1
00:00:02,070 --> 00:00:05,070
Welkom bij Vers voor Vers!

2
00:00:05,070 --> 00:00:07,830
In de afgelopen paar
lezingen over Spreuken

3
00:00:07,830 --> 00:00:12,390
hebben we gekeken naar wat Salomo zegt
over allerlei menselijke relaties,

4
00:00:12,390 --> 00:00:15,150
heel veel verschillende soorten relaties.

5
00:00:15,150 --> 00:00:18,090
Natuurlijk sprak hij eerst
over een relatie met God,

6
00:00:18,090 --> 00:00:22,410
toen we het hadden over een leven
waarin je je bewust bent van God.

7
00:00:22,410 --> 00:00:25,410
Nu hebben we het over
onze relaties met mensen.

8
00:00:25,410 --> 00:00:29,430
Er zijn verschillende specifieke
soorten relaties aan de orde geweest,

9
00:00:29,430 --> 00:00:32,430
die elk hun eigen dynamiek
en verwachtingen hebben.

10
00:00:32,430 --> 00:00:34,830
We komen nu bij de laatste daarvan.

11
00:00:34,830 --> 00:00:38,250
Dit is misschien wel de meest
algemene van alle relaties,

12
00:00:38,250 --> 00:00:41,730
namelijk de relatie tussen
buren en medemensen.

13
00:00:41,730 --> 00:00:45,630
We hebben het gehad over
vrienden, broers en vijanden.

14
00:00:45,630 --> 00:00:50,010
Die vallen natuurlijk allemaal onder
de algemene noemer van onze naasten.

15
00:00:50,010 --> 00:00:54,150
Als we aan buren denken, denken we
misschien aan de mensen die in onze buurt

16
00:00:54,150 --> 00:00:57,150
wonen, de mensen die dichtbij wonen.

17
00:00:57,150 --> 00:01:02,790
Het woord „buren” was ongetwijfeld mede
bedoeld om nabijheid aan te duiden.

18
00:01:02,790 --> 00:01:06,330
In veel van de Spreuken is het,
wanneer buren worden genoemd,

19
00:01:06,330 --> 00:01:10,290
duidelijk dat er een bepaalde
nabijheid van woonplaats wordt bedoeld.

20
00:01:10,290 --> 00:01:15,930
Maar uit wat Jezus onderwees, weten we
dat het woord „naaste” veel breder is

21
00:01:15,930 --> 00:01:21,330
en dat voor Jezus een naaste iedereen
is die deel uitmaakt van jouw wereld.

22
00:01:21,330 --> 00:01:24,450
Je kunt je naaste ver van huis tegenkomen.

23
00:01:24,450 --> 00:01:28,890
Dat betekent niet dat jij ver van huis
bent en iemand ontmoet die bij jou in de

24
00:01:28,890 --> 00:01:32,250
buurt woont en toevallig
ook ver van huis is.

25
00:01:32,250 --> 00:01:36,750
Het betekent dat, waar je ook bent,
iedereen met wie je in contact komt

26
00:01:36,750 --> 00:01:37,770
je naaste is.

27
00:01:37,770 --> 00:01:41,310
De gelijkenis van de barmhartige
Samaritaan was bedoeld om

28
00:01:41,310 --> 00:01:44,670
duidelijk te maken dat
iemand uit een ander land,

29
00:01:44,670 --> 00:01:49,410
iemand met een andere godsdienst, iemand
met wie je normaal gesproken misschien

30
00:01:49,410 --> 00:01:54,630
geen hartelijke relatie zou hebben,
toch je naaste is wanneer je zo iemand

31
00:01:54,630 --> 00:01:57,270
tegenkomt terwijl hij hulp nodig heeft.

32
00:01:57,270 --> 00:02:00,390
Daarom valt dit onder de
algemene verplichting:

33
00:02:00,390 --> 00:02:05,250
U mag geen wraak nemen of een wrok
koesteren tegen uw volksgenoten,

34
00:02:05,250 --> 00:02:08,730
maar u moet uw naaste
liefhebben als uzelf.

35
00:02:08,730 --> 00:02:11,010
Ik ben de HEERE.

36
00:02:11,010 --> 00:02:15,090
Salomo heeft het een en ander over
buren en medemensen te zeggen.

37
00:02:15,090 --> 00:02:18,930
Het zijn algemene en uiteenlopende dingen.

38
00:02:18,930 --> 00:02:21,690
Net als bij de andere onderwerpen
behandelen we niet echt

39
00:02:21,690 --> 00:02:23,790
een thematisch onderwerp.

40
00:02:23,790 --> 00:02:28,830
Zo zou ik geen thematische studie over
een onderwerp in het algemeen aanpakken,

41
00:02:28,830 --> 00:02:31,110
waarbij ik de hele Bijbel gebruik.

42
00:02:31,110 --> 00:02:34,350
Maar wij gebruiken voornamelijk Spreuken.

43
00:02:34,350 --> 00:02:39,390
En omdat dat zo is, worden er, zoals
bij de aard van het boek Spreuken past,

44
00:02:39,390 --> 00:02:42,810
veel verschillende,
losstaande punten gemaakt.

45
00:02:42,810 --> 00:02:45,330
Als ik aan de hand van
de Bijbel een thematische

46
00:02:45,330 --> 00:02:48,210
studie over een bepaald
onderwerp zou voorbereiden,

47
00:02:48,210 --> 00:02:51,810
zou ik willen dat die een aanzienlijk
vloeiender gedachtegang had,

48
00:02:51,810 --> 00:02:53,790
en ik zou hem ook zo ordenen.

49
00:02:53,790 --> 00:02:59,010
Maar in Spreuken vinden we hier iets
over het onderwerp en daar weer iets.

50
00:02:59,010 --> 00:03:03,090
Het is niet altijd gemakkelijk om die
uitspraken in groepen van soortgelijke

51
00:03:03,090 --> 00:03:04,650
gedachten te ordenen.

52
00:03:04,650 --> 00:03:06,990
Toch heb ik ze enigszins geordend.

53
00:03:06,990 --> 00:03:11,190
Het eerste punt waarnaar we gaan
kijken, is wat Salomo als de waarde van

54
00:03:11,190 --> 00:03:12,690
een naaste beschouwt.

55
00:03:12,690 --> 00:03:16,410
In Spreuken 18, vers 17, staat:

56
00:03:16,410 --> 00:03:20,490
Wie de eerste is in zijn rechtszaak,
lijkt rechtvaardig te zijn,

57
00:03:20,490 --> 00:03:23,490
maar dan komt zijn
naaste en doorgrondt hem.

58
00:03:23,490 --> 00:03:26,670
Hier is een naaste duidelijk
gewoon om het even wie.

59
00:03:26,670 --> 00:03:31,350
Het idee is dat je van iemand één kant van
het verhaal hoort en de andere kant niet

60
00:03:31,350 --> 00:03:33,270
meteen te horen krijgt.

61
00:03:33,270 --> 00:03:37,770
Daardoor raak je overtuigd en voel je mee
met de kant van het verhaal die je het

62
00:03:37,770 --> 00:03:39,330
eerst hebt gehoord.

63
00:03:39,330 --> 00:03:45,270
Dit is altijd, of bijna altijd, het geval,
tenzij je er op je hoede voor raakt.

64
00:03:45,270 --> 00:03:49,770
Dat wil zeggen: je kunt voorzichtig
leren omgaan met deze neiging

65
00:03:49,770 --> 00:03:54,090
wanneer je iemand een ongunstig verhaal
over iemand anders hebt horen vertellen

66
00:03:54,090 --> 00:03:56,550
en je geen andere kant hebt gehoord.

67
00:03:56,550 --> 00:04:01,110
De neiging is natuurlijk om ongunstig
over die persoon te gaan denken.

68
00:04:01,110 --> 00:04:05,250
Of je hebt iemand zijn standpunt
in een geschil horen uiteenzetten.

69
00:04:05,250 --> 00:04:09,810
Hij heeft het bewijsmateriaal aangevoerd
dat hij in zijn eigen voordeel hoopt aan

70
00:04:09,810 --> 00:04:14,310
te voeren, maar je hebt niets gehoord
over het bewijsmateriaal tegen hem

71
00:04:14,310 --> 00:04:17,730
of het bewijsmateriaal dat
voor een ander standpunt pleit.

72
00:04:17,730 --> 00:04:22,350
De neiging is om mee te voelen met
de eerste persoon die met je spreekt,

73
00:04:22,350 --> 00:04:25,410
want dat is de reden
waarom hij met je spreekt.

74
00:04:25,410 --> 00:04:28,410
Hij spreekt met je om
je sympathie te winnen.

75
00:04:28,410 --> 00:04:32,250
Hij spreekt met je om ervoor te
zorgen dat je de zaak vanuit zijn

76
00:04:32,250 --> 00:04:34,290
gezichtspunt gaat bekijken.

77
00:04:34,290 --> 00:04:38,670
Hij heeft zijn verhaal zo uitgedacht
dat het al die factoren bevat

78
00:04:38,670 --> 00:04:42,750
waardoor hij er goed uitziet,
terwijl hij al die factoren verzwijgt

79
00:04:42,750 --> 00:04:44,670
waardoor zijn zaak zwak lijkt.

80
00:04:44,670 --> 00:04:49,350
De neiging is dus om snel ergens
over te oordelen wanneer we slechts

81
00:04:49,350 --> 00:04:51,570
één kant van de zaak hebben gehoord.

82
00:04:51,570 --> 00:04:55,350
Een vers dat naar mijn mening
een soortgelijke betekenis heeft,

83
00:04:55,350 --> 00:04:58,710
staat in hetzelfde hoofdstuk, in vers 13.

84
00:04:58,710 --> 00:05:03,390
Het noemt geen naasten, maar het gaat
nog steeds om hetzelfde beginsel als

85
00:05:03,390 --> 00:05:05,070
in vers 17:

86
00:05:05,070 --> 00:05:07,770
Wie antwoordt voordat
hij geluisterd heeft,

87
00:05:07,770 --> 00:05:10,710
het is hem tot dwaasheid en schande.

88
00:05:10,710 --> 00:05:14,790
Met andere woorden: voordat
hij het hele verhaal hoort.

89
00:05:14,790 --> 00:05:19,650
Als je over iets hoort en antwoord geeft
terwijl je niet beide kanten hebt gehoord,

90
00:05:19,650 --> 00:05:22,530
zul je waarschijnlijk
een dwaas oordeel vellen.

91
00:05:22,530 --> 00:05:26,790
Want de eerste man die zijn zaak
bepleit, lijkt gelijk te hebben,

92
00:05:26,790 --> 00:05:31,110
totdat een naaste komt en hem
aan een kruisverhoor onderwerpt.

93
00:05:31,110 --> 00:05:34,950
Dan klinkt die andere persoon
ook wel alsof hij gelijk heeft.

94
00:05:34,950 --> 00:05:38,010
Vervolgens begin je je
af te vragen of de eerste

95
00:05:38,010 --> 00:05:40,290
persoon uiteindelijk wel gelijk had.

96
00:05:40,290 --> 00:05:43,830
Het is heel waardevol om twee kanten
van een verhaal te kunnen horen,

97
00:05:43,830 --> 00:05:46,590
en dat is de waarde van een naaste.

98
00:05:46,590 --> 00:05:50,430
Als je in een wereld zonder
andere mensen zou leven en geen

99
00:05:50,430 --> 00:05:52,530
andere mensen in je leven zou hebben,

100
00:05:52,530 --> 00:05:56,730
zou je veel minder gelegenheid hebben
om verschillende meningen te horen,

101
00:05:56,730 --> 00:05:59,850
want mensen kijken
verschillend tegen dingen aan.

102
00:05:59,850 --> 00:06:04,890
Misschien hoor je maar één kijk op de
dingen: de kijk waarmee je bent opgevoed.

103
00:06:04,890 --> 00:06:08,610
Je ouders, je broers
en zussen en de cultuur

104
00:06:08,610 --> 00:06:11,970
thuis zagen de dingen altijd
op een bepaalde manier.

105
00:06:11,970 --> 00:06:14,490
Als je nooit buiten je eigen huis komt,

106
00:06:14,490 --> 00:06:17,370
zul je de dingen door
die bril blijven zien.

107
00:06:17,370 --> 00:06:20,670
Dat blijft zo totdat je
de wijde wereld in trekt,

108
00:06:20,670 --> 00:06:25,290
met andere mensen omgaat en ziet
hoe zij binnen hun gezin denken,

109
00:06:25,290 --> 00:06:29,670
hoe het er bij hen aan toegaat
en hoe andere culturen zijn.

110
00:06:29,670 --> 00:06:34,650
En dan begin je te zeggen: „Ik vraag me
af of de manier waarop ik ben opgevoed

111
00:06:34,650 --> 00:06:36,570
eigenlijk wel juist is.”

112
00:06:36,570 --> 00:06:41,070
Ik zou daar nooit aan hebben getwijfeld,
ware het niet dat er buren zijn,

113
00:06:41,070 --> 00:06:44,730
dat er mensen in mijn wereld
zijn die het niet zien zoals ik,

114
00:06:44,730 --> 00:06:48,330
die op een andere manier naar
de dingen kijken dan de manier

115
00:06:48,330 --> 00:06:51,810
waarop ik ze voor het
eerst hoorde en overwoog.

116
00:06:51,810 --> 00:06:54,750
Dit geldt beslist voor
theologische kwesties,

117
00:06:54,750 --> 00:06:57,630
want er zijn veel
theologische geschilpunten,

118
00:06:57,630 --> 00:07:00,390
zoals je inmiddels
ongetwijfeld hebt gemerkt.

119
00:07:00,390 --> 00:07:03,030
Toen ik opgroeide,
bijvoorbeeld, kreeg ik heel

120
00:07:03,030 --> 00:07:06,210
overtuigend onderwijs van
een zeer goede leraar.

121
00:07:06,210 --> 00:07:10,350
Hij was een leraar die bij vrijwel
alles wat hij zei hoofdstuk en

122
00:07:10,350 --> 00:07:11,730
vers kon aanwijzen.

123
00:07:11,730 --> 00:07:16,830
Zijn onderwijs stemde overeen met een
bepaalde theologische denkrichting.

124
00:07:16,830 --> 00:07:18,150
Dat wist ik niet.

125
00:07:18,150 --> 00:07:22,470
Ik dacht gewoon dat wat hij
onderwees, was wat de Bijbel zei.

126
00:07:22,470 --> 00:07:26,370
Hij heeft me nooit verteld dat
deze zienswijze een naam had,

127
00:07:26,370 --> 00:07:30,750
of dat er andere zienswijzen waren
die op goede gronden in overweging

128
00:07:30,750 --> 00:07:32,370
genomen moesten worden.

129
00:07:32,370 --> 00:07:35,490
Dus leerde ik die
zienswijze uit mijn hoofd.

130
00:07:35,490 --> 00:07:39,570
Ik leerde de bewijzen voor
die zienswijze uit mijn hoofd,

131
00:07:39,570 --> 00:07:44,430
de bewijsteksten enzovoort, en
werd zelf een overtuigend leraar

132
00:07:44,430 --> 00:07:46,650
van diezelfde zienswijze.

133
00:07:46,650 --> 00:07:52,470
Dat bleef zo totdat er enkele jaren
verstreken waren en ik iemand tegenkwam

134
00:07:52,470 --> 00:07:54,270
die er anders over dacht.

135
00:07:54,270 --> 00:07:59,430
Ik begon nieuwe ideeën af te wegen tegen
de ideeën die mij waren onderwezen.

136
00:07:59,430 --> 00:08:03,990
Ik kwam tot de conclusie dat sommige
zienswijzen die ik niet eerder had

137
00:08:03,990 --> 00:08:09,510
gehoord, de juiste waren, en dat de
zienswijzen die mij waren onderwezen niet

138
00:08:09,510 --> 00:08:11,670
noodzakelijk de sterkste waren.

139
00:08:11,670 --> 00:08:16,710
In die tijd dacht ik aan dit vers, want
dat was de context waarin ik eraan dacht.

140
00:08:16,710 --> 00:08:21,390
In dit geval is een buur waardevol
omdat hij een andere zienswijze heeft.

141
00:08:21,390 --> 00:08:25,110
Een buur is waardevol omdat
hij iemand anders is dan jij

142
00:08:25,110 --> 00:08:29,730
en daarom vanuit een ander perspectief
kijkt en andere feiten ziet.

143
00:08:29,730 --> 00:08:32,250
Niet omdat de feiten
werkelijk anders zijn,

144
00:08:32,250 --> 00:08:35,730
maar hij ziet andere feiten
dan de feiten die jij opmerkt.

145
00:08:35,730 --> 00:08:39,690
Hij let op andere factoren
en brengt die ter sprake.

146
00:08:39,690 --> 00:08:41,430
Twee weten meer dan één.

147
00:08:41,430 --> 00:08:46,290
Het is waardevol om een buur te hebben,
om iemand in je leven te hebben die

148
00:08:46,290 --> 00:08:50,910
in staat is vraagtekens te zetten bij het
eerste wat je hebt gehoord of gedacht.

149
00:08:50,910 --> 00:08:55,710
Ik geloof dat het waardevol is wanneer
christenen in aanraking komen met andere

150
00:08:55,710 --> 00:08:58,950
christenen die over veel dingen
andere zienswijzen hebben.

151
00:08:58,950 --> 00:09:03,510
Ze kunnen de kwesties dan afwegen en
zelf beslissen wat de waarheid is.

152
00:09:03,510 --> 00:09:08,010
Ik heb gemerkt dat veel gemeenten
niet vinden dat dit veel waarde heeft.

153
00:09:08,010 --> 00:09:12,630
Ze geloven dat ze bijna het alleenrecht
moeten behouden op het onderwijs aan de

154
00:09:12,630 --> 00:09:14,730
mensen die hun gemeente bezoeken.

155
00:09:14,730 --> 00:09:17,010
Ze denken niet dat het goed of veilig is

156
00:09:17,010 --> 00:09:19,350
als hun mensen in
verwarring worden gebracht

157
00:09:19,350 --> 00:09:21,990
doordat ze andere zienswijzen horen.

158
00:09:21,990 --> 00:09:25,470
Zo zouden ze het noemen:
in verwarring gebracht.

159
00:09:25,470 --> 00:09:29,490
Natuurlijk raken mensen vaak in verwarring
wanneer ze verschillende zienswijzen

160
00:09:29,490 --> 00:09:33,210
horen, maar het is niet nodig
om in verwarring te raken.

161
00:09:33,210 --> 00:09:35,670
Net zoals je kunt weigeren
aanstoot te nemen,

162
00:09:35,670 --> 00:09:38,430
kun je ook weigeren in
verwarring te raken.

163
00:09:38,430 --> 00:09:41,670
Dat is iets wat ik besefte
toen ik nog vrij jong was,

164
00:09:41,670 --> 00:09:44,910
toen ik voor het eerst verschillende
zienswijzen begon te horen

165
00:09:44,910 --> 00:09:47,790
en niet zeker wist welke juist was.

166
00:09:47,790 --> 00:09:50,730
Aanvankelijk raakte ik
daardoor meestal in verwarring.

167
00:09:50,730 --> 00:09:54,690
Maar toen besefte ik dat het niet
nodig is in verwarring te raken

168
00:09:54,690 --> 00:09:57,270
alleen omdat ik het antwoord niet weet.

169
00:09:57,270 --> 00:10:01,050
Verwarring is beslist een
negatieve gemoedstoestand.

170
00:10:01,050 --> 00:10:04,890
Verwarring is een
ongeordende gemoedstoestand.

171
00:10:04,890 --> 00:10:09,030
In verwarring zijn betekent
dat je geest uit balans is.

172
00:10:09,030 --> 00:10:11,610
Gregg verwijst hierbij
naar een Engelse vertaling

173
00:10:11,610 --> 00:10:15,210
waarin het onderstaande
woord voor „wanorde” met

174
00:10:15,210 --> 00:10:17,730
„confusion” wordt weergegeven.

175
00:10:17,730 --> 00:10:21,570
Want God is geen God van
wanorde, maar van vrede,

176
00:10:21,570 --> 00:10:23,610
zoals in alle gemeenten van de heiligen.

177
00:10:23,610 --> 00:10:27,330
Maar dat betekent niet dat
iemand gevaar loopt geestelijke

178
00:10:27,330 --> 00:10:30,990
schade op te lopen als hij
onbeslist blijft over vragen

179
00:10:30,990 --> 00:10:34,890
waarover hij naar zijn gevoel nog
niet genoeg gegevens heeft ontvangen.

180
00:10:34,890 --> 00:10:37,230
Hij heeft nog niet alle kanten gehoord.

181
00:10:37,230 --> 00:10:40,230
Misschien weet je dat er twee
verschillende opvattingen zijn,

182
00:10:40,230 --> 00:10:44,910
maar weet je niet precies welke
argumenten er voor elke opvatting zijn.

183
00:10:44,910 --> 00:10:49,890
Daarom kun je er niet tussen kiezen,
omdat je onbevooroordeeld wilt zijn.

184
00:10:49,890 --> 00:10:54,630
Terwijl je onbeslist blijft, zou je ervoor
kunnen kiezen in verwarring te zijn.

185
00:10:54,630 --> 00:10:57,690
Een andere mogelijkheid is dat
je niet in verwarring bent,

186
00:10:57,690 --> 00:11:00,570
maar eenvoudigweg onbeslist bent.

187
00:11:00,570 --> 00:11:05,550
Je geest hoeft niet uit balans te zijn
omdat je op dit moment niet kunt beslissen

188
00:11:05,550 --> 00:11:08,670
welke zienswijze de
sterkste argumenten heeft.

189
00:11:08,670 --> 00:11:13,770
Het is heel wijs om te beseffen dat er
bij de meeste kwesties een andere kant is.

190
00:11:13,770 --> 00:11:18,030
Er zijn maar heel weinig dingen waar
iedereen het over eens zal zijn.

191
00:11:18,030 --> 00:11:23,370
Zeggen dat er een andere kant is, betekent
niet dat alle kanten even geldig zijn.

192
00:11:23,370 --> 00:11:27,030
Dit is geen pleidooi voor een
of andere vorm van relativisme,

193
00:11:27,030 --> 00:11:31,110
waarbij iedere zienswijze als
relatief waar wordt beschouwd.

194
00:11:31,110 --> 00:11:34,170
Er bestaat uiteraard absolute waarheid.

195
00:11:34,170 --> 00:11:39,030
De vraag is of wij moeten aannemen
dat het eerste wat we hebben gehoord

196
00:11:39,030 --> 00:11:41,130
de absolute waarheid is.

197
00:11:41,130 --> 00:11:45,750
Dat zullen we waarschijnlijk aannemen als
we geen buur hebben die onze opvattingen

198
00:11:45,750 --> 00:11:48,090
kritisch bevraagt en vragen stelt.

199
00:11:48,090 --> 00:11:50,850
Die buur kan iemand zijn
die een boek schrijft,

200
00:11:50,850 --> 00:11:52,950
een buur die we nooit hebben ontmoet,

201
00:11:52,950 --> 00:11:57,030
maar wiens invloed ons leven binnenkomt
door iets wat hij heeft geschreven,

202
00:11:57,030 --> 00:12:01,770
of door wat we via de media of langs
welke weg dan ook van hem horen.

203
00:12:01,770 --> 00:12:06,450
Maar waar het om gaat, is dit: als we
alleen op de wereld waren en geen buren

204
00:12:06,450 --> 00:12:11,250
hadden, geen medemensen, niemand die
er vanuit een andere hoek naar keek,

205
00:12:11,250 --> 00:12:15,510
dan zouden we ertoe veroordeeld zijn
alleen onze eigen mening te hebben.

206
00:12:15,510 --> 00:12:19,110
Die zouden we ontlenen aan het
eerste wat ons werd voorgelegd.

207
00:12:19,110 --> 00:12:23,490
Waarschijnlijk blijft de eerste mening
waarmee we in aanraking komen bestaan,

208
00:12:23,490 --> 00:12:27,870
tenzij er iets overtuigends langskomt
dat die mening ter discussie stelt.

209
00:12:27,870 --> 00:12:32,190
Dat is de waarde van het feit dat
je andere mensen, andere buren,

210
00:12:32,190 --> 00:12:36,990
bij je in de wereld hebt: zij kunnen
ter discussie stellen wat je gelooft.

211
00:12:36,990 --> 00:12:41,250
Zolang je jouw identiteit niet
ontleent aan jouw specifieke standpunt,

212
00:12:41,250 --> 00:12:46,230
maar je identiteit in Christus ligt, ligt
je identiteit natuurlijk niet in het feit

213
00:12:46,230 --> 00:12:52,050
dat je een arminiaan of een calvinist
bent, charismatisch of niet-charismatisch,

214
00:12:52,050 --> 00:12:55,890
een aanhanger van de bedelingenleer
of een verbondstheoloog,

215
00:12:55,890 --> 00:12:58,950
of wat de verschillende
kwesties ook mogen zijn.

216
00:12:58,950 --> 00:13:01,350
Daar ligt je identiteit niet in.

217
00:13:01,350 --> 00:13:06,030
Je identiteit ligt in Christus
en in het volgen van de waarheid.

218
00:13:06,030 --> 00:13:10,830
Daarom voel je je niet bedreigd als je
jouw mening opnieuw moet onderzoeken

219
00:13:10,830 --> 00:13:13,230
en misschien zelfs blijkt dat die zwak is,

220
00:13:13,230 --> 00:13:17,850
en je wellicht iets moet loslaten
ten gunste van iets wat juister is.

221
00:13:17,850 --> 00:13:21,630
Dat is prima. Dat is
goed. Dat is een voordeel.

222
00:13:21,630 --> 00:13:24,870
Degene die je corrigeert,
bewijst je een dienst.

223
00:13:24,870 --> 00:13:28,830
En dat is dus één goed aspect
van het hebben van buren.

224
00:13:28,830 --> 00:13:32,550
In hoofdstuk 27, vers 10, staat een vers

225
00:13:32,550 --> 00:13:36,450
dat we volgens mij al hebben bekeken
toen we het over broers hadden,

226
00:13:36,450 --> 00:13:38,850
maar nu gaat het ook over buren.

227
00:13:38,850 --> 00:13:41,730
Verlaat uw vriend en de
vriend van uw vader niet,

228
00:13:41,730 --> 00:13:45,630
ga het huis van uw broer niet
binnen op de dag van uw ongeluk.

229
00:13:45,630 --> 00:13:49,410
Beter een buur die nabij
is, dan een broer ver weg.

230
00:13:49,410 --> 00:13:52,950
Een buur is in dit geval dus
iemand die dicht bij je woont.

231
00:13:52,950 --> 00:13:57,150
Het is beter om iemand dichtbij te
hebben, ook al is hij geen broer,

232
00:13:57,150 --> 00:14:01,170
dan iemand die wel een broer
is maar niet beschikbaar is.

233
00:14:01,170 --> 00:14:03,930
Het is beter om een
mens dichtbij te hebben,

234
00:14:03,930 --> 00:14:06,390
zelfs iemand die je niet goed kent.

235
00:14:06,390 --> 00:14:11,610
Daarom zegt de wet dat je jouw naaste
moet liefhebben zoals je jezelf liefhebt.

236
00:14:11,610 --> 00:14:16,350
Je moet beschikbaar zijn voor je
naaste, ook als hij niet je broer is.

237
00:14:16,350 --> 00:14:20,790
Als hij bij je in de buurt is, is hij
daar als iemand die jij kunt helpen

238
00:14:20,790 --> 00:14:23,190
en als iemand die jou kan helpen.

239
00:14:23,190 --> 00:14:27,450
Dat zien we ook in enkele van de andere
spreuken die we hier zullen tegenkomen.

240
00:14:27,450 --> 00:14:31,590
Een aantal spreuken geeft aan op welke
manieren mensen hun naaste onrecht kunnen

241
00:14:31,590 --> 00:14:35,310
aandoen of kunnen bedriegen,
en dat ze dat niet mogen doen.

242
00:14:35,310 --> 00:14:39,150
In een aantal spreuken wordt er sterk
voor gepleit om je naaste rechtvaardig te

243
00:14:39,150 --> 00:14:42,510
behandelen, en dat gebeurt
op verschillende manieren.

244
00:14:42,510 --> 00:14:47,730
In hoofdstuk 3, de verzen
27 tot en met 29, staat:

245
00:14:47,730 --> 00:14:51,390
Onthoud het goede niet aan wie er recht
op hebben als het binnen je macht ligt

246
00:14:51,390 --> 00:14:52,050
dat te doen.

247
00:14:52,050 --> 00:14:58,290
Zeg niet tegen je naaste: Ga heen en kom
nog eens terug en morgen zal ik het geven,

248
00:14:58,290 --> 00:15:00,090
terwijl het bij jou is.

249
00:15:00,090 --> 00:15:04,770
Smeed geen kwaad tegen je naaste,
terwijl hij onbezorgd bij jou woont.

250
00:15:04,770 --> 00:15:08,070
Ik heb gezegd dat je buren
hebt om elkaar te helpen.

251
00:15:08,070 --> 00:15:11,730
Er staat dat hij voor zijn
veiligheid bij je in de buurt woont.

252
00:15:11,730 --> 00:15:14,190
Het is prettig om je
eigen ruimte te hebben,

253
00:15:14,190 --> 00:15:19,650
en in veel agrarische samenlevingen staan
de huizen behoorlijk ver uit elkaar.

254
00:15:19,650 --> 00:15:23,970
Mensen hebben veel grond en
hun huis ligt nogal afgelegen.

255
00:15:23,970 --> 00:15:27,690
Zelfs als ze buren hebben,
wonen die op enige afstand.

256
00:15:27,690 --> 00:15:32,430
Ik heb zo’n plek gehad in Oregon, en
ik heb nog zo’n plek gehad in Idaho.

257
00:15:32,430 --> 00:15:37,110
We hadden daar geen enorme stukken grond,
maar onze grond was in beide gevallen zo

258
00:15:37,110 --> 00:15:41,010
gelegen dat ons huis vanuit
andere huizen niet te zien was.

259
00:15:41,010 --> 00:15:45,150
Het lag niet heel ver van andere
huizen vandaan en er waren buren,

260
00:15:45,150 --> 00:15:48,450
maar vanuit ons huis konden
we hen eigenlijk niet zien.

261
00:15:48,450 --> 00:15:53,850
Het voelde afgelegen, en het is best een
prettig gevoel om afgelegen te wonen.

262
00:15:53,850 --> 00:15:57,150
Je hebt het gevoel dat je jouw eigen
ruimte hebt en dat er niemand in

263
00:15:57,150 --> 00:15:58,470
de buurt is.

264
00:15:58,470 --> 00:16:02,250
Maar soms was het ook prettig om
de kinderen van de buren te horen.

265
00:16:02,250 --> 00:16:06,630
Hoewel we hen niet konden zien, was
het prettig om hen in de verte te horen

266
00:16:06,630 --> 00:16:09,630
en zo te weten dat er
mensen in de buurt waren.

267
00:16:09,630 --> 00:16:13,830
Want als je zo afgelegen woont, kun je ook
een doelwit worden van mensen die zeggen

268
00:16:13,830 --> 00:16:18,570
dat er, omdat je geen buren hebt,
niemand is die een oogje op je houdt.

269
00:16:18,570 --> 00:16:21,690
Als er geen buren zijn,
is er ook geen buurtwacht.

270
00:16:21,690 --> 00:16:24,870
Hoewel het prettig is om
ruimte en privacy te hebben,

271
00:16:24,870 --> 00:16:28,290
is het dus ook goed om niet
al te afgelegen te wonen.

272
00:16:28,290 --> 00:16:31,710
Het is goed om op een plek
te wonen waar buren zijn

273
00:16:31,710 --> 00:16:34,410
die je kunt bellen als
je in gevaar verkeert,

274
00:16:34,410 --> 00:16:40,350
of die jou kunnen bellen als zij in gevaar
verkeren, zodat je er vrij snel kunt zijn.

275
00:16:40,350 --> 00:16:43,470
Dat wordt bedoeld in vers 29.

276
00:16:43,470 --> 00:16:46,830
In de Engelse vertaling
waarop deze uitleg berust,

277
00:16:46,830 --> 00:16:50,550
staat dat je buur voor zijn
veiligheid bij je in de buurt woont.

278
00:16:50,550 --> 00:16:55,290
De reden dat je buren hebt, is dat je
elkaar kunt helpen wanneer de situatie

279
00:16:55,290 --> 00:17:00,330
onveilig is, wanneer je hulp nodig
hebt, wanneer je schuur in brand vliegt

280
00:17:00,330 --> 00:17:03,090
en je hulp nodig hebt
om het vuur te blussen,

281
00:17:03,090 --> 00:17:06,330
of wanneer je met andere
gevaren te maken krijgt.

282
00:17:06,330 --> 00:17:09,330
Het is niet gemakkelijk om die
alleen het hoofd te bieden,

283
00:17:09,330 --> 00:17:11,730
en daarvoor heb je dus buren.

284
00:17:11,730 --> 00:17:15,690
Maar in de verzen 27 en 28 staat:

285
00:17:15,690 --> 00:17:18,510
Onthoud het goede niet
aan wie er recht op hebben

286
00:17:18,510 --> 00:17:21,030
als het binnen je macht ligt dat te doen.

287
00:17:21,030 --> 00:17:26,910
Zeg niet tegen je naaste: Ga heen en kom
nog eens terug en morgen zal ik het geven,

288
00:17:26,910 --> 00:17:28,590
terwijl het bij jou is.

289
00:17:28,590 --> 00:17:31,470
Dit heeft waarschijnlijk
betrekking op arbeidssituaties,

290
00:17:31,470 --> 00:17:34,110
hoewel het net zo goed
kan slaan op een situatie

291
00:17:34,110 --> 00:17:38,370
waarin je iets hebt geleend dat van je
buur is en hij het terug wil hebben.

292
00:17:38,370 --> 00:17:39,270
Jij zegt:

293
00:17:39,270 --> 00:17:41,010
Ik geef het je morgen.

294
00:17:41,010 --> 00:17:43,830
Je moet het aan hem teruggeven
wanneer hij het terug wil.

295
00:17:43,830 --> 00:17:47,430
Maar ik denk dat het waarschijnlijker
gaat over een situatie

296
00:17:47,430 --> 00:17:51,090
waarin je jouw buur hebt
ingehuurd om werk te doen.

297
00:17:51,090 --> 00:17:54,450
In Bijbelse tijden werden
mensen nog dezelfde dag betaald.

298
00:17:54,450 --> 00:17:59,010
Ze werkten niet een of twee weken om
daarna een loonbetaling te ontvangen.

299
00:17:59,010 --> 00:18:02,310
Ze werkten één dag en
werden ’s avonds betaald.

300
00:18:02,310 --> 00:18:05,970
Ze werkten nog een dag en werden
de volgende avond betaald.

301
00:18:05,970 --> 00:18:09,930
Ze werden van dag tot dag betaald
omdat ze zo weinig verdienden.

302
00:18:09,930 --> 00:18:12,690
Er was werkelijk geen
enkele buffer tegen honger,

303
00:18:12,690 --> 00:18:15,690
dus moesten ze iedere dag
hun inkomsten krijgen om

304
00:18:15,690 --> 00:18:18,090
eten voor de volgende dag te kunnen kopen.

305
00:18:18,090 --> 00:18:22,650
Als je hem iets verschuldigd bent en hij
vraagt erom, en je hebt het om te geven,

306
00:18:22,650 --> 00:18:25,290
zeg dan niet: ‘Kom er morgen voor terug.

307
00:18:25,290 --> 00:18:27,150
Dan zal ik het je geven.’

308
00:18:27,150 --> 00:18:29,850
Onthoud het hem niet
wanneer je het kunt geven.

309
00:18:29,850 --> 00:18:33,510
Ik denk dat dit ook geldt in
situaties waarin je schulden hebt of

310
00:18:33,510 --> 00:18:35,190
rekeningen moet betalen.

311
00:18:35,190 --> 00:18:37,470
Misschien heb je het
geld om ze te betalen,

312
00:18:37,470 --> 00:18:40,650
maar had je gehoopt het geld te
gebruiken voor iets anders waaraan je

313
00:18:40,650 --> 00:18:41,970
de voorkeur gaf.

314
00:18:41,970 --> 00:18:45,090
En je besluit je schuldeiser
nog even te laten wachten,

315
00:18:45,090 --> 00:18:48,750
zodat je het geld dat je hebt op dat
moment kunt gebruiken voor iets waarvoor

316
00:18:48,750 --> 00:18:50,610
je het liever zou gebruiken.

317
00:18:50,610 --> 00:18:55,470
Misschien voor luxe, amusement, of iets
anders wat je niet per se nodig hebt,

318
00:18:55,470 --> 00:18:58,290
maar waaraan je het
geld graag zou besteden.

319
00:18:58,290 --> 00:19:01,110
En daar ligt een rekening
die je moet betalen.

320
00:19:01,110 --> 00:19:06,270
Zeg niet tegen je naaste: ‘Kom een andere
dag maar terug, dan zal ik het betalen,’

321
00:19:06,270 --> 00:19:08,190
wanneer je het geld bij je hebt.

322
00:19:08,190 --> 00:19:10,950
Betaal nu wat je je
naaste verschuldigd bent.

323
00:19:10,950 --> 00:19:15,030
Stel je schuld aan je naaste
voorop, voordat je iets anders doet.

324
00:19:15,030 --> 00:19:19,050
Stel de betaling niet uit omdat je
dat geld niet meteen wilt afstaan.

325
00:19:19,050 --> 00:19:22,530
Met andere woorden, gedraag
je als een goede naaste.

326
00:19:22,530 --> 00:19:26,790
Als je een schuld hebt aan je
naaste, als je iets hebt wat hij wil,

327
00:19:26,790 --> 00:19:31,050
iets waarop hij recht heeft, stel
het dan niet uit om het hem te geven.

328
00:19:31,050 --> 00:19:34,710
Doe dat onmiddellijk, zoals je
zelf behandeld zou willen worden.

329
00:19:34,710 --> 00:19:38,310
Je hoort je naaste lief te
hebben zoals je jezelf liefhebt.

330
00:19:38,310 --> 00:19:42,390
Dat betekent dat je voor je naaste
doet wat je zelf zou willen dat iemand

331
00:19:42,390 --> 00:19:43,650
voor jou deed.

332
00:19:43,650 --> 00:19:47,610
Je zou niet willen dat hij je
onthoudt wat hij je verschuldigd is,

333
00:19:47,610 --> 00:19:51,570
alleen maar omdat hij geen
haast heeft om het af te staan.

334
00:19:51,570 --> 00:19:56,790
In hoofdstuk 6, vers 29, hebben
we die bespreking van overspel.

335
00:19:56,790 --> 00:20:00,630
In de verzen 27 tot en met 29 staat:

336
00:20:00,630 --> 00:20:03,330
Als iemand vuur in zijn boezem neemt,

337
00:20:03,330 --> 00:20:05,910
zullen dan zijn kleren
niet in brand vliegen?

338
00:20:05,910 --> 00:20:11,010
Als iemand op gloeiende kolen loopt,
zullen dan zijn voeten niet verbranden?

339
00:20:11,010 --> 00:20:15,930
Zo ook wie naar de vrouw van zijn
naaste gaat: al wie haar aanraakt,

340
00:20:15,930 --> 00:20:18,630
zal niet voor onschuldig gehouden worden.

341
00:20:18,630 --> 00:20:23,550
Ook dit valt onder het algemene
thema: bedrieg je naaste niet.

342
00:20:23,550 --> 00:20:27,210
Als je je naaste iets verschuldigd
bent, geef het hem dan.

343
00:20:27,210 --> 00:20:29,070
Stel de betaling niet uit.

344
00:20:29,070 --> 00:20:32,370
Als hij een vrouw heeft,
laat haar dan met rust.

345
00:20:32,370 --> 00:20:34,410
Bedrieg je naaste niet.

346
00:20:34,410 --> 00:20:38,370
Behandel je naaste zoals je zelf
behandeld zou willen worden.

347
00:20:38,370 --> 00:20:42,510
Het spreekt vanzelf dat je niet zou
willen dat iemand jouw vrouw aanraakt.

348
00:20:42,510 --> 00:20:45,390
Raak dus ook de vrouw van
iemand anders niet aan.

349
00:20:45,390 --> 00:20:49,470
In hoofdstuk 24, vers 28, staat:

350
00:20:49,470 --> 00:20:53,610
Wees niet zonder reden
getuige tegen uw naaste,

351
00:20:53,610 --> 00:20:56,250
want zou u met uw lippen misleiden?

352
00:20:56,250 --> 00:20:59,970
Dit gaat ongetwijfeld over
een rechtszaak waarin iemand,

353
00:20:59,970 --> 00:21:03,390
misschien iemand die een betere
vriend van je is dan je naaste,

354
00:21:03,390 --> 00:21:05,550
een zaak tegen je naaste heeft.

355
00:21:05,550 --> 00:21:09,570
Of hij wil een zaak tegen je
naaste beginnen, wil hem aanklagen,

356
00:21:09,570 --> 00:21:13,410
wil een proces aanspannen
of wil iets dergelijks doen.

357
00:21:13,410 --> 00:21:17,490
En hij wil dat jij in de
rechtszaal tegen je naaste getuigt.

358
00:21:17,490 --> 00:21:22,470
In onze procesbeluste samenleving zou
dat in veel situaties kunnen gebeuren,

359
00:21:22,470 --> 00:21:25,050
wanneer iemand een ander wil aanklagen.

360
00:21:25,050 --> 00:21:28,950
We weten dat rechtszaken vaak heel
lichtvaardig worden aangespannen,

361
00:21:28,950 --> 00:21:31,830
maar voor een rechtbank
moeten er getuigen zijn.

362
00:21:31,830 --> 00:21:35,850
Misschien spant iemand die je kent een
rechtszaak tegen iemand anders aan,

363
00:21:35,850 --> 00:21:38,610
maar is die zaak eigenlijk
niet erg gegrond.

364
00:21:38,610 --> 00:21:42,810
En diegene zou graag willen dat
jij ten gunste van hem getuigt.

365
00:21:42,810 --> 00:21:45,270
Als mensen in een
echtscheiding verwikkeld zijn

366
00:21:45,270 --> 00:21:49,110
en er een beslissing wordt genomen
over de voogdij over de kinderen,

367
00:21:49,110 --> 00:21:53,970
worden er vaak getuigen of vrienden
bijgehaald om een verklaring af te leggen.

368
00:21:53,970 --> 00:21:57,690
Je bent dan geneigd om aan de
kant van je vriend te getuigen,

369
00:21:57,690 --> 00:22:02,250
mogelijk tegen je naaste, ook al
staat je naaste sterker dan je vriend.

370
00:22:02,250 --> 00:22:07,050
Je bent geneigd je tegen je naaste uit te
spreken als jij daar voordeel van hebt,

371
00:22:07,050 --> 00:22:12,330
of als iemand om wie je meer geeft dan
om je naaste daar voordeel van heeft.

372
00:22:12,330 --> 00:22:17,130
Je kunt op die manier zelfs het recht
verdraaien door zonder goede reden

373
00:22:17,130 --> 00:22:18,570
tegen iemand te getuigen.

374
00:22:18,570 --> 00:22:23,610
Soms is je vriend misschien niet de meest
geschikte ouder om de voogdij te krijgen.

375
00:22:23,610 --> 00:22:28,050
Maar omdat diegene je vriend is, wil
hij dat je een positieve verklaring over

376
00:22:28,050 --> 00:22:29,790
zijn karakter aflegt.

377
00:22:29,790 --> 00:22:34,170
Hij wil dat je je uitspreekt tegen
degene van wie hij vervreemd is,

378
00:22:34,170 --> 00:22:38,490
terwijl die misschien meer aanspraak
heeft op de voogdij over de kinderen.

379
00:22:38,490 --> 00:22:41,550
Ik krijg per post berichten
over een of andere

380
00:22:41,550 --> 00:22:46,350
collectieve rechtszaak voor mensen die
een bepaald soort product hebben gebruikt.

381
00:22:46,350 --> 00:22:50,370
Iemand heeft besloten het bedrijf
daarover aan te klagen vanwege iets wat

382
00:22:50,370 --> 00:22:51,510
er is gebeurd.

383
00:22:51,510 --> 00:22:54,330
Ik heb geen enkel probleem
met het product gehad.

384
00:22:54,330 --> 00:22:58,530
Misschien heb ik het product gebruikt
en heb ik geen zaak tegen de fabrikant,

385
00:22:58,530 --> 00:23:02,430
maar ze zeggen: ‘Je kunt hieraan
meedoen en je kunt een deel van de

386
00:23:02,430 --> 00:23:04,770
opbrengst krijgen,’ enzovoort.

387
00:23:04,770 --> 00:23:08,730
Ik denk dat dit een lichtvaardig
aangespannen rechtszaak is.

388
00:23:08,730 --> 00:23:10,650
Dit is niet rechtvaardig.

389
00:23:10,650 --> 00:23:14,490
Waarom zou ik een deel van de opbrengst
willen hebben als het onrechtmatig

390
00:23:14,490 --> 00:23:16,170
verkregen winst is?

391
00:23:16,170 --> 00:23:21,211
Een rechtszaak tegen iemand aanspannen
en zonder reden tegen iemand getuigen —

392
00:23:21,211 --> 00:23:24,870
dat wil zeggen, terwijl diegene
nergens schuldig aan is,

393
00:23:24,870 --> 00:23:28,111
of ik in elk geval geen
echte klacht tegen hem heb —

394
00:23:28,111 --> 00:23:31,470
is niet de juiste manier om
een naaste te behandelen.

395
00:23:31,470 --> 00:23:34,710
Je wilt beslist niet dat je
naasten jou zo behandelen.

396
00:23:34,710 --> 00:23:37,890
Ook roddel valt onder deze categorie.

397
00:23:37,890 --> 00:23:42,930
Er komt nog een afzonderlijke behandeling
van alles wat Spreuken over roddel zegt,

398
00:23:42,930 --> 00:23:46,110
omdat het een onderwerp is
dat vaak ter sprake komt.

399
00:23:46,110 --> 00:23:48,570
Maar roddel is vaak laster.

400
00:23:48,570 --> 00:23:50,730
Het is niet altijd laster.

401
00:23:50,730 --> 00:23:52,770
Laster is natuurlijk een onwaar en

402
00:23:52,770 --> 00:23:55,590
schadelijk bericht dat je
over iemand verspreidt.

403
00:23:55,590 --> 00:23:58,830
Roddel kan waar of onwaar zijn.

404
00:23:58,830 --> 00:24:01,890
In elk geval is er sprake
van roddel wanneer je

405
00:24:01,890 --> 00:24:05,670
schadelijke informatie geeft
over iemand die er niet bij is.

406
00:24:05,670 --> 00:24:10,530
Je zegt achter zijn rug om dingen tegen
iemand anders die ze niet hoeft te horen.

407
00:24:10,530 --> 00:24:13,290
Misschien koester je
persoonlijk wrok tegen iemand

408
00:24:13,290 --> 00:24:16,470
en wil je graag dat een
ander die wrok met je deelt.

409
00:24:16,470 --> 00:24:20,070
Daarom moedig je iemand anders
aan om daarin mee te gaan.

410
00:24:20,070 --> 00:24:22,470
Zonder goede reden een aanklacht of

411
00:24:22,470 --> 00:24:27,030
beschuldiging tegen je naaste naar voren
brengen, is wat hier verboden wordt.

412
00:24:27,030 --> 00:24:28,230
Want hij zegt:

413
00:24:28,230 --> 00:24:29,670
Zou je liegen?

414
00:24:29,670 --> 00:24:34,830
Een vals getuigenis afleggen, of
zonder reden tegen je naaste getuigen,

415
00:24:34,830 --> 00:24:36,930
wordt door God verboden.

416
00:24:36,930 --> 00:24:42,270
Daarmee behandel je je naaste natuurlijk
niet zoals je jezelf zou behandelen of

417
00:24:42,270 --> 00:24:44,910
zoals je wilt dat hij jou behandelt.

418
00:24:44,910 --> 00:24:49,410
In hoofdstuk 26 horen
vers 18 en 19 bij elkaar,

419
00:24:49,410 --> 00:24:52,950
omdat vers 19 eigenlijk
geen volledige zin is.

420
00:24:52,950 --> 00:24:55,170
De zin begint in vers 18:

421
00:24:55,170 --> 00:24:59,250
Zoals een dolleman die fakkels,
pijlen en moordtuig werpt,

422
00:24:59,250 --> 00:25:04,110
zo is iemand die zijn naaste bedriegt
en zegt: Deed ik het niet voor de grap?

423
00:25:04,110 --> 00:25:07,530
Zo proberen mensen er soms
onderuit te komen wanneer ze op een

424
00:25:07,530 --> 00:25:09,030
leugen worden betrapt.

425
00:25:09,030 --> 00:25:10,950
‘O, nam je me serieus?

426
00:25:10,950 --> 00:25:14,430
Ik maakte maar een grapje,’
terwijl dat helemaal niet zo was.

427
00:25:14,430 --> 00:25:18,150
Ze hoopten echt je te
misleiden, maar je had hen door.

428
00:25:18,150 --> 00:25:21,750
Dan moeten ze het op de een of andere
manier laten klinken alsof ze niet

429
00:25:21,750 --> 00:25:25,290
logen door te zeggen: ‘O,
ik maakte maar een grapje.’

430
00:25:25,290 --> 00:25:28,710
Wanneer je een naaste misleidt
en hij je serieus neemt,

431
00:25:28,710 --> 00:25:31,230
of wanneer je wilt dat
hij je serieus neemt,

432
00:25:31,230 --> 00:25:35,970
maar je vervolgens wordt betrapt en alleen
maar zegt: ‘O, ik maakte maar een grapje,’

433
00:25:35,970 --> 00:25:38,670
dan neem je de waarheid niet erg serieus.

434
00:25:38,670 --> 00:25:41,370
Je neemt geen verantwoordelijkheid
voor het feit dat je de

435
00:25:41,370 --> 00:25:43,050
waarheid hebt verdraaid.

436
00:25:43,050 --> 00:25:47,310
Je bent als een krankzinnige die
gevaarlijke voorwerpen rondgooit,

437
00:25:47,310 --> 00:25:49,590
die brandende pijlen rondgooit.

438
00:25:49,590 --> 00:25:54,270
Iemand die brandende pijlen in het rond
gooit, zou een gevaarlijk mens zijn.

439
00:25:54,270 --> 00:25:57,750
Hij is een krankzinnige die
pijlen en de dood rondwerpt.

440
00:25:57,750 --> 00:26:00,750
Wat deze man doet, is geen kleinigheid.

441
00:26:00,750 --> 00:26:05,070
Het is zeer schadelijk om mensen te
misleiden en vervolgens te denken dat je

442
00:26:05,070 --> 00:26:08,730
ermee weg kunt komen door
alleen maar te zeggen: ‘Ach,

443
00:26:08,730 --> 00:26:10,830
ik meende het niet toen ik dat zei.

444
00:26:10,830 --> 00:26:12,690
Ik maakte maar een grapje.’

445
00:26:12,690 --> 00:26:15,450
Dat zijn allemaal
verschillende manieren waarop

446
00:26:15,450 --> 00:26:19,410
Spreuken spreekt over het bedriegen van
je naaste en over het feit dat we dat

447
00:26:19,410 --> 00:26:20,910
niet moeten doen.

448
00:26:20,910 --> 00:26:23,910
Er wordt nog iets gezegd
over de omgang met je naaste.

449
00:26:23,910 --> 00:26:27,090
Hoewel het niets te maken heeft
met het bedriegen van je naaste,

450
00:26:27,090 --> 00:26:30,630
heeft het misschien wel te maken
met het ergeren van je naaste:

451
00:26:30,630 --> 00:26:34,230
je moet niet te veel gebruikmaken
van zijn gastvrijheid.

452
00:26:34,230 --> 00:26:36,990
Spreuken 25:17 zegt:

453
00:26:36,990 --> 00:26:40,410
Zet uw voet niet te dikwijls
in het huis van uw naaste,

454
00:26:40,410 --> 00:26:43,170
anders zou hij genoeg van
u krijgen en u gaan haten.

455
00:26:43,170 --> 00:26:44,850
Hij kan genoeg van je krijgen.

456
00:26:44,850 --> 00:26:47,790
Je kunt te veel van zijn
gastvrijheid vergen.

457
00:26:47,790 --> 00:26:51,450
Veel mensen houden gewoon geen
rekening met het leven van anderen.

458
00:26:51,450 --> 00:26:55,350
Andere mensen hebben ook een leven, en
soms is het niet hun bedoeling dat jij

459
00:26:55,350 --> 00:26:57,450
daar voortdurend middenin zit.

460
00:26:57,450 --> 00:27:00,570
Ze hebben andere relaties
waarvoor ze tijd nodig hebben.

461
00:27:00,570 --> 00:27:03,270
Ze hebben andere zaken
die ze moeten afhandelen.

462
00:27:03,270 --> 00:27:05,910
Misschien willen ze
zelfs gewoon wat privacy.

463
00:27:05,910 --> 00:27:08,550
Er zijn bepaalde mensen
die gewoon langskomen.

464
00:27:08,550 --> 00:27:11,730
Ik wil niemand noemen,
maar ik ken zulke mensen.

465
00:27:11,730 --> 00:27:16,170
Ik ken mensen die kennelijk niet vreselijk
veel te doen hebben in hun eigen leven,

466
00:27:16,170 --> 00:27:19,650
maar die een buur hebben van wie
de voordeur niet op slot zit.

467
00:27:19,650 --> 00:27:24,150
Ze vallen gewoon op elk gewenst moment
binnen en blijven daar rondhangen.

468
00:27:24,150 --> 00:27:27,750
Ik ken iemand met een buurvrouw
die langskomt wanneer ze maar wil.

469
00:27:27,750 --> 00:27:30,930
Ze komt tijdens het eten
of op elk ander moment,

470
00:27:30,930 --> 00:27:32,910
loopt gewoon door de deur naar binnen,

471
00:27:32,910 --> 00:27:36,030
gaat zitten en praat
alsof ze uitgenodigd is.

472
00:27:36,030 --> 00:27:40,350
Ze blijft urenlang, tenzij de bewoners
ergens naartoe moeten en dus kunnen

473
00:27:40,350 --> 00:27:43,530
zeggen: ‘Nou, we moeten nu weg.’

474
00:27:43,530 --> 00:27:46,110
Het is moeilijk om haar
de deur uit te krijgen.

475
00:27:46,110 --> 00:27:51,150
Deze persoon beschouwt deze mensen
ongetwijfeld als vrienden. Het zijn buren.

476
00:27:51,150 --> 00:27:53,970
Maar zo kun je een vriendschap
behoorlijk belasten.

477
00:27:53,970 --> 00:27:57,630
Je moet beseffen dat het huis van
iemand anders niet van jou is.

478
00:27:57,630 --> 00:28:01,170
Misschien hoort die persoon als
christen een open-deurbeleid te hebben,

479
00:28:01,170 --> 00:28:04,110
heel gastvrij te zijn, enzovoort.

480
00:28:04,110 --> 00:28:07,530
Gastvrijheid bestaat, maar
er bestaat ook zoiets als

481
00:28:07,530 --> 00:28:10,770
zelfzuchtig misbruik maken
van iemands gastvrijheid.

482
00:28:10,770 --> 00:28:14,910
Zelfs als iemand je graag mag en het niet
erg vindt dat je af en toe langskomt,

483
00:28:14,910 --> 00:28:17,850
kun je een ergernis worden
als je er voortdurend bent.

484
00:28:17,850 --> 00:28:19,890
Hij kan zich aan je gaan ergeren.

485
00:28:19,890 --> 00:28:23,490
Tenzij iemand je beste vriend is,
wil je in de meeste gevallen niet

486
00:28:23,490 --> 00:28:25,950
werkelijk voortdurend
bij die persoon zijn.

487
00:28:25,950 --> 00:28:29,850
Zelfs als iemand je beste vriend is,
zijn er momenten waarop je graag wat tijd

488
00:28:29,850 --> 00:28:31,590
alleen wilt doorbrengen.

489
00:28:31,590 --> 00:28:33,990
Als iemand werkelijk je
allerbeste vriend is,

490
00:28:33,990 --> 00:28:37,350
wil je misschien het grootste deel
van de tijd bij die persoon zijn,

491
00:28:37,350 --> 00:28:39,750
maar niet iedereen is je beste vriend.

492
00:28:39,750 --> 00:28:42,210
Je hebt veel vrienden die je graag mag,

493
00:28:42,210 --> 00:28:44,910
zolang je met mate tijd
met hen doorbrengt.

494
00:28:44,910 --> 00:28:48,570
Je moet ervan uitgaan dat mensen
ook zo tegenover jou staan.

495
00:28:48,570 --> 00:28:52,470
Niet iedereen vindt je geweldig en
denkt dat ieder moment dat hij met jou

496
00:28:52,470 --> 00:28:54,690
doorbrengt voor hem een zegen is.

497
00:28:54,690 --> 00:28:58,050
Je moet voorzichtig zijn en
erop letten dat je niet te veel

498
00:28:58,050 --> 00:29:00,510
gebruikmaakt van iemands gastvrijheid.

499
00:29:00,510 --> 00:29:04,590
Een andere mogelijke betekenis van dit
spreekwoord is niet dat je te veel van

500
00:29:04,590 --> 00:29:08,910
iemands gastvrijheid vergt, maar dat
je een buur voor een vriend aanziet.

501
00:29:08,910 --> 00:29:11,670
Dat wil zeggen: je denkt
dat hij bij je wil zijn,

502
00:29:11,670 --> 00:29:13,950
omdat jij hem als een vriend beschouwt.

503
00:29:13,950 --> 00:29:16,950
Maar eigenlijk is hij alleen
een buur en geen vriend,

504
00:29:16,950 --> 00:29:19,530
en is hij helemaal niet
blij dat je er bent.

505
00:29:19,530 --> 00:29:21,750
Hij geniet niet van je gezelschap.

506
00:29:21,750 --> 00:29:25,470
Maar omdat hij een buur is, loop
je gemakkelijk bij hem langs.

507
00:29:25,470 --> 00:29:28,770
Hij ziet je niet noodzakelijkerwijs
graag langskomen.

508
00:29:28,770 --> 00:29:32,130
De meesten van ons kunnen wel
situaties bedenken die in dit

509
00:29:32,130 --> 00:29:33,750
algemene patroon passen.

510
00:29:33,750 --> 00:29:36,450
Zet niet te vaak voet in
het huis van je naaste

511
00:29:36,450 --> 00:29:38,850
en breng daar niet te veel tijd door.

512
00:29:38,850 --> 00:29:40,950
Volgens mij zegt de King James:

513
00:29:40,950 --> 00:29:43,890
Kom niet te vaak bij je
buurman over de vloer.

514
00:29:43,890 --> 00:29:48,630
Ik weet niet zeker welke weergave dichter
bij het eigenlijke Hebreeuws ligt, maar:

515
00:29:48,630 --> 00:29:51,330
Kom niet te vaak bij je
buurman over de vloer,

516
00:29:51,330 --> 00:29:54,570
anders krijgt hij genoeg
van je en gaat hij je haten.

517
00:29:54,570 --> 00:29:57,330
Zelfs van een goede vriend
kun je te veel krijgen.

518
00:29:57,330 --> 00:30:01,050
Je moet beseffen dat je in hun ogen
misschien niet zo’n goede vriend bent als

519
00:30:01,050 --> 00:30:02,550
je zelf denkt.

520
00:30:02,550 --> 00:30:05,970
Misschien zouden ze willen dat
je niet zo vaak bij hen was.

521
00:30:05,970 --> 00:30:08,850
Iemand die je met mate
eigenlijk best aardig vindt,

522
00:30:08,850 --> 00:30:12,990
kan een grote hekel aan je krijgen
als je hier niet gevoelig voor bent.

523
00:30:12,990 --> 00:30:16,350
Dat is wat hij zegt: ze
kunnen je gaan haten.

524
00:30:16,350 --> 00:30:20,550
Ze zouden je niet noodzakelijk haten als
je gewoon een buur was die normaal contact

525
00:30:20,550 --> 00:30:24,390
met hen had, zoals bij die
relatie passend zou zijn.

526
00:30:24,390 --> 00:30:27,030
Dit is iets belangrijks bij relaties.

527
00:30:27,030 --> 00:30:30,450
Relaties raken vrijwel
evenredig verbitterd naarmate

528
00:30:30,450 --> 00:30:32,850
verwachtingen onvervuld blijven.

529
00:30:32,850 --> 00:30:35,190
Als iemand geen
verwachtingen van je heeft,

530
00:30:35,190 --> 00:30:38,670
kun je maar heel weinig doen
waardoor je hem teleurstelt,

531
00:30:38,670 --> 00:30:40,650
want hij verwacht niets van je.

532
00:30:40,650 --> 00:30:44,310
Maar als hij verwachtingen heeft
en jij daar niet aan voldoet,

533
00:30:44,310 --> 00:30:46,290
kan hij verbitterd raken.

534
00:30:46,290 --> 00:30:50,070
Hij denkt dat je had moeten weten
dat hij dit of dat verwachtte,

535
00:30:50,070 --> 00:30:51,870
terwijl jij het niet wist.

536
00:30:51,870 --> 00:30:54,270
Of je deed alsof je het niet wist.

537
00:30:54,270 --> 00:30:59,670
Of hij dacht dat je het wel wist, maar je
deed niet wat je wist dat hij verwachtte,

538
00:30:59,670 --> 00:31:00,630
of wat dan ook.

539
00:31:00,630 --> 00:31:03,930
Als iemand binnen een relatie
verwachtingen van een ander heeft,

540
00:31:03,930 --> 00:31:06,450
dan is dat een relatie
waarin teleurstelling en

541
00:31:06,450 --> 00:31:08,610
verbittering kunnen binnendringen.

542
00:31:08,610 --> 00:31:12,210
Als er geen verwachtingen zijn,
of maar weinig verwachtingen,

543
00:31:12,210 --> 00:31:16,290
is er natuurlijk bijna geen gelegenheid
om iemand teleur te stellen,

544
00:31:16,290 --> 00:31:19,410
tenzij je hem werkelijk
iets misdadigs aandoet.

545
00:31:19,410 --> 00:31:22,170
Alle mensen hebben ten
minste deze verwachting:

546
00:31:22,170 --> 00:31:25,830
dat je hen niet zult bedriegen
of misdadige handelingen tegen

547
00:31:25,830 --> 00:31:27,270
hen zult plegen.

548
00:31:27,270 --> 00:31:29,670
Sommige mensen verwachten veel meer.

549
00:31:29,670 --> 00:31:33,930
De verwachtingen binnen een relatie
verschillen per soort relatie.

550
00:31:33,930 --> 00:31:37,290
Een man en een vrouw
verwachten meer van elkaar dan

551
00:31:37,290 --> 00:31:39,510
twee vrienden van elkaar verwachten.

552
00:31:39,510 --> 00:31:42,810
Twee vrienden verwachten
iets meer van elkaar dan twee

553
00:31:42,810 --> 00:31:44,670
buren van elkaar verwachten.

554
00:31:44,670 --> 00:31:49,350
Alleen omdat iemand je buur is,
betekent dat niet dat hij je vriend is.

555
00:31:49,350 --> 00:31:52,650
Vriendschap is een
bijzondere soort relatie.

556
00:31:52,650 --> 00:31:57,990
Buren hebben een ander soort relatie,
en daarbij horen andere verwachtingen.

557
00:31:57,990 --> 00:32:02,850
Het is mogelijk dat dit vers suggereert
dat jij denkt dat iemand je vriend is,

558
00:32:02,850 --> 00:32:05,730
terwijl hij jou alleen als buur beschouwt.

559
00:32:05,730 --> 00:32:08,850
Je vindt het niet erg als
je vrienden vaak langskomen.

560
00:32:08,850 --> 00:32:13,470
Maar als je buur, die niet bepaald
je vriend is, veel rondhangt,

561
00:32:13,470 --> 00:32:15,270
kan dat ergerlijk worden.

562
00:32:15,270 --> 00:32:19,950
Misschien wordt hier gezegd: houd een
buur niet ten onrechte voor een vriend.

563
00:32:19,950 --> 00:32:24,390
Het kan iemand zijn die geen
vriend is, ook al denk jij van wel,

564
00:32:24,390 --> 00:32:27,450
omdat hij zichzelf niet
als je vriend beschouwt.

565
00:32:27,450 --> 00:32:31,170
Jij bent niet degene voor wie hij
al zijn vrije tijd wil opofferen.

566
00:32:31,170 --> 00:32:34,230
Misschien zijn er mensen met
wie hij dat wel graag zou doen,

567
00:32:34,230 --> 00:32:36,270
maar jij bent niet die persoon.

568
00:32:36,270 --> 00:32:37,830
Je vleit jezelf.

569
00:32:37,830 --> 00:32:42,330
Je denkt dat iedereen vindt dat
het heerlijk is om bij je te zijn.

570
00:32:42,330 --> 00:32:45,270
Sommige mensen vinden
dat waarschijnlijk ook.

571
00:32:45,270 --> 00:32:47,370
Waarschijnlijk vindt niet iedereen dat.

572
00:32:47,370 --> 00:32:51,450
Je moet er misschien oog voor hebben dat
jij deze persoon wellicht als een goede

573
00:32:51,450 --> 00:32:55,530
vriend beschouwt die het fijn vindt
als je op elk moment langskomt en

574
00:32:55,530 --> 00:32:57,270
lang blijft rondhangen.

575
00:32:57,270 --> 00:32:59,910
Zijn verwachting is dat je
alleen maar een buur bent

576
00:32:59,910 --> 00:33:02,970
en hem een groot deel van
de tijd met rust moet laten.

577
00:33:02,970 --> 00:33:07,230
Hij vindt dat je alleen langs hoort te
komen wanneer jij iets bijzonders nodig

578
00:33:07,230 --> 00:33:10,830
hebt of wanneer hij iets
bijzonders nodig heeft.

579
00:33:10,830 --> 00:33:15,750
Buren horen zich als goede buren
te gedragen en behulpzaam te zijn.

580
00:33:15,750 --> 00:33:19,890
Je moet er gevoelig voor zijn hoe
andere mensen over de relatie denken,

581
00:33:19,890 --> 00:33:22,410
en niet alleen voor hoe jij erover denkt.

582
00:33:22,410 --> 00:33:26,850
Er zijn veel spreuken die gaan over
buren die geen goede buren zijn.

583
00:33:26,850 --> 00:33:30,810
Er zijn slechte buren en verschillende
manieren waarop buren slechte

584
00:33:30,810 --> 00:33:32,250
buren kunnen zijn.

585
00:33:32,250 --> 00:33:34,890
In hoofdstuk 11, vers 9, staat:

586
00:33:34,890 --> 00:33:38,730
De huichelaar richt zijn
naaste met zijn mond te gronde,

587
00:33:38,730 --> 00:33:41,670
maar door kennis worden
de rechtvaardigen gered.

588
00:33:41,670 --> 00:33:44,250
De betekenis hiervan is
niet helemaal duidelijk,

589
00:33:44,250 --> 00:33:47,190
maar het maakt wel heel
duidelijk dat iemand die zich

590
00:33:47,190 --> 00:33:51,510
huichelachtig gedraagt tegenover
zijn buur, geen goede buur is.

591
00:33:51,510 --> 00:33:55,770
Een huichelaar is iemand die doet
alsof hij iets is wat hij niet is.

592
00:33:55,770 --> 00:33:58,830
Een huichelaar is niet
iemand die het ene gelooft,

593
00:33:58,830 --> 00:34:01,290
maar tekortschiet in het naleven ervan.

594
00:34:01,290 --> 00:34:03,210
Dat is geen huichelaar.

595
00:34:03,210 --> 00:34:07,710
Iedereen heeft hogere waarden dan
hij daadwerkelijk naleeft, hoop ik,

596
00:34:07,710 --> 00:34:10,350
want iedereen doet
sommige dingen niet goed.

597
00:34:10,350 --> 00:34:13,410
Maar ik hoop dat wanneer
mensen iets verkeerd doen,

598
00:34:13,410 --> 00:34:16,350
dit geen weerspiegeling
is van hun waarden.

599
00:34:16,350 --> 00:34:19,050
Hun waarden liggen hopelijk hoger dan dat.

600
00:34:19,050 --> 00:34:22,830
Iedereen schiet tekort in wat hij
vindt dat hij zou moeten doen.

601
00:34:22,830 --> 00:34:26,550
Als je zegt dat iemand iets gelooft
maar er niet altijd naar handelt,

602
00:34:26,550 --> 00:34:29,310
zeg je daarmee niet dat
hij een huichelaar is.

603
00:34:29,310 --> 00:34:32,250
Het betekent alleen dat hij een mens is.

604
00:34:32,250 --> 00:34:36,930
Maar een huichelaar is iemand die doet
alsof hij iets is wat hij niet is.

605
00:34:36,930 --> 00:34:42,090
Het woord huichelaar betekent een
toneelspeler, iemand die een rol speelt.

606
00:34:42,090 --> 00:34:45,030
Hij wil dat mensen hem in
een bepaald licht zien,

607
00:34:45,030 --> 00:34:48,810
maar hij weet in werkelijkheid dat
hij iets anders is en hoopt dat

608
00:34:48,810 --> 00:34:51,210
andere mensen daar niet achter komen.

609
00:34:51,210 --> 00:34:55,650
Hij draagt een masker, draagt
een kostuum en speelt een rol.

610
00:34:55,650 --> 00:35:00,450
Als jij je op die manier tegenover je
buren gedraagt, op welke manier dan ook,

611
00:35:00,450 --> 00:35:05,370
schetst Salomo het beeld van iemand
die zo zijn buur te gronde richt.

612
00:35:05,370 --> 00:35:08,910
Maar ik weet niet echt om wat
voor te gronde richten het gaat,

613
00:35:08,910 --> 00:35:13,050
aangezien ‘te gronde richten’
een nogal algemene term is.

614
00:35:13,050 --> 00:35:16,050
Het is niet duidelijk wat
de situatie precies is,

615
00:35:16,050 --> 00:35:19,530
maar hij zegt beslist dat
je openhartig moet zijn.

616
00:35:19,530 --> 00:35:23,910
Je moet, ten minste tot op
zekere hoogte, transparant zijn.

617
00:35:23,910 --> 00:35:26,910
Je moet op zijn minst eerlijk
zijn over wie je bent,

618
00:35:26,910 --> 00:35:28,710
in plaats van je anders voor te doen.

619
00:35:28,710 --> 00:35:33,390
Ik veronderstel dat buren zich vooral
huichelachtig tegenover elkaar gedragen

620
00:35:33,390 --> 00:35:35,610
wanneer ze doen alsof ze bevriend zijn,

621
00:35:35,610 --> 00:35:38,490
terwijl ze zich in werkelijkheid
niet bevriend voelen.

622
00:35:38,490 --> 00:35:41,610
Ze zijn hun buurman niet echt
vriendschappelijk toegedaan,

623
00:35:41,610 --> 00:35:43,530
maar ze doen alsof.

624
00:35:43,530 --> 00:35:47,850
Je kunt ook gewoon hartelijk zijn,
of je iemand nu aardig vindt of niet.

625
00:35:47,850 --> 00:35:50,850
Dat is niet hetzelfde
als huichelachtig zijn.

626
00:35:50,850 --> 00:35:52,770
Dat is gewoon beleefd zijn.

627
00:35:52,770 --> 00:35:56,730
Maar misschien probeer je bij je buurman
een of ander gunstbetoon te verkrijgen

628
00:35:56,730 --> 00:36:00,510
door te doen alsof je een betere
vriend bent dan je werkelijk bent,

629
00:36:00,510 --> 00:36:04,470
en alsof je hem aardiger vindt
dan in werkelijkheid het geval is.

630
00:36:04,470 --> 00:36:06,510
Dat zou huichelachtig zijn.

631
00:36:06,510 --> 00:36:10,350
Dat kan leiden tot situaties waarin
je je buurman kwaad kunt doen,

632
00:36:10,350 --> 00:36:13,530
omdat hij denkt dat je
iemand bent die je niet bent.

633
00:36:13,530 --> 00:36:17,190
Hij is niet meer op zijn hoede, of
hij gaat meewerken aan een of andere

634
00:36:17,190 --> 00:36:21,090
onderneming omdat hij denkt dat
je een bepaald soort persoon bent,

635
00:36:21,090 --> 00:36:23,850
terwijl je in werkelijkheid
iemand anders bent.

636
00:36:23,850 --> 00:36:28,230
In het algemeen is het natuurlijk gewoon
verkeerd om huichelachtig te zijn.

637
00:36:28,230 --> 00:36:30,930
Je naaste is iedereen in je leven.

638
00:36:30,930 --> 00:36:33,930
Je doet andere mensen dus
kwaad als je jezelf niet

639
00:36:33,930 --> 00:36:36,150
voordoet zoals je werkelijk bent.

640
00:36:36,150 --> 00:36:38,910
Hoofdstuk 11, vers 12 zegt:

641
00:36:38,910 --> 00:36:44,430
Wie zonder verstand is, veracht zijn
naaste, maar iemand met inzicht zwijgt.

642
00:36:44,430 --> 00:36:49,230
Met „zijn naaste verachten” wordt in deze
spreuk kennelijk bedoeld dat iemand zich

643
00:36:49,230 --> 00:36:53,670
mondeling tegen zijn buurman uitspreekt,
want hij wordt tegenover een wijzere man

644
00:36:53,670 --> 00:36:55,110
gesteld die niet spreekt.

645
00:36:55,110 --> 00:36:58,770
Hij denkt misschien slecht over
zijn buurman, maar hij zwijgt.

646
00:36:58,770 --> 00:37:03,570
Het is zoals je moeder altijd zei: als
je niets aardigs over iemand kunt zeggen,

647
00:37:03,570 --> 00:37:06,090
zeg dan helemaal niets over hem.

648
00:37:06,090 --> 00:37:10,170
Een wijs man zou dingen kunnen vinden
waarop hij kritiek kan leveren bij zijn

649
00:37:10,170 --> 00:37:13,650
buurman, maar hij ziet er
gewoon de noodzaak niet van in.

650
00:37:13,650 --> 00:37:17,010
Hij zwijgt, en zo bewaart hij de vrede.

651
00:37:17,010 --> 00:37:21,330
In hoofdstuk 14, de
verzen 20 en 21, staat:

652
00:37:21,330 --> 00:37:24,690
Een arme wordt zelfs
door zijn vriend gehaat,

653
00:37:24,690 --> 00:37:27,690
maar de vrienden van
een rijke zijn talrijk.

654
00:37:27,690 --> 00:37:31,830
Wie zijn naaste veracht, zondigt,
maar welzalig is hij die zich

655
00:37:31,830 --> 00:37:33,810
over ellendigen ontfermt.

656
00:37:33,810 --> 00:37:36,330
Dat gaat opnieuw over minachting.

657
00:37:36,330 --> 00:37:39,210
Merk op dat de naaste uit vers 21,

658
00:37:39,210 --> 00:37:43,530
vanwege de tegenstelling in het
parallellisme met de arme uit vers 20,

659
00:37:43,530 --> 00:37:45,210
een arme man is.

660
00:37:45,210 --> 00:37:48,630
In de Engelse vertaling waarop
Greggs formulering berust,

661
00:37:48,630 --> 00:37:52,110
wordt in vers 20 bovendien
„neighbor” gebruikt

662
00:37:52,110 --> 00:37:55,050
waar het Nederlandse
citaat „vriend” heeft.

663
00:37:55,050 --> 00:37:59,190
In Bijbelse tijden zou je buurman in
de meeste gevallen een arme man zijn,

664
00:37:59,190 --> 00:38:03,870
tenzij je in een chique buurt woonde, en
ze hadden eigenlijk geen chique buurten.

665
00:38:03,870 --> 00:38:09,150
De koning woonde in een chique huis en
andere rijke mannen bezaten dure woningen.

666
00:38:09,150 --> 00:38:12,870
Maar waarschijnlijk bestond minstens
negentig procent van de bevolking uit

667
00:38:12,870 --> 00:38:17,070
arme plattelandsbewoners, en daarom
was bijna iedere buurman die je

668
00:38:17,070 --> 00:38:18,810
had betrekkelijk arm.

669
00:38:18,810 --> 00:38:20,910
Sommigen waren straatarm.

670
00:38:20,910 --> 00:38:25,350
Wij hebben niet vaak zulke buren, tenzij
we zelf bijzonder veel pech hebben en in

671
00:38:25,350 --> 00:38:27,330
heel slechte buurten wonen.

672
00:38:27,330 --> 00:38:30,510
In Amerika behoren de meeste
mensen tot de middenklasse.

673
00:38:30,510 --> 00:38:34,530
Daarom wonen we in buurten waar
onze buren niet echt arm zijn.

674
00:38:34,530 --> 00:38:38,910
Door de economie zouden ze nu armer
kunnen zijn dan tien jaar geleden.

675
00:38:38,910 --> 00:38:42,390
Misschien hebben we buren die
daadwerkelijk hun huis kwijtraken,

676
00:38:42,390 --> 00:38:46,830
hun baan zijn kwijtgeraakt en
mogelijk nog meer zullen verliezen.

677
00:38:46,830 --> 00:38:51,810
Als dat zo is, hebben we nu misschien
daadwerkelijk enkele arme buren.

678
00:38:51,810 --> 00:38:56,250
Maar gedurende het grootste deel van
de geschiedenis van Amerika hadden

679
00:38:56,250 --> 00:38:58,950
Amerikanen meestal geen echt arme buren.

680
00:38:58,950 --> 00:39:02,190
De meeste van onze buren
konden voor zichzelf zorgen,

681
00:39:02,190 --> 00:39:04,890
in elk geval sinds de Tweede Wereldoorlog.

682
00:39:04,890 --> 00:39:08,370
Het is een tamelijk welvarende
samenleving geweest.

683
00:39:08,370 --> 00:39:11,970
Misschien kunnen we ons niet
voorstellen wat Salomo voor zich ziet,

684
00:39:11,970 --> 00:39:16,710
namelijk dat de gemiddelde buurman
destijds een arme man was, een boer.

685
00:39:16,710 --> 00:39:19,350
Als hij een boerderij had,
kon hij ten minste in zijn

686
00:39:19,350 --> 00:39:21,570
eigen levensonderhoud voorzien.

687
00:39:21,570 --> 00:39:25,470
Misschien verdiende hij niet veel geld,
maar hij kon met zijn bezit wel in zijn

688
00:39:25,470 --> 00:39:27,870
eigen levensonderhoud voorzien.

689
00:39:27,870 --> 00:39:31,230
Veel mensen bezaten geen
boerderij en konden niet in hun

690
00:39:31,230 --> 00:39:33,450
eigen levensonderhoud voorzien.

691
00:39:33,450 --> 00:39:35,610
Er waren dus veel arme buren.

692
00:39:35,610 --> 00:39:37,410
Hij zegt in vers 20:

693
00:39:37,410 --> 00:39:41,010
Zelfs zijn eigen buurman moet
niets van een arme hebben,

694
00:39:41,010 --> 00:39:43,650
maar een rijke heeft veel vrienden.

695
00:39:43,650 --> 00:39:48,811
En wie op zijn buurman neerkijkt — in dit
geval zou dat zijn arme buurman zijn —

696
00:39:48,811 --> 00:39:52,530
zondigt, want dat wordt
tegenover het volgende gesteld:

697
00:39:52,530 --> 00:39:57,150
Wie zijn naaste veracht, zondigt,
maar welzalig is hij die zich

698
00:39:57,150 --> 00:39:59,190
over ellendigen ontfermt.

699
00:39:59,190 --> 00:40:02,190
Als je op je buurman
neerkijkt omdat hij arm is,

700
00:40:02,190 --> 00:40:05,910
omdat hij tot een lagere
klasse behoort, dan zondig je.

701
00:40:05,910 --> 00:40:09,390
Dit is een zonde die in sommige
samenlevingen zelfs in de

702
00:40:09,390 --> 00:40:11,190
instellingen is vastgelegd.

703
00:40:11,190 --> 00:40:14,910
In landen als India bestaat er
bijvoorbeeld de klasse van de

704
00:40:14,910 --> 00:40:20,130
onaanraakbaren, of een kastenstelsel
waarin bepaalde mensen eenvoudigweg niet

705
00:40:20,130 --> 00:40:25,230
omgaan met mensen uit een andere kaste,
die lager op de economische ladder staan.

706
00:40:25,230 --> 00:40:29,610
Iemand minachten of op iemand
neerkijken vanwege zijn armoede is

707
00:40:29,610 --> 00:40:31,290
werkelijk een zonde.

708
00:40:31,290 --> 00:40:36,030
Helaas ervaart een arme man vaak
die minachting van andere mensen.

709
00:40:36,030 --> 00:40:39,210
In veel gevallen wordt hij zelfs
door zijn eigen buurman gehaat,

710
00:40:39,210 --> 00:40:41,430
maar alleen door een slechte buurman.

711
00:40:41,430 --> 00:40:46,530
Een goede buurman zal zijn buurman niet
minachten, ook niet als die arm is.

712
00:40:46,530 --> 00:40:49,770
In hoofdstuk 16, vers 29, staat:

713
00:40:49,770 --> 00:40:55,230
Een man van geweld misleidt zijn naaste
en brengt hem op een weg die niet goed is.

714
00:40:55,230 --> 00:40:59,010
Dat wordt natuurlijk geïllustreerd
in het eerste hoofdstuk van Spreuken,

715
00:40:59,010 --> 00:41:04,050
waar Salomo zijn zoon waarschuwt dat hij
niet moet omgaan met mensen die hem ertoe

716
00:41:04,050 --> 00:41:08,790
willen verleiden samen met hen aan
criminele activiteiten mee te doen om aan

717
00:41:08,790 --> 00:41:10,110
geld te komen.

718
00:41:10,110 --> 00:41:13,830
We zijn ook een spreuk tegengekomen
toen we het over vrienden hadden,

719
00:41:13,830 --> 00:41:17,370
over het gevaar van het hebben
van de verkeerde soort vrienden.

720
00:41:17,370 --> 00:41:21,690
Daar stond dat een man zijn vrienden
zorgvuldig moet kiezen, omdat een slechte,

721
00:41:21,690 --> 00:41:26,070
goddeloze man hem ertoe zal verleiden
het verkeerde pad op te gaan.

722
00:41:26,070 --> 00:41:30,510
Ook hier geldt dus dat een buurman die
probeert je zover te krijgen dat je aan

723
00:41:30,510 --> 00:41:34,590
criminele activiteiten meedoet,
duidelijk niet het soort buurman is dat

724
00:41:34,590 --> 00:41:35,490
je wilt hebben.

725
00:41:35,490 --> 00:41:38,730
In hoofdstuk 21, vers 10, staat:

726
00:41:38,730 --> 00:41:42,330
De ziel van een goddeloze
is belust op het kwade,

727
00:41:42,330 --> 00:41:45,150
zijn naaste vindt geen
genade in zijn ogen.

728
00:41:45,150 --> 00:41:47,790
Er zijn mensen die gewoon goddeloos zijn.

729
00:41:47,790 --> 00:41:51,030
Zo iemand zal zijn naaste
verachten, en zijn naaste

730
00:41:51,030 --> 00:41:53,610
zal geen genade vinden in zijn ogen,

731
00:41:53,610 --> 00:41:56,910
alleen vanwege de goddeloosheid
van die persoon zelf.

732
00:41:56,910 --> 00:41:59,250
Niet omdat de naaste verachting verdient,

733
00:41:59,250 --> 00:42:04,050
maar omdat goddeloze mensen geen
goede redenen hebben voor wat ze doen.

734
00:42:04,050 --> 00:42:06,030
Ze zijn goddeloos.

735
00:42:06,030 --> 00:42:10,350
Daarom kiezen ze gewoon wie ze
zullen verachten, bijna willekeurig.

736
00:42:10,350 --> 00:42:14,430
De naaste heeft dus geen enkele
mogelijkheid om genade te vinden in de

737
00:42:14,430 --> 00:42:17,010
ogen van iemand die geen principes heeft.

738
00:42:17,010 --> 00:42:21,270
Denk eraan dat Paulus in
Romeinen, hoofdstuk 12, zei:

739
00:42:21,270 --> 00:42:26,910
Leef, zo mogelijk, voor zover het van
u afhangt, in vrede met alle mensen.

740
00:42:26,910 --> 00:42:31,290
Hij geeft aan dat er misschien mensen
zijn met wie je niet in vrede kunt leven,

741
00:42:31,290 --> 00:42:34,170
omdat het eenvoudigweg
niet mogelijk zal zijn.

742
00:42:34,170 --> 00:42:37,050
De hele relatie hangt niet van jou af.

743
00:42:37,050 --> 00:42:39,990
Voor een relatie zijn twee mensen nodig.

744
00:42:39,990 --> 00:42:44,370
Als je naaste een fatsoenlijk mens is,
dan zou je in vrede met die persoon moeten

745
00:42:44,370 --> 00:42:48,030
kunnen leven, omdat jij kunt
doen wat van jou afhangt.

746
00:42:48,030 --> 00:42:50,430
Je kunt een vredelievend mens zijn.

747
00:42:50,430 --> 00:42:52,590
Je kunt een goede naaste zijn.

748
00:42:52,590 --> 00:42:54,330
Je kunt een vriend zijn.

749
00:42:54,330 --> 00:42:56,370
Je kunt behulpzaam zijn.

750
00:42:56,370 --> 00:42:58,710
Dat is het deel dat van jou afhangt.

751
00:42:58,710 --> 00:43:01,770
Maar soms is de naaste
gewoon geen goed mens,

752
00:43:01,770 --> 00:43:04,530
ook al doe jij het deel
dat van jou afhangt.

753
00:43:04,530 --> 00:43:09,690
Die persoon is goddeloos en je zult geen
genade vinden in zijn ogen, staat er,

754
00:43:09,690 --> 00:43:11,130
wat je ook doet.

755
00:43:11,130 --> 00:43:14,310
In dat geval zul je niet in
vrede met die persoon leven,

756
00:43:14,310 --> 00:43:16,830
hoewel dat niet jouw schuld zal zijn.

757
00:43:16,830 --> 00:43:18,270
Dat zal zijn keuze zijn.

758
00:43:18,270 --> 00:43:21,930
In hoofdstuk 29, vers 5, zei Salomo:

759
00:43:21,930 --> 00:43:26,670
Een man die zijn naaste vleit, spreidt
een net voor diens voetstappen.

760
00:43:26,670 --> 00:43:30,270
Dit betekent waarschijnlijk dat
de man die zijn naaste vleit,

761
00:43:30,270 --> 00:43:32,430
opzettelijk een val voor hem zet.

762
00:43:32,430 --> 00:43:37,110
Hoewel je het ook anders kunt opvatten:
als je te hoog over jezelf denkt,

763
00:43:37,110 --> 00:43:40,230
als je overmoedig bent omdat
mensen je hebben gevleid,

764
00:43:40,230 --> 00:43:43,650
dan ben je bezweken voor iets
wat niet goed voor je is.

765
00:43:43,650 --> 00:43:47,430
Je bent in feite verstrikt
geraakt door je eigen trots en

766
00:43:47,430 --> 00:43:50,730
gevangengeraakt in je
eigen hoge zelfbeeld,

767
00:43:50,730 --> 00:43:53,550
dat in wezen niet gerechtvaardigd is.

768
00:43:53,550 --> 00:43:57,150
Vleierij is per definitie
niet zomaar een compliment.

769
00:43:57,150 --> 00:44:00,870
Het is een compliment dat niet
helemaal gerechtvaardigd is.

770
00:44:00,870 --> 00:44:05,790
Als je iemand vleit, zeg je positieve
dingen over die persoon die niet

771
00:44:05,790 --> 00:44:09,150
noodzakelijkerwijs door de
feiten worden gerechtvaardigd.

772
00:44:09,150 --> 00:44:13,170
Als je iemand een compliment geeft,
als je iemand terecht prijst,

773
00:44:13,170 --> 00:44:15,150
is dat geen vleierij.

774
00:44:15,150 --> 00:44:18,930
Dan geef je mensen gewoon
erkenning voor iets wat waar is.

775
00:44:18,930 --> 00:44:23,430
Dan erken je goede dingen over
iemand die werkelijk aanwezig zijn.

776
00:44:23,430 --> 00:44:28,650
Wanneer je iemand vleit, probeer je die
persoon per definitie gunstig te stemmen.

777
00:44:28,650 --> 00:44:32,850
Je zegt meer dan door de werkelijkheid
echt gerechtvaardigd zou zijn.

778
00:44:32,850 --> 00:44:35,490
Je vertelt iemand goede
dingen over zichzelf

779
00:44:35,490 --> 00:44:38,610
waarvan je misschien niet
eens vindt dat ze waar zijn.

780
00:44:38,610 --> 00:44:41,730
Maar je weet dat die
persoon ze graag wil horen.

781
00:44:41,730 --> 00:44:46,050
Daarom zal die persoon daarop reageren
op de manier waarop jij hoopt hem

782
00:44:46,050 --> 00:44:47,730
te laten reageren.

783
00:44:47,730 --> 00:44:49,770
Dat is een middel tot manipulatie.

784
00:44:49,770 --> 00:44:54,810
De man die zijn naaste vleit, hoopt zijn
naaste hoogstwaarschijnlijk over te halen

785
00:44:54,810 --> 00:45:00,030
om op een bepaalde manier te reageren
waartoe die naaste zonder vleierij niet

786
00:45:00,030 --> 00:45:01,410
geneigd zou zijn.

787
00:45:01,410 --> 00:45:07,710
Dat is het punt: vleierij is manipulatie,
en gewoonlijk is die niet bedoeld

788
00:45:07,710 --> 00:45:10,470
om iets te doen wat
goed is voor de naaste,

789
00:45:10,470 --> 00:45:15,330
maar om de naaste iets te laten
doen waarvan de vleier zelf

790
00:45:15,330 --> 00:45:16,950
voordeel hoopt te hebben.

791
00:45:16,950 --> 00:45:20,670
Hij zet een val, en
het lokaas is vleierij.

792
00:45:20,670 --> 00:45:24,870
Het lokaas is de trots
die op vleierij reageert.

793
00:45:24,870 --> 00:45:28,170
Iemand die vleit, is geen goede naaste.

794
00:45:28,170 --> 00:45:31,530
Misschien mag je een
naaste die je vleit graag,

795
00:45:31,530 --> 00:45:36,030
omdat ons ego zo in elkaar zit
dat we het heel prettig vinden

796
00:45:36,030 --> 00:45:39,090
wanneer mensen aardige
dingen over ons zeggen.

797
00:45:39,090 --> 00:45:42,690
Misschien is dat de naaste
die we echt waarderen,

798
00:45:42,690 --> 00:45:46,950
omdat die altijd vriendelijke of
vleiende dingen over ons zegt.

799
00:45:46,950 --> 00:45:50,790
Maar die persoon is niet
werkelijk een goede naaste.

800
00:45:50,790 --> 00:45:53,550
Hij heeft bijbedoelingen
met zijn vleierij.

801
00:45:53,550 --> 00:45:59,370
Er is nog één andere passage waar we
naar moeten kijken, in hoofdstuk 25.

802
00:45:59,370 --> 00:46:03,390
Die gaat over het beslechten
van geschillen tussen buren.

803
00:46:03,390 --> 00:46:05,910
Buren zullen vaak geschillen hebben.

804
00:46:05,910 --> 00:46:08,850
Het kan een geschil over grenzen zijn.

805
00:46:08,850 --> 00:46:13,710
In die tijd verplaatsten mensen soms de
grensstenen en vergrootten ze hun land

806
00:46:13,710 --> 00:46:15,630
ten koste van hun naaste.

807
00:46:15,630 --> 00:46:17,610
Of er was een ander probleem.

808
00:46:17,610 --> 00:46:21,870
Iemands os kon losbreken, het
veld van de naaste binnengaan

809
00:46:21,870 --> 00:46:26,250
en het gewas op het veld opeten
of de wijngaarden vernielen.

810
00:46:26,250 --> 00:46:31,530
Een naaste kon economische schade
lijden, en dan ontstonden er geschillen.

811
00:46:31,530 --> 00:46:33,450
Er konden allerlei geschillen zijn.

812
00:46:33,450 --> 00:46:36,690
Mensen hebben altijd wel iets
waarover ze ruzie kunnen maken.

813
00:46:36,690 --> 00:46:39,270
Hoe beslecht je geschillen tussen buren?

814
00:46:39,270 --> 00:46:43,410
Volgens hoofdstuk 25, vers
8 tot en met 10, staat er:

815
00:46:43,410 --> 00:46:46,770
Ga er niet te snel opuit
om iemand aan te klagen.

816
00:46:46,770 --> 00:46:51,510
Wat zult u anders uiteindelijk doen,
wanneer uw naaste u te schande maakt?

817
00:46:51,510 --> 00:46:55,470
Voer uw rechtszaak met uw naaste, maar
maak het geheim van een ander niet

818
00:46:55,470 --> 00:46:59,430
openbaar, anders zal hij
die het hoort, u smaden

819
00:46:59,430 --> 00:47:02,490
en zal het kwaad gerucht
over u niet meer wijken.

820
00:47:02,490 --> 00:47:05,550
Het punt hier is dat als je
een geschil met iemand hebt,

821
00:47:05,550 --> 00:47:08,970
dit betekent dat jij een
standpunt hebt dat je verdedigt

822
00:47:08,970 --> 00:47:11,910
en hij een standpunt
heeft dat hij verdedigt.

823
00:47:11,910 --> 00:47:15,150
Als dat niet zo is, zal
er geen geschil zijn.

824
00:47:15,150 --> 00:47:17,910
Als jij een standpunt
hebt dat je verdedigt,

825
00:47:17,910 --> 00:47:22,350
maar hij geen standpunt heeft dat
hij verdedigt — met andere woorden,

826
00:47:22,350 --> 00:47:26,550
hij verzet zich niet tegen wat
je zegt — dan is er geen geschil.

827
00:47:26,550 --> 00:47:28,650
Dan legt hij zich er gewoon bij neer.

828
00:47:28,650 --> 00:47:32,910
Een geschil ontstaat wanneer de ene
persoon denkt dat hij gelijk heeft

829
00:47:32,910 --> 00:47:35,910
en de andere partij denkt
dat zij gelijk heeft,

830
00:47:35,910 --> 00:47:38,850
en beiden hun eigen kant verdedigen.

831
00:47:38,850 --> 00:47:42,570
Natuurlijk geloof je dat jij gelijk
hebt, en misschien heb je dat ook.

832
00:47:42,570 --> 00:47:45,810
Er zijn momenten waarop je
duidelijk gelijk kunt hebben.

833
00:47:45,810 --> 00:47:49,350
Maar de buurman heeft misschien
ook argumenten aan te voeren.

834
00:47:49,350 --> 00:47:53,670
Misschien zijn die niet steekhoudend,
maar ze kunnen wel overtuigend zijn.

835
00:47:53,670 --> 00:47:57,750
Als je dus naar de rechter stapt,
maak je beide kanten openbaar.

836
00:47:57,750 --> 00:48:01,830
Wie weet wat je buurman over je zal
zeggen om zichzelf te verdedigen,

837
00:48:01,830 --> 00:48:04,350
zelfs als wat hij zegt niet waar is?

838
00:48:04,350 --> 00:48:06,990
Om zichzelf te verdedigen,
kan hij allerlei

839
00:48:06,990 --> 00:48:09,150
negatieve dingen over
je naar buiten brengen,

840
00:48:09,150 --> 00:48:12,030
waardoor jij er slecht
uit kunt komen te zien.

841
00:48:12,030 --> 00:48:15,450
Zelfs als hij liegt, zullen
degenen die ervan horen niet

842
00:48:15,450 --> 00:48:18,030
noodzakelijkerwijs weten dat hij liegt.

843
00:48:18,030 --> 00:48:21,990
Daardoor kom je uiteindelijk beschaamd
te staan vanwege de publiciteit die dit

844
00:48:21,990 --> 00:48:24,810
geschil krijgt doordat
je naar de rechter stapt.

845
00:48:24,810 --> 00:48:27,570
Het is beter om het
onderling af te handelen.

846
00:48:27,570 --> 00:48:29,310
Regel de zaak onderling.

847
00:48:29,310 --> 00:48:33,330
Ga zelf naar hem toe en schik
de zaak buiten de rechter om.

848
00:48:33,330 --> 00:48:36,930
Jezus gaf heel wat aanwijzingen
van precies deze aard,

849
00:48:36,930 --> 00:48:39,750
en dat komt overeen met
wat Spreuken hier zegt.

850
00:48:39,750 --> 00:48:43,890
In de Bergrede, in Mattheüs
5 vers 40, zegt Hij:

851
00:48:43,890 --> 00:48:47,910
en als iemand u voor het gerecht
wil dagen en uw onderkleding nemen,

852
00:48:47,910 --> 00:48:49,950
geef hem dan ook het bovenkleed;

853
00:48:49,950 --> 00:48:54,150
Met andere woorden, als iemand iets van
je wil krijgen en daarvoor naar de rechter

854
00:48:54,150 --> 00:48:59,730
wil stappen, ga dan niet naar de rechter.
Geef hem wat hij wil. Geef hem zelfs meer.

855
00:48:59,730 --> 00:49:01,230
Stel hem tevreden.

856
00:49:01,230 --> 00:49:04,650
Doe alles wat nodig is om dit
buiten de rechter om te houden.

857
00:49:04,650 --> 00:49:07,950
De veronderstelling hier is dat
hij werkelijk iets tegen je heeft,

858
00:49:07,950 --> 00:49:10,050
maar misschien is dat niet zo.

859
00:49:10,050 --> 00:49:12,810
Misschien is hij alleen
maar uit op je jas.

860
00:49:12,810 --> 00:49:16,590
Jezus bespreekt niet eens of het
recht aan jouw kant staat of niet.

861
00:49:16,590 --> 00:49:18,210
Geef het hem gewoon.

862
00:49:18,210 --> 00:49:20,610
Bewaar de vrede met hem, zegt Hij.

863
00:49:20,610 --> 00:49:23,550
Dit is ongetwijfeld wat
we een hyperbool noemen,

864
00:49:23,550 --> 00:49:26,790
want deze specifieke aanwijzing
staat tussen een aantal

865
00:49:26,790 --> 00:49:29,910
korte uitspraken die hyperbolen bevatten.

866
00:49:29,910 --> 00:49:34,230
In vers 39, het vers hiervoor,
zegt Hij bijvoorbeeld:

867
00:49:34,230 --> 00:49:38,190
Ik zeg u echter dat u geen
weerstand moet bieden aan de boze;

868
00:49:38,190 --> 00:49:42,450
maar wie u op de rechterwang
slaat, keer hem ook de andere toe;

869
00:49:42,450 --> 00:49:44,670
Je zou ook gewoon weg kunnen lopen.

870
00:49:44,670 --> 00:49:48,990
Wat Hij eigenlijk zegt, is:
reageer niet op dezelfde manier.

871
00:49:48,990 --> 00:49:54,150
Als je de andere wang toekeert, weersta je
de verleiding om je te laten provoceren.

872
00:49:54,150 --> 00:49:56,130
Je laat je niet provoceren.

873
00:49:56,130 --> 00:50:00,750
Maar je niet laten provoceren betekent
niet dat je noodzakelijkerwijs altijd de

874
00:50:00,750 --> 00:50:02,190
andere wang aanbiedt.

875
00:50:02,190 --> 00:50:04,530
Je zou ook gewoon weg kunnen lopen.

876
00:50:04,530 --> 00:50:06,990
Dat zou ook een legitiem antwoord zijn.

877
00:50:06,990 --> 00:50:11,430
De andere wang toekeren is misschien wel
de meest extreme manier om te laten zien

878
00:50:11,430 --> 00:50:13,950
dat je je niet laat provoceren.

879
00:50:13,950 --> 00:50:16,590
Wanneer Hij in vers 41 zegt:

880
00:50:16,590 --> 00:50:21,031
en wie u zal dwingen één mijl
te gaan, ga er twee met hem .

881
00:50:21,031 --> 00:50:23,730
dan is dat een goede
manier om te laten zien

882
00:50:23,730 --> 00:50:27,630
dat je bereid bent mee te
werken en je vijand te dienen.

883
00:50:27,630 --> 00:50:30,750
Volgens het Romeinse recht
had een Romeinse soldaat

884
00:50:30,750 --> 00:50:34,410
het recht om je zijn spullen
één mijl te laten dragen.

885
00:50:34,410 --> 00:50:37,890
Dat was de Romeinse wet:
een Romeinse soldaat

886
00:50:37,890 --> 00:50:42,270
kon iedere voorbijganger dwingen
zijn bepakking één mijl te dragen,

887
00:50:42,270 --> 00:50:45,930
maar niet verder dan één mijl. Jezus zei:

888
00:50:45,930 --> 00:50:50,850
Als hij je dwingt één kilometer met
hem mee te gaan, ga er dan twee.

889
00:50:50,850 --> 00:50:54,330
Bespaar hem de moeite om een
andere voorbijganger te zoeken

890
00:50:54,330 --> 00:50:56,490
die de tweede mijl aflegt.

891
00:50:56,490 --> 00:51:01,230
Maar er kunnen momenten zijn waarop de
soldaat maar één mijl hoeft te gaan.

892
00:51:01,230 --> 00:51:05,790
Als jij er dan op staat er twee te
gaan, bewijs je hem geen dienst.

893
00:51:05,790 --> 00:51:10,530
Met andere woorden, deze dingen zullen
niet altijd letterlijk worden opgevolgd.

894
00:51:10,530 --> 00:51:12,750
Ze illustreren een principe.

895
00:51:12,750 --> 00:51:14,970
In vers 42 zegt Hij:

896
00:51:14,970 --> 00:51:19,350
Geef aan hem die iets van u vraagt,
en keer u niet af van hem die van

897
00:51:19,350 --> 00:51:20,910
u lenen wil.

898
00:51:20,910 --> 00:51:25,470
Geef aan degene die je iets
vraagt; wees vrijgevig.

899
00:51:25,470 --> 00:51:28,470
Maar moet je aan iedereen
geven die je iets vraagt?

900
00:51:28,470 --> 00:51:32,490
Verdient iedere bedelaar het dat
jij je geld pakt en daarmee zijn

901
00:51:32,490 --> 00:51:35,550
alcoholisme of iets dergelijks bekostigt?

902
00:51:35,550 --> 00:51:40,290
Moet je je kinderen alles geven
waar ze om vragen? Ik denk het niet.

903
00:51:40,290 --> 00:51:42,090
Dit zijn hyperbolen.

904
00:51:42,090 --> 00:51:46,950
Dit zijn enigszins overdreven
uitspraken die in sommige gevallen

905
00:51:46,950 --> 00:51:51,210
naar de letter kunnen worden opgevolgd,
maar die in wezen niet altijd naar de

906
00:51:51,210 --> 00:51:53,490
letter opgevolgd hoeven te worden.

907
00:51:53,490 --> 00:51:55,890
Ze verwoorden een principe.

908
00:51:55,890 --> 00:51:59,670
Als iemand op de een of andere
manier misbruik van je wil maken,

909
00:51:59,670 --> 00:52:05,010
je geld wil hebben, je ergens voor wil
aanklagen of je op de wang wil slaan,

910
00:52:05,010 --> 00:52:06,870
wees dan vrijgevig.

911
00:52:06,870 --> 00:52:09,090
Dat is in wezen wat Hij zegt.

912
00:52:09,090 --> 00:52:11,190
Wees vrijgevig.

913
00:52:11,190 --> 00:52:14,010
Verdedig in deze zaak je rechten niet.

914
00:52:14,010 --> 00:52:16,530
Als iemand iets wil, geef het hem dan.

915
00:52:16,530 --> 00:52:19,170
Dus als iemand je voor
de rechter wil slepen,

916
00:52:19,170 --> 00:52:24,810
je wil aanklagen en je onderkleed wil
krijgen, geef hem dan ook je bovenkleed.

917
00:52:24,810 --> 00:52:29,370
Dit zou niet altijd letterlijk de reactie
zijn, maar het idee is dat het goed is om

918
00:52:29,370 --> 00:52:31,290
de rechter te vermijden.

919
00:52:31,290 --> 00:52:34,170
Paulus zei in 1 Korinthe 6 zelfs dat

920
00:52:34,170 --> 00:52:36,750
christenen niet naar de
rechtbank moeten gaan.

921
00:52:36,750 --> 00:52:40,890
Hij zei dat als zij geschillen hebben,
ze die onderling moeten oplossen.

922
00:52:40,890 --> 00:52:45,750
Hij zei dat de ideale oplossing
is dat je jezelf laat benadelen.

923
00:52:45,750 --> 00:52:48,930
Paulus past duidelijk
toe wat Jezus hier zei.

924
00:52:48,930 --> 00:52:52,050
Laat jezelf door de
andere partij benadelen.

925
00:52:52,050 --> 00:52:54,990
Keer als het ware gewoon
de andere wang toe.

926
00:52:54,990 --> 00:52:58,110
Je ziet wat hij in 1 Korinthe 6 zegt.

927
00:52:58,110 --> 00:52:59,850
In vers 1 zegt hij:

928
00:52:59,850 --> 00:53:03,690
Durft iemand van u, die een
geschil heeft met een ander,

929
00:53:03,690 --> 00:53:08,190
zijn recht te zoeken bij de
onrechtvaardigen en niet bij de heiligen?

930
00:53:08,190 --> 00:53:11,130
Daarmee bedoelt hij de
heidense rechtbanken.

931
00:53:11,130 --> 00:53:14,310
Weet u niet dat de heiligen
de wereld zullen oordelen?

932
00:53:14,310 --> 00:53:16,950
En als door u de wereld geoordeeld wordt,

933
00:53:16,950 --> 00:53:21,750
zou u dan ongeschikt zijn voor de
meest onbeduidende rechtszaken?

934
00:53:21,750 --> 00:53:25,710
Hij zegt dat christenen zulke dingen
onderling moeten kunnen regelen

935
00:53:25,710 --> 00:53:30,030
en erover moeten kunnen arbitreren,
zonder tussenkomst van de rechtbank.

936
00:53:30,030 --> 00:53:32,850
Weet u niet dat wij
engelen zullen oordelen?

937
00:53:32,850 --> 00:53:35,490
Hoeveel te meer dan alledaagse dingen?

938
00:53:35,490 --> 00:53:38,190
Als u dus rechtszaken hebt
over alledaagse dingen,

939
00:53:38,190 --> 00:53:42,210
stel dan hen aan die in de
gemeente niet in aanzien zijn.

940
00:53:42,210 --> 00:53:44,431
Tot beschaming zeg ik u dit .

941
00:53:44,431 --> 00:53:48,030
Is er dan onder u niemand
die wijs is, zelfs niet één,

942
00:53:48,030 --> 00:53:51,450
die in staat zou zijn een
oordeel te vellen in een geschil

943
00:53:51,450 --> 00:53:53,010
tussen zijn broeders?

944
00:53:53,010 --> 00:53:57,870
Integendeel, de ene broeder spant tegen
de andere broeder een rechtszaak aan,

945
00:53:57,870 --> 00:53:59,730
en dat voor ongelovigen.

946
00:53:59,730 --> 00:54:02,730
Dan is er al volledig
sprake van verlies onder u,

947
00:54:02,730 --> 00:54:05,490
dat u onder elkaar rechtszaken hebt.

948
00:54:05,490 --> 00:54:07,770
Waarom lijdt u niet liever onrecht?

949
00:54:07,770 --> 00:54:10,290
Waarom laat u zich niet liever benadelen?

950
00:54:10,290 --> 00:54:15,150
U echter doet onrecht en benadeelt,
en dat nog wel aan broeders!

951
00:54:15,150 --> 00:54:19,230
Paulus zegt dat als er een geschil
is tussen jou en je broeder,

952
00:54:19,230 --> 00:54:23,910
de verhevenste weg zou zijn dat
je hem toestaat je te benadelen.

953
00:54:23,910 --> 00:54:28,230
Dat wil zeggen: geef je rechten
op en laat hem krijgen wat

954
00:54:28,230 --> 00:54:33,750
hij ook maar denkt dat hem toekomt, zelfs
als jij het daar niet mee eens bent.

955
00:54:33,750 --> 00:54:37,350
Paulus past hier duidelijk
toe wat Jezus heeft gezegd.

956
00:54:37,350 --> 00:54:40,290
Maar als je die verheven
weg niet kunt bewandelen,

957
00:54:40,290 --> 00:54:44,130
laat dan ten minste een andere
christen tussen jullie oordelen,

958
00:54:44,130 --> 00:54:46,650
in plaats van naar de heidenen te gaan.

959
00:54:46,650 --> 00:54:49,050
Waarom zou je hen laten beslissen?

960
00:54:49,050 --> 00:54:51,870
Ze weten niet eens wat goed en kwaad is.

961
00:54:51,870 --> 00:54:54,630
Dit geldt ook voor
echtscheidingsrechtbanken.

962
00:54:54,630 --> 00:54:58,470
Ik vind niet dat christenen hun
echtscheiding ooit aan een wereldlijke

963
00:54:58,470 --> 00:55:02,250
rechtbank zouden moeten voorleggen,
want zulke rechtbanken weten niets

964
00:55:02,250 --> 00:55:03,570
van het huwelijk.

965
00:55:03,570 --> 00:55:05,550
Ze weten niets van gerechtigheid.

966
00:55:05,550 --> 00:55:08,010
Ze weten niet wat goed is voor kinderen.

967
00:55:08,010 --> 00:55:12,810
Zulke zaken zouden door de gemeente moeten
worden behandeld, door geestelijke mannen,

968
00:55:12,810 --> 00:55:15,330
wijze mannen. De Bijbel zegt:

969
00:55:15,330 --> 00:55:18,210
Is er onder jullie dan niemand
die verstandig genoeg is om

970
00:55:18,210 --> 00:55:19,950
hierover te oordelen?

971
00:55:19,950 --> 00:55:23,370
Onder die christenen, die
christelijke waarden hebben,

972
00:55:23,370 --> 00:55:27,930
zouden er mensen moeten zijn die wijs
genoeg zijn om zulke zaken te regelen.

973
00:55:27,930 --> 00:55:30,270
Maar het punt is dat Paulus zegt dat

974
00:55:30,270 --> 00:55:33,270
christenen niet met elkaar
naar de rechter moeten gaan.

975
00:55:33,270 --> 00:55:35,670
En je naaste die geen christen is?

976
00:55:35,670 --> 00:55:37,830
Moet je met hem naar de rechter gaan?

977
00:55:37,830 --> 00:55:41,670
In Mattheüs 5, vers 25, zei Jezus:

978
00:55:41,670 --> 00:55:45,810
Stel u zo snel mogelijk welwillend
op tegenover uw tegenpartij,

979
00:55:45,810 --> 00:55:50,430
terwijl u nog met hem onderweg bent; opdat
de tegenpartij u niet misschien aan de

980
00:55:50,430 --> 00:55:54,630
rechter overlevert en de rechter u
aan de gerechtsdienaar overlevert

981
00:55:54,630 --> 00:55:57,090
en u in de gevangenis geworpen wordt.

982
00:55:57,090 --> 00:56:00,030
Hij zegt dat als je een geschil
met je tegenstander hebt,

983
00:56:00,030 --> 00:56:03,150
je het buiten de rechtbank
met hem moet regelen.

984
00:56:03,150 --> 00:56:06,450
Regel het met hem voordat hij
ermee naar de rechter gaat.

985
00:56:06,450 --> 00:56:10,470
Als hij ermee naar de rechter gaat,
raakt de rechter erbij betrokken,

986
00:56:10,470 --> 00:56:13,710
en de rechter beslist misschien
niet in jouw voordeel.

987
00:56:13,710 --> 00:56:16,830
Je weet nooit hoe het in
de rechtbank zal aflopen.

988
00:56:16,830 --> 00:56:19,830
Misschien ben jij zelfs degene
die in zijn recht staat,

989
00:56:19,830 --> 00:56:23,370
maar er is geen garantie dat
de rechter het ook zo zal zien.

990
00:56:23,370 --> 00:56:26,010
Opnieuw denk ik aan
christenen die gaan scheiden,

991
00:56:26,010 --> 00:56:29,790
voor heidense rechters verschijnen
en de rechter laten beslissen wie de

992
00:56:29,790 --> 00:56:31,350
kinderen moet opvoeden.

993
00:56:31,350 --> 00:56:34,530
De rechter heeft geen idee wat
geestelijk goed is voor kinderen.

994
00:56:34,530 --> 00:56:39,210
Als hij geen christen is, kun je niet van
hem verwachten dat hij over de opvoeding

995
00:56:39,210 --> 00:56:42,870
van de kinderen een beslissing
neemt die in overeenstemming is

996
00:56:42,870 --> 00:56:45,150
met christelijke beginselen.

997
00:56:45,150 --> 00:56:47,850
Tenzij God natuurlijk
de leiding heeft, want:

998
00:56:47,850 --> 00:56:52,470
Het hart van een koning is in de
hand van de HEERE als waterbeken,

999
00:56:52,470 --> 00:56:55,410
Hij neigt het tot alles wat Hem behaagt.

1000
00:56:55,410 --> 00:56:59,850
Er is een tijd geweest dat ik met
mijn ex-vrouw een geschil had over de

1001
00:56:59,850 --> 00:57:03,330
voogdij over mijn dochter,
en de heidense rechter

1002
00:57:03,330 --> 00:57:06,150
oordeelde in die zaak heel rechtvaardig.

1003
00:57:06,150 --> 00:57:08,550
Ik hoefde niet eens een woord te zeggen.

1004
00:57:08,550 --> 00:57:11,670
Ik was aan het bidden en vasten, en:

1005
00:57:11,670 --> 00:57:15,330
Het hart van de koning ligt
in de hand van de Heer,

1006
00:57:15,330 --> 00:57:20,010
en Hij stuurt het waarheen Hij
wil, zoals Hij waterstromen stuurt.

1007
00:57:20,010 --> 00:57:24,510
Uiteindelijk gaf de rechter mij de
volledige voogdij over mijn dochter

1008
00:57:24,510 --> 00:57:27,510
en gaf hij haar moeder niet
eens een bezoekregeling.

1009
00:57:27,510 --> 00:57:31,470
Ik gaf haar een bezoekregeling,
maar dat was mijn voorrecht.

1010
00:57:31,470 --> 00:57:35,370
De rechter zag in dat haar moeder
werkelijk geen goede invloed

1011
00:57:35,370 --> 00:57:37,590
en geen goed mens was.

1012
00:57:37,590 --> 00:57:43,230
Uiteindelijk oordeelde de rechter in mijn
voordeel, wat gewoonlijk niet gebeurt.

1013
00:57:43,230 --> 00:57:46,590
Gewoonlijk krijgt de vader
niet de volledige voogdij

1014
00:57:46,590 --> 00:57:48,630
zonder zijn zaak te bepleiten.

1015
00:57:48,630 --> 00:57:51,750
Ik heb mijn zaak niet
in de rechtbank bepleit.

1016
00:57:51,750 --> 00:57:56,550
Ik wilde geen zaak tegen mijn ex-vrouw
bepleiten, maar dat hoefde ook niet.

1017
00:57:56,550 --> 00:57:59,130
Ik hoefde letterlijk niets te zeggen.

1018
00:57:59,130 --> 00:58:01,890
Mijn advocaat hoefde niets te zeggen.

1019
00:58:01,890 --> 00:58:05,970
De advocaat van mijn ex-vrouw
sprak vier woorden en de rechter

1020
00:58:05,970 --> 00:58:07,650
oordeelde tegen haar.

1021
00:58:07,650 --> 00:58:09,450
Het was werkelijk een wonder.

1022
00:58:09,450 --> 00:58:13,110
Het was een van de verbazingwekkendste
dingen die ik ooit in een

1023
00:58:13,110 --> 00:58:14,610
rechtszaal heb gezien.

1024
00:58:14,610 --> 00:58:16,470
Maar ik wilde niet naar de rechter.

1025
00:58:16,470 --> 00:58:19,530
Je weet nooit of de rechters
het juiste zullen doen.

1026
00:58:19,530 --> 00:58:23,790
Daarom zei Jezus dat je het buiten
de rechtbank met je naaste, je

1027
00:58:23,790 --> 00:58:25,890
tegenstander, moet regelen.

1028
00:58:25,890 --> 00:58:27,870
Laat het niet voor de rechter komen.

1029
00:58:27,870 --> 00:58:31,590
Je weet nooit of de rechter je aan
de gerechtsdienaar zal overleveren

1030
00:58:31,590 --> 00:58:33,990
en je in de gevangenis zal laten werpen.

1031
00:58:33,990 --> 00:58:37,170
Het is mogelijk dat de
rechter je geen gelijk geeft.

1032
00:58:37,170 --> 00:58:40,410
Het is niet altijd zo dat de
rechtvaardigen in de rechtbank in het

1033
00:58:40,410 --> 00:58:42,150
gelijk worden gesteld.

1034
00:58:42,150 --> 00:58:46,110
Soms kunnen de goddelozen de rechter
omkopen en gaat de onschuldige

1035
00:58:46,110 --> 00:58:48,210
daadwerkelijk de gevangenis in.

1036
00:58:48,210 --> 00:58:50,790
Jezus zegt dus dat je
geschillen persoonlijk tussen

1037
00:58:50,790 --> 00:58:55,410
jou en je naaste moet regelen, en dat
je ze buiten de rechtbank moet regelen.

1038
00:58:55,410 --> 00:58:57,690
Dat is ook wat de spreuk zegt.

1039
00:58:57,690 --> 00:59:01,770
In wezen komt die laatste spreuk, in
overeenstemming met de leer van het Nieuwe

1040
00:59:01,770 --> 00:59:05,070
Testament, erop neer dat
christenen zo veel mogelijk

1041
00:59:05,070 --> 00:59:07,170
buiten de rechtbank moeten blijven.

1042
00:59:07,170 --> 00:59:09,570
Er zijn momenten waarop je geen keus hebt,

1043
00:59:09,570 --> 00:59:13,230
omdat iemand je voor de rechter
daagt en je wordt opgeroepen.

1044
00:59:13,230 --> 00:59:15,390
Dan kun je niet gewoon wegblijven.

1045
00:59:15,390 --> 00:59:20,130
Maar het idee is dit: als je weet dat
iemand je voor de rechter wil dagen,

1046
00:59:20,130 --> 00:59:22,710
als je weet dat iemand
een geschil met je heeft,

1047
00:59:22,710 --> 00:59:27,030
ga dan naar die persoon toe en
stel je zo verzoenlijk mogelijk op.

1048
00:59:27,030 --> 00:59:28,650
Wil die persoon je mantel hebben?

1049
00:59:28,650 --> 00:59:32,610
en als iemand u voor het gerecht
wil dagen en uw onderkleding nemen,

1050
00:59:32,610 --> 00:59:34,770
geef hem dan ook het bovenkleed;

1051
00:59:34,770 --> 00:59:38,790
Blijf koste wat het kost buiten
de rechtbank, als dat mogelijk is.

1052
00:59:38,790 --> 00:59:41,850
Dat heeft Jezus gezegd,
en dat zegt Spreuken ook.

1053
00:59:41,850 --> 00:59:44,670
Bedenk dat er die ene spreuk is die zegt:

1054
00:59:44,670 --> 00:59:49,170
Het begin van een ruzie is alsof
iemand water de vrije loop geeft.

1055
00:59:49,170 --> 00:59:52,890
Stop daarom de onenigheid,
voordat ze echt losbarst.

1056
00:59:52,890 --> 00:59:56,610
Eén Engelse vertaling past dit
specifiek toe op een rechtszaak:

1057
00:59:56,610 --> 01:00:01,530
Je kunt net zo goed een overstroming
veroorzaken als een rechtszaak beginnen.

1058
01:00:01,530 --> 01:00:06,510
Volgens die weergave kun je, als je
een gerechtelijke procedure begint,

1059
01:00:06,510 --> 01:00:08,850
net zo goed een vloed loslaten.

1060
01:00:08,850 --> 01:00:12,330
Zodra je het aan de rechtbank
overlaat om een beslissing te nemen,

1061
01:00:12,330 --> 01:00:14,310
heb je het niet meer in de hand.

1062
01:00:14,310 --> 01:00:16,650
Je weet nooit welke kant het op zal gaan,

1063
01:00:16,650 --> 01:00:19,890
want rechtbanken zijn niet
noodzakelijk rechtvaardig,

1064
01:00:19,890 --> 01:00:24,270
gaan niet noodzakelijk gewetensvol te
werk en zullen niet noodzakelijk al het

1065
01:00:24,270 --> 01:00:26,790
bewijs zorgvuldig beoordelen.

1066
01:00:26,790 --> 01:00:32,070
Heidense rechtbanken zijn dus eenvoudigweg
geen ideale plaats voor christenen om

1067
01:00:32,070 --> 01:00:35,370
geschillen tussen henzelf en
andere mensen op te lossen.

1068
01:00:35,370 --> 01:00:39,930
Een christelijke arbiter, een christelijke
bemiddelaar of iets dergelijks

1069
01:00:39,930 --> 01:00:41,970
zou een goede mogelijkheid zijn.

1070
01:00:41,970 --> 01:00:47,610
Maar het ideaal is, zei Paulus, en
dit lijkt ook te zijn wat Jezus zegt:

1071
01:00:47,610 --> 01:00:50,910
Dan is er al volledig
sprake van verlies onder u,

1072
01:00:50,910 --> 01:00:53,610
dat u onder elkaar rechtszaken hebt.

1073
01:00:53,610 --> 01:00:55,950
Waarom lijdt u niet liever onrecht?

1074
01:00:55,950 --> 01:00:58,410
Waarom laat u zich niet liever benadelen?

1075
01:00:58,410 --> 01:01:02,970
Er zullen momenten zijn waarop dat niet
werkelijk de juiste handelwijze is.

1076
01:01:02,970 --> 01:01:07,950
Er zijn momenten waarop jij niet de enige
bent die zal lijden als je je tegenstander

1077
01:01:07,950 --> 01:01:10,050
toestaat je te benadelen.

1078
01:01:10,050 --> 01:01:13,410
Er kunnen andere mensen zijn voor
wier belangen je moet opkomen.

1079
01:01:13,410 --> 01:01:16,830
In sommige gevallen kom je voor anderen
op wanneer je in een zaak voor je

1080
01:01:16,830 --> 01:01:18,690
eigen standpunt opkomt.

1081
01:01:18,690 --> 01:01:23,970
Maar soms gaat het alleen om jou en
is het vooral zaak vrede te sluiten.

1082
01:01:23,970 --> 01:01:26,730
Als je daarvoor alleen
de zaak hoeft op te geven

1083
01:01:26,730 --> 01:01:29,670
en kwijtraakt wat die
persoon van je wil hebben,

1084
01:01:29,670 --> 01:01:31,950
valt daar vaak iets voor te zeggen.

1085
01:01:31,950 --> 01:01:34,410
Zo bewaar je de vrede met je naaste.

1086
01:01:34,410 --> 01:01:38,910
Als je een buurman hebt, bedenk dan
dat hij er is voor jouw veiligheid

1087
01:01:38,910 --> 01:01:41,790
en jij er bent voor zijn veiligheid.

1088
01:01:41,790 --> 01:01:45,030
Buren moeten zich als
goede buren gedragen.

1089
01:01:45,030 --> 01:01:48,690
Als je uiteindelijk een voortdurend
geschil met hem hebt en een slechte

1090
01:01:48,690 --> 01:01:53,070
buurman hebt, dan zijn er waarschijnlijk
niet veel dingen die veel erger zijn

1091
01:01:53,070 --> 01:01:55,350
dan een buurman die een vijand is.

1092
01:01:55,350 --> 01:01:58,830
Ik denk dat een van de
weinige ergere dingen zou zijn

1093
01:01:58,830 --> 01:02:01,830
dat je een huwelijkspartner
hebt die een vijand is,

1094
01:02:01,830 --> 01:02:06,270
maar een buurman die een vijand
is, is evenmin iets goeds.

1095
01:02:06,270 --> 01:02:09,630
Tot zover wat Spreuken over
deze onderwerpen zeggen.

1096
01:02:09,630 --> 01:02:13,110
Daarmee ronden we onze beschouwing
van de verschillende soorten relaties

1097
01:02:13,110 --> 01:02:13,710
in Spreuken af.