakt,
dus hij zou hier bijna onbedoeld

1075
01:01:37,530 --> 01:01:39,690
profetisch kunnen spreken.

1076
01:01:39,690 --> 01:01:44,130
Ik zag al de levenden onder de zon
omgaan met de jongeman, de tweede,

1077
01:01:44,130 --> 01:01:46,170
die voor hem in de plaats kwam.

1078
01:01:46,170 --> 01:01:48,930
Blijkbaar staat heel het
volk achter de jongeman

1079
01:01:48,930 --> 01:01:53,010
die uit de ballingschap of uit de
gevangenis komt en koning wordt.

1080
01:01:53,010 --> 01:01:56,970
De tien stammen stonden in elk
geval achter Jerobeam in plaats van

1081
01:01:56,970 --> 01:01:58,350
achter de koning.

1082
01:01:58,350 --> 01:02:03,090
Er komt geen einde aan al het volk,
aan allen die er vóór hen waren.

1083
01:02:03,090 --> 01:02:07,110
Ook zullen zij die later komen,
zich niet over hem verblijden.

1084
01:02:07,110 --> 01:02:10,950
Ja, ook dat is vluchtig
en najagen van wind.

1085
01:02:10,950 --> 01:02:14,850
Ik weet niet of hij het over
Jerobeam heeft, en als dat zo is,

1086
01:02:14,850 --> 01:02:16,950
moet hij profetisch spreken.

1087
01:02:16,950 --> 01:02:22,050
Hij zou kunnen zeggen: ‘Ik zag dit visioen
van deze jongeman die uit de onbekendheid

1088
01:02:22,050 --> 01:02:24,030
opkwam en koning werd.

1089
01:02:24,030 --> 01:02:26,790
En hij had een menigte
mensen die hem volgden.

1090
01:02:26,790 --> 01:02:29,670
Hij was op het hoogtepunt
van zijn populariteit,

1091
01:02:29,670 --> 01:02:33,570
maar nadat hij er niet meer
was, eerden de mensen hem niet.’

1092
01:02:33,570 --> 01:02:37,470
Jerobeams zoon werd namelijk
vermoord, samen met alle andere

1093
01:02:37,470 --> 01:02:39,390
kinderen van Jerobeam.

1094
01:02:39,390 --> 01:02:41,490
Ze werden allemaal uitgeroeid.

1095
01:02:41,490 --> 01:02:44,190
En zo liep het met hem op niets uit.

1096
01:02:44,190 --> 01:02:48,810
Dus alles wat Jerobeam had bereikt,
was als het najagen van de wind.

1097
01:02:48,810 --> 01:02:51,870
Ik weet niet of Salomo
het over Jerobeam heeft.

1098
01:02:51,870 --> 01:02:55,230
Misschien denkt hij aan een andere
situatie die hij eerder ergens anders

1099
01:02:55,230 --> 01:02:59,430
heeft gezien, in een ander
koninkrijk ergens waar hij van weet.

1100
01:02:59,430 --> 01:03:03,630
Maar het is interessant hoe nauw
wat hij hier beschrijft overeenkomt

1101
01:03:03,630 --> 01:03:07,650
met wat er met zijn eigen koninkrijk
en het koninkrijk van zijn eigen

1102
01:03:07,650 --> 01:03:08,310
rivaal is gebeurd.