1
00:00:01,950 --> 00:00:04,470
Welkom bij Vers voor Vers!

2
00:00:04,470 --> 00:00:09,330
Deze keer een inleiding
op Spreuken, deel 1.

3
00:00:09,330 --> 00:00:13,170
Spreuken is het soort boek dat
niet werkelijk één thema of

4
00:00:13,170 --> 00:00:17,730
één gedachtegang helemaal volgt,
maar een verzameling uitspraken is.

5
00:00:17,730 --> 00:00:22,170
Het doet misschien denken aan
zoiets als Poor Richard's Almanac.

6
00:00:22,170 --> 00:00:26,550
De Hebreeën hadden werkelijk waardering
voor wat zij wijsheidsspreuken noemden,

7
00:00:26,550 --> 00:00:31,410
en sommige Bijbelboeken zijn volledig
gewijd aan wat wij wijsheid noemen.

8
00:00:31,410 --> 00:00:35,310
We weten wat wijsheid betekent,
of dat denken we tenminste.

9
00:00:35,310 --> 00:00:37,770
We hebben het woord in
elk geval in onze taal

10
00:00:37,770 --> 00:00:42,150
en we spreken erover dat iemand
wijs is of wijsheid bezit.

11
00:00:42,150 --> 00:00:46,050
Toch heeft het woord wijsheid
bijna een vaktechnische betekenis

12
00:00:46,050 --> 00:00:50,550
wanneer het wordt toegepast op de
wijsheidsliteratuur van de Hebreeën.

13
00:00:50,550 --> 00:00:54,810
Spreuken is een uitstekend voorbeeld van
wat wijsheidsliteratuur wordt genoemd,

14
00:00:54,810 --> 00:00:56,850
maar er zijn andere voorbeelden.

15
00:00:56,850 --> 00:01:01,410
Het boek Job, dat we vorig jaar tijdens
onze vorige school hebben behandeld,

16
00:01:01,410 --> 00:01:03,870
wordt als wijsheidliteratuur beschouwd.

17
00:01:03,870 --> 00:01:08,490
Hoewel het boek als een verhaal geldt,
is slechts een deel ervan verhalend.

18
00:01:08,490 --> 00:01:13,590
De eerste twee hoofdstukken en het laatste
hoofdstuk vormen het verhalende kader.

19
00:01:13,590 --> 00:01:16,110
De ongeveer veertig
hoofdstukken daartussen

20
00:01:16,110 --> 00:01:20,850
bestaan volledig uit besprekingen
van diepgaande filosofische vragen.

21
00:01:20,850 --> 00:01:23,790
Ze gaan voornamelijk over
de betekenis van lijden

22
00:01:23,790 --> 00:01:26,670
en over de vraag wat de gerechtigheid of

23
00:01:26,670 --> 00:01:30,330
ongerechtigheid van een mens te maken
kan hebben met hoe het hem in zijn

24
00:01:30,330 --> 00:01:32,070
aardse leven vergaat.

25
00:01:32,070 --> 00:01:36,810
Het grootste deel van het boek Job is dus
wat wijsheidsliteratuur wordt genoemd,

26
00:01:36,810 --> 00:01:39,750
en het wordt geacht tot
dat genre te behoren.

27
00:01:39,750 --> 00:01:45,210
Spreuken, Prediker en zelfs Hooglied
worden als wijsheidsliteratuur beschouwd.

28
00:01:45,210 --> 00:01:47,850
Er zijn andere boeken die
niet in onze Bijbel staan,

29
00:01:47,850 --> 00:01:51,390
zoals Ecclesiasticus en enkele
andere in de apocriefen,

30
00:01:51,390 --> 00:01:54,510
die eveneens voorbeelden zijn
van dit soort literatuur.

31
00:01:54,510 --> 00:01:57,570
In de Bijbel worden
verschillende wijze mannen en

32
00:01:57,570 --> 00:02:01,950
wijsgeren genoemd die zelf geen enkel
deel van de Bijbel hebben geschreven.

33
00:02:01,950 --> 00:02:05,010
Toch kennen we hen, omdat
de Bijbel hen noemt.

34
00:02:05,010 --> 00:02:07,620
We weten dat wijze mannen, of wijsheid,

35
00:02:07,620 --> 00:02:12,090
zeer hoog werden gewaardeerd als een
aspect van wat mensen beschouwden als Gods

36
00:02:12,090 --> 00:02:15,930
manier om te spreken en het
leven van Zijn volk te leiden.

37
00:02:15,930 --> 00:02:18,810
Als het gaat om goddelijke
leiding, denk je misschien,

38
00:02:18,810 --> 00:02:21,030
afhankelijk van de richting
van je kerkgenootschap,

39
00:02:21,030 --> 00:02:25,710
dat goddelijke leiding eenvoudig een
kwestie is van de Bijbel lezen en doen wat

40
00:02:25,710 --> 00:02:27,090
de Bijbel zegt.

41
00:02:27,090 --> 00:02:30,210
Zo dacht ik erover toen
ik als baptist opgroeide,

42
00:02:30,210 --> 00:02:33,870
zonder iets te verwachten wat
veel persoonlijker of meer op dat

43
00:02:33,870 --> 00:02:35,850
specifieke moment gericht was.

44
00:02:35,850 --> 00:02:38,850
Als je meer pinkstergezind
of charismatisch bent,

45
00:02:38,850 --> 00:02:42,810
heb je misschien het idee dat je over
bijna elke belangrijke beslissing die je

46
00:02:42,810 --> 00:02:45,510
neemt een woord van God
zou moeten ontvangen,

47
00:02:45,510 --> 00:02:49,290
zoals een openbaring van
God of een profetie van God.

48
00:02:49,290 --> 00:02:53,010
De meeste christenen vallen in
een van die twee categorieën.

49
00:02:53,010 --> 00:02:56,370
Ze zeggen óf: ‘Ik zou
van God moeten horen.

50
00:02:56,370 --> 00:02:59,310
Ik moet van God een woord
krijgen over dit of dat,’

51
00:02:59,310 --> 00:03:03,090
óf ze wijzen al dat soort
dingen af en zeggen: ‘Nee,

52
00:03:03,090 --> 00:03:05,070
wij houden ons gewoon aan de Bijbel.

53
00:03:05,070 --> 00:03:06,630
Volg gewoon de Bijbel.’

54
00:03:06,630 --> 00:03:11,190
Ik merk dat mensen in veel gevallen in een
van die uitersten terechtkomen en niets

55
00:03:11,190 --> 00:03:15,330
weten van het midden daartussen, waar
de Hebreeën juist veel van wisten:

56
00:03:15,330 --> 00:03:20,430
God leidt je door wijsheid, bijna wat
wij gezond verstand zouden kunnen noemen.

57
00:03:20,430 --> 00:03:23,790
Dat klinkt erg ongeestelijk,
maar we moeten bedenken dat God

58
00:03:23,790 --> 00:03:27,090
de mensen uniek binnen de
dierenwereld heeft geschapen,

59
00:03:27,090 --> 00:03:31,410
doordat Hij ons een verstand gaf
waarmee we rationeel kunnen denken.

60
00:03:31,410 --> 00:03:35,250
Andere dieren gedragen zich
soms alsof ze rationeel zijn.

61
00:03:35,250 --> 00:03:37,950
Salomo verwijst bijvoorbeeld
naar de wijsheid die

62
00:03:37,950 --> 00:03:40,770
mieren in hun
gemeenschappelijke gedrag tonen.

63
00:03:40,770 --> 00:03:43,650
Bij andere dieren is er
iets wat op wijsheid lijkt,

64
00:03:43,650 --> 00:03:46,050
maar dat is natuurlijk
allemaal instinctief.

65
00:03:46,050 --> 00:03:48,210
Ze beredeneren de dingen niet.

66
00:03:48,210 --> 00:03:52,890
Dieren kunnen creatief lijken wanneer je
kijkt hoe een bever een dam bouwt of een

67
00:03:52,890 --> 00:03:54,570
spin een web maakt.

68
00:03:54,570 --> 00:03:57,270
Het zijn werkelijk technische wonderen.

69
00:03:57,270 --> 00:04:00,690
Met mijn menselijke verstand
zou ik het niet zo goed kunnen.

70
00:04:00,690 --> 00:04:03,570
Maar zij hebben geen menselijk verstand.

71
00:04:03,570 --> 00:04:09,030
Feitelijk hebben ze nauwelijks hersenen,
behalve als centra voor hun zenuwstelsel.

72
00:04:09,030 --> 00:04:10,950
Ze denken niet werkelijk.

73
00:04:10,950 --> 00:04:14,610
Een spin wordt geboren met de
kennis om een web te maken.

74
00:04:14,610 --> 00:04:16,650
Hij bedenkt dat niet zelf.

75
00:04:16,650 --> 00:04:20,670
Een bever wordt geboren met de
kennis om een dam te bouwen.

76
00:04:20,670 --> 00:04:23,610
Vogels weten hoe ze nesten moeten bouwen.

77
00:04:23,610 --> 00:04:27,750
Mieren en bijen worden in hun
kolonies geboren met de kennis hoe ze

78
00:04:27,750 --> 00:04:29,670
zich moeten organiseren.

79
00:04:29,670 --> 00:04:33,150
Ze hebben dit niet zelf
bedacht. Ze zijn niet wijs.

80
00:04:33,150 --> 00:04:34,830
Ze zijn niet rationeel.

81
00:04:34,830 --> 00:04:37,770
Toen God alle dieren had gemaakt, zei Hij:

82
00:04:37,770 --> 00:04:43,230
En God zei: Laten Wij mensen maken
naar Ons beeld, naar Onze gelijkenis;

83
00:04:43,230 --> 00:04:47,970
en laten zij heersen over de vissen
van de zee, over de vogels in de lucht,

84
00:04:47,970 --> 00:04:53,190
over het vee, over heel de aarde en
over al de kruipende dieren die over

85
00:04:53,190 --> 00:04:54,810
de aarde kruipen!

86
00:04:54,810 --> 00:05:00,210
En God schiep de mens naar Zijn beeld;
naar het beeld van God schiep Hij hem;

87
00:05:00,210 --> 00:05:02,550
mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen.

88
00:05:02,550 --> 00:05:05,670
Hij maakte de man en de
vrouw naar Zijn eigen beeld

89
00:05:05,670 --> 00:05:08,790
en gaf hun het vermogen
om rationeel te denken,

90
00:05:08,790 --> 00:05:11,730
zodat ze werkelijk
wijsheid konden bezitten.

91
00:05:11,730 --> 00:05:14,310
Ze konden dingen werkelijk doordenken.

92
00:05:14,310 --> 00:05:18,030
We moeten dat niet buiten beschouwing
laten als een manier om de wil van

93
00:05:18,030 --> 00:05:19,290
God te kennen.

94
00:05:19,290 --> 00:05:21,270
Het is niet de enige manier.

95
00:05:21,270 --> 00:05:25,470
Als ik een beslissing moet nemen, ben ik
veel blijer wanneer er daadwerkelijk een

96
00:05:25,470 --> 00:05:29,190
tekst in de Schrift staat die
mij vertelt wat ik moet doen.

97
00:05:29,190 --> 00:05:34,110
Wat mij betreft, als er een woord van
de Heere is, gaat dat boven alles.

98
00:05:34,110 --> 00:05:36,930
Ik vind het ook helemaal
niet bezwaarlijk als God

99
00:05:36,930 --> 00:05:39,210
tot mij lijkt te spreken met een zachte,

100
00:05:39,210 --> 00:05:43,110
stille stem en mij op die
manier duidelijke leiding geeft,

101
00:05:43,110 --> 00:05:47,730
of zelfs als Hij spreekt door een
profetische uitspraak die iemand doet.

102
00:05:47,730 --> 00:05:49,890
Ik minacht die dingen absoluut niet.

103
00:05:49,890 --> 00:05:52,770
Maar ik moet zeggen dat de
meeste beslissingen die ik neem

104
00:05:52,770 --> 00:05:57,270
niet echt gebaseerd zijn op profetische
woorden die mensen mij brengen.

105
00:05:57,270 --> 00:06:02,190
Geloof me, heel wat mensen hebben mij
profetische woorden gebracht en gezegd:

106
00:06:02,190 --> 00:06:05,250
‘God heeft een woord voor je. Dit is het.’

107
00:06:05,250 --> 00:06:08,910
Ik zou zeggen dat ik negen van de tien
keer betwijfel of het werkelijk van de

108
00:06:08,910 --> 00:06:11,790
Heere komt. Maar niet altijd.

109
00:06:11,790 --> 00:06:15,270
Er zijn momenten geweest waarop
God mij beslist wijsheid en

110
00:06:15,270 --> 00:06:20,190
inzicht over een beslissing heeft gegeven,
of een bepaalde vorm van bemoediging,

111
00:06:20,190 --> 00:06:25,290
door wat een profetisch woord leek te zijn
dat iemand mij gaf. Dat wijs ik niet af.

112
00:06:25,290 --> 00:06:29,550
En ik zou zeker zeggen dat ontzettend veel
van de beslissingen die ik heb genomen,

113
00:06:29,550 --> 00:06:32,190
gebaseerd zijn geweest op de Bijbel zelf.

114
00:06:32,190 --> 00:06:35,610
Maar wanneer christenen van dag
tot dag beslissingen moeten nemen —

115
00:06:35,610 --> 00:06:38,670
‘Wat moet ik doen? Wat moet ik eten?

116
00:06:38,670 --> 00:06:40,710
Wat voor auto moet ik kopen?

117
00:06:40,710 --> 00:06:42,270
Zal ik wel of niet naar school gaan?’

118
00:06:42,270 --> 00:06:45,870
— denk ik dat er vragen zijn waarop
je geen antwoord zult krijgen

119
00:06:45,870 --> 00:06:47,430
in een Bijbelvers.

120
00:06:47,430 --> 00:06:50,370
Misschien krijg je er geen
profetisch woord over,

121
00:06:50,370 --> 00:06:53,550
en ik denk niet dat het verstandig
zou zijn daarop te wachten.

122
00:06:53,550 --> 00:06:57,150
Ik herinner me dat een vriend die
in een christelijk huis woonde

123
00:06:57,150 --> 00:07:01,350
mij vertelde dat daar een man
woonde die ’s morgens niet ontbeet

124
00:07:01,350 --> 00:07:05,010
voordat hij het gevoel had dat hij
een woord van de Heere had gekregen

125
00:07:05,010 --> 00:07:07,770
over welke ontbijtgranen hij moest eten.

126
00:07:07,770 --> 00:07:10,650
En dit was echt waar; het was geen grap.

127
00:07:10,650 --> 00:07:14,550
Ik heb meer dan één persoon ontmoet
met dit soort spiritualiteit.

128
00:07:14,550 --> 00:07:19,170
Zij vonden dat ze echt niets konden
doen voordat ze in hun geest een

129
00:07:19,170 --> 00:07:21,570
profetisch woord van God hadden ontvangen.

130
00:07:21,570 --> 00:07:24,870
Ik denk eigenlijk niet dat
God het zo bedoeld heeft.

131
00:07:24,870 --> 00:07:29,490
Ik denk dat je dan geestelijker
probeert te zijn dan de apostelen.

132
00:07:29,490 --> 00:07:33,630
Wat de Bijbel aangeeft, is dat
er nog een andere categorie is.

133
00:07:33,630 --> 00:07:37,410
Er zijn niet alleen het
profetische woord en de Schriften.

134
00:07:37,410 --> 00:07:41,610
Er is ook iets wat God gegeven
heeft en wat wijsheid heet.

135
00:07:41,610 --> 00:07:44,310
Wanneer we beslissingen
nemen over gewone dingen,

136
00:07:44,310 --> 00:07:47,970
is wijsheid meestal wat
God wil dat we gebruiken.

137
00:07:47,970 --> 00:07:50,850
We moeten dat niet als
ongeestelijk beschouwen,

138
00:07:50,850 --> 00:07:55,830
want het is de bijzondere gave aan
de mensheid die God Zelf bezit.

139
00:07:55,830 --> 00:08:00,210
Hij heeft die niet aan de andere delen
van de schepping gegeven, maar aan ons.

140
00:08:00,210 --> 00:08:02,970
Het is de bedoeling
dat die gebruikt wordt.

141
00:08:02,970 --> 00:08:06,030
Daarom vind ik het werkelijk
verschrikkelijk om te zien dat mensen

142
00:08:06,030 --> 00:08:07,890
hun verstand verkwisten.

143
00:08:07,890 --> 00:08:10,650
Vooral nu we zoveel
manieren hebben waarop onze

144
00:08:10,650 --> 00:08:14,490
aandacht volledig kan worden
opgeslokt door gedachteloze dingen,

145
00:08:14,490 --> 00:08:17,070
of dat nu dingen zijn
die alleen maar vermaken,

146
00:08:17,070 --> 00:08:21,570
of doelloos wat rondzwerven op het
internet, gewoon een beetje vegeteren.

147
00:08:21,570 --> 00:08:25,530
Ik denk dat de duivel het heel fijn
vindt om te zien dat mensen het vermogen

148
00:08:25,530 --> 00:08:27,870
verliezen hun verstand te gebruiken.

149
00:08:27,870 --> 00:08:32,250
Ik denk dat veel christenen bijna het punt
hebben bereikt waarop ze het enigszins

150
00:08:32,250 --> 00:08:35,250
ongeestelijk vinden om
hun verstand te gebruiken.

151
00:08:35,250 --> 00:08:38,550
Ze moeten op een directere of
geheimzinnigere manier door de

152
00:08:38,550 --> 00:08:40,050
Geest geleid worden.

153
00:08:40,050 --> 00:08:41,370
Daar ben ik helemaal voor.

154
00:08:41,370 --> 00:08:44,370
Als de Heilige Geest je op een
geheimzinnige manier leidt,

155
00:08:44,370 --> 00:08:50,250
en als het werkelijk de Heilige Geest is,
volg die leiding dan. Daar geloof ik in.

156
00:08:50,250 --> 00:08:53,310
Maar de Hebreeën wisten
dat er drie manieren waren

157
00:08:53,310 --> 00:08:56,010
waarop ze Gods gedachten
konden leren kennen.

158
00:08:56,010 --> 00:08:58,230
Eén daarvan was door de Wet.

159
00:08:58,230 --> 00:09:01,890
In Israël waren de priesters
de beheerders van de Wet.

160
00:09:01,890 --> 00:09:04,410
De mensen hadden thuis geen Bijbels.

161
00:09:04,410 --> 00:09:06,390
Ze hadden geen drukpersen.

162
00:09:06,390 --> 00:09:09,390
Ze konden niet ergens
een Bijbel gaan kopen.

163
00:09:09,390 --> 00:09:13,410
Elk exemplaar van de Schrift moest
met de hand worden geschreven.

164
00:09:13,410 --> 00:09:16,710
Dat kostte veel tijd en was erg duur.

165
00:09:16,710 --> 00:09:21,450
Gewoonlijk waren de enige Bijbels die
er waren dus in handen van de priesters.

166
00:09:21,450 --> 00:09:26,730
Leviticus 10 zegt dat de priesters
het volk de Wet moesten onderwijzen.

167
00:09:26,730 --> 00:09:31,530
Ook Maleachi hoofdstuk 2 vertelt ons
dat de mensen de Wet van de Heere

168
00:09:31,530 --> 00:09:33,750
uit de mond van de
priester moesten zoeken,

169
00:09:33,750 --> 00:09:38,310
omdat ze die thuis niet in geschreven
vorm tot hun beschikking hadden.

170
00:09:38,310 --> 00:09:41,130
Maar iedereen die zich
afvroeg wat hij moest doen,

171
00:09:41,130 --> 00:09:43,530
kon de Wet van de Heere raadplegen.

172
00:09:43,530 --> 00:09:46,110
Het boek Richteren laat zelfs zien dat

173
00:09:46,110 --> 00:09:48,930
Israël kennelijk op die
manier werd bestuurd.

174
00:09:48,930 --> 00:09:52,650
Wanneer mensen geschillen hadden,
brachten ze die bij de richter,

175
00:09:52,650 --> 00:09:55,290
als er op dat moment toevallig een was.

176
00:09:55,290 --> 00:09:58,050
Soms waren er richters en soms niet.

177
00:09:58,050 --> 00:10:02,370
De richter sprak op grond van
de Wet van God recht over hen.

178
00:10:02,370 --> 00:10:05,130
Mozes deed dat tijdens zijn leven ook.

179
00:10:05,130 --> 00:10:09,270
Je herinnert je dat hij, op advies
van zijn schoonvader Jethro,

180
00:10:09,270 --> 00:10:13,890
op verschillende niveaus
ondergeschikten als rechters aanstelde.

181
00:10:13,890 --> 00:10:18,570
Zij vertelden de mensen op grond van de
Wet van God wat het juiste was om te doen.

182
00:10:18,570 --> 00:10:22,590
Dat is beslist één manier waarop
de Hebreeën wisten wat God

183
00:10:22,590 --> 00:10:24,150
wilde dat ze deden.

184
00:10:24,150 --> 00:10:27,390
Als het in de Wet staat,
zijn alle vragen verdwenen.

185
00:10:27,390 --> 00:10:29,670
We weten dat die alle geschillen beslecht.

186
00:10:29,670 --> 00:10:34,770
Maar veel dingen staan natuurlijk niet in
de Wet geschreven. Niet alles staat erin.

187
00:10:34,770 --> 00:10:37,530
Zij wisten dat er ook de Profeten waren.

188
00:10:37,530 --> 00:10:40,530
Ze hadden de Wet en ze hadden de Profeten.

189
00:10:40,530 --> 00:10:45,330
In veel perioden van de geschiedenis
van Israël hadden ze levende profeten.

190
00:10:45,330 --> 00:10:48,810
Over het algemeen waren dit mannen
die tot de machthebbers spraken,

191
00:10:48,810 --> 00:10:51,090
al spraken ze soms ook tot het volk.

192
00:10:51,090 --> 00:10:55,890
Maar de machthebbers van Israël moesten
regeren overeenkomstig Gods gedachten,

193
00:10:55,890 --> 00:10:58,350
en daarom hadden ze hofprofeten.

194
00:10:58,350 --> 00:11:02,670
Helaas hadden ze gedurende
sommige perioden van Israëls afval

195
00:11:02,670 --> 00:11:05,370
valse profeten aan het hof van de koning:

196
00:11:05,370 --> 00:11:10,710
profeten van Baäl en zelfs profeten
die zich ten onrechte voordeden als

197
00:11:10,710 --> 00:11:12,390
profeten van Jehovah.

198
00:11:12,390 --> 00:11:16,890
Maar over het algemeen wisten ze dat ze
profeten nodig hadden om de koning te

199
00:11:16,890 --> 00:11:20,970
onderrichten, omdat er momenten
zouden zijn waarop de Wet geen

200
00:11:20,970 --> 00:11:24,390
specifieke instructies
gaf. Hij moest weten:

201
00:11:24,390 --> 00:11:29,310
Toen riep de koning van Israël de
profeten bijeen, ongeveer vierhonderd man,

202
00:11:29,310 --> 00:11:34,470
en zei tegen hen: Zal ik tegen
Ramoth in Gilead ten strijde trekken,

203
00:11:34,470 --> 00:11:36,210
of zal ik ervan afzien?

204
00:11:36,210 --> 00:11:41,490
Zij zeiden: Trek op, want de Heere zal
hen in de hand van de koning geven.

205
00:11:41,490 --> 00:11:45,870
In zo’n geval lieten ze de profeten
komen, die het hun konden vertellen.

206
00:11:45,870 --> 00:11:50,250
Israël wist dat het leiding kon krijgen
vanuit de wet of van de Profeten,

207
00:11:50,250 --> 00:11:52,290
maar het had ook de wijzen.

208
00:11:52,290 --> 00:11:55,290
Sommige wijzen stonden
zozeer bekend om hun wijsheid

209
00:11:55,290 --> 00:12:00,630
dat er over hen gezegd kon worden wat er
over Achitofel, de raadsman van David,

210
00:12:00,630 --> 00:12:06,690
werd gezegd: Achitofel om raad vragen was
als het raadplegen van het woord van God.

211
00:12:06,690 --> 00:12:10,590
Daarmee wordt hier een door God
ingegeven uitspraak bedoeld.

212
00:12:10,590 --> 00:12:13,410
Maar Achitofel was niet geïnspireerd.

213
00:12:13,410 --> 00:12:15,270
Hij was geen profeet.

214
00:12:15,270 --> 00:12:19,650
Hij was gewoon een bijzonder slimme
man, en de mensen hadden geleerd op zijn

215
00:12:19,650 --> 00:12:21,210
raad te vertrouwen.

216
00:12:21,210 --> 00:12:26,910
Ze zeiden: „Als je iets van Achitofel
hoort, is het alsof je het van God hoort.”

217
00:12:26,910 --> 00:12:30,570
Hoewel niet iedereen dezelfde
reputatie had als Achitofel,

218
00:12:30,570 --> 00:12:33,390
waren er aan ieder hof veel wijzen.

219
00:12:33,390 --> 00:12:38,490
Iedere koning had aan zijn hof raadslieden
die bekendstonden om hun wijsheid.

220
00:12:38,490 --> 00:12:42,210
De Joden wisten dat God op drie
manieren leiding kon geven.

221
00:12:42,210 --> 00:12:45,570
De wet doet mij denken
aan de geschreven Schrift.

222
00:12:45,570 --> 00:12:49,110
De Profeten doen mij denken
aan de Geest van profetie:

223
00:12:49,110 --> 00:12:53,910
die spreekt misschien tot je hart, door
iemand die profetisch tot je spreekt,

224
00:12:53,910 --> 00:12:59,670
of door een andere, directere en
eigentijdse vorm van openbaring van God.

225
00:12:59,670 --> 00:13:03,090
Daarnaast kon God leiding
geven door wijsheid.

226
00:13:03,090 --> 00:13:08,070
Uit deze overtuiging ontstond in
Israël een heel literair genre dat

227
00:13:08,070 --> 00:13:12,210
wijsheidsliteratuur wordt genoemd,
en dat heeft zijn eigen kenmerken.

228
00:13:12,210 --> 00:13:16,230
Ik wil jullie een inleiding
geven op de wijsheidsliteratuur

229
00:13:16,230 --> 00:13:20,970
voordat we naar Spreuken zelf gaan, hoewel
we voorbeelden uit het boek Spreuken

230
00:13:20,970 --> 00:13:24,750
en uit andere wijsheidsliteratuur
zullen gebruiken om onze

231
00:13:24,750 --> 00:13:26,730
punten duidelijk te maken.

232
00:13:26,730 --> 00:13:30,930
Al vroeg, nog voordat we bij de
wijsheidsliteratuur zelf komen,

233
00:13:30,930 --> 00:13:34,350
zien we bij het lezen van de
historische boeken aanwijzingen

234
00:13:34,350 --> 00:13:38,550
dat er in Israël mensen waren
die bekendstonden als wijs

235
00:13:38,550 --> 00:13:41,610
en als mensen die je om raad zou vragen.

236
00:13:41,610 --> 00:13:47,130
In 2 Samuel, hoofdstuk 14, wilde Joab
de belangen van Absalom bij koning David

237
00:13:47,130 --> 00:13:52,470
behartigen, maar David was boos op
Absalom en wilde hem niet ontvangen.

238
00:13:52,470 --> 00:13:57,510
Daarom schakelde Joab een vrouw in van wie
gezegd werd dat ze een wijze vrouw was,

239
00:13:57,510 --> 00:14:00,030
uit een stad die Tekoa heette.

240
00:14:00,030 --> 00:14:04,590
Ze ging naar binnen en deed op een
bepaalde manier een beroep op David.

241
00:14:04,590 --> 00:14:09,570
Toen Joab deze specifieke aanpak wilde
gebruiken om David te overtuigen,

242
00:14:09,570 --> 00:14:12,810
zocht hij iemand die
bekendstond als een wijze vrouw.

243
00:14:12,810 --> 00:14:18,150
Het waren niet alleen wijze mannen; ook
wijze vrouwen waren bekend in Israël.

244
00:14:18,150 --> 00:14:22,470
Wanneer iemand wijs werd genoemd, was dat
niet alleen zoals je misschien over iemand

245
00:14:22,470 --> 00:14:26,130
zou zeggen: „Dat is een
behoorlijk wijs persoon.”

246
00:14:26,130 --> 00:14:30,150
Dit was iemand die bekendstond als
iemand naar wie je toe ging voor raad,

247
00:14:30,150 --> 00:14:31,710
niet voor therapie.

248
00:14:31,710 --> 00:14:36,330
Als we over raad spreken, moeten we
beseffen dat we het over advies hebben.

249
00:14:36,330 --> 00:14:38,550
We hebben het niet over therapie.

250
00:14:38,550 --> 00:14:42,270
Soms gebruiken we het woord raad
of counseling voor iets wat meer

251
00:14:42,270 --> 00:14:43,830
op therapie lijkt.

252
00:14:43,830 --> 00:14:47,070
Maar zij gingen voor raad
naar bepaalde personen.

253
00:14:47,070 --> 00:14:49,890
Die personen hadden
een bepaalde reputatie.

254
00:14:49,890 --> 00:14:53,070
Er is zelfs een stad in
Israël die Abel heet.

255
00:14:53,070 --> 00:14:58,590
Die wordt genoemd in 2
Samuel 20:18. Daar staat:

256
00:14:58,590 --> 00:15:02,430
Toen sprak zij: In vroeger
tijden zei men gewoonlijk:

257
00:15:02,430 --> 00:15:04,470
Laten ze het beslist in Abel vragen.

258
00:15:04,470 --> 00:15:07,290
Zo handelde men een kwestie af.

259
00:15:07,290 --> 00:15:10,830
De hele stad stond erom bekend
vol wijze mensen te zijn,

260
00:15:10,830 --> 00:15:14,610
of in elk geval een aantal
vooraanstaande wijze mensen te hebben.

261
00:15:14,610 --> 00:15:17,550
Het was zoiets als een adviescentrum.

262
00:15:17,550 --> 00:15:20,430
Als je advies nodig had,
ging je naar deze stad,

263
00:15:20,430 --> 00:15:23,730
en daar was dan iemand die
je wijze raad kon geven.

264
00:15:23,730 --> 00:15:27,030
We weten niet hoe dit verschijnsel
in Israël is ontstaan,

265
00:15:27,030 --> 00:15:31,470
waarbij bepaalde personen en zelfs
bepaalde plaatsen werden erkend als

266
00:15:31,470 --> 00:15:33,090
centra van wijsheid.

267
00:15:33,090 --> 00:15:35,490
Maar we zien ze al vroeg in de Bijbel.

268
00:15:35,490 --> 00:15:41,370
Wanneer de Bijbel in 1 Koningen, hoofdstuk
4, spreekt over de wijsheid van Salomo,

269
00:15:41,370 --> 00:15:44,790
zijn rijkdom en de heerlijkheid
van zijn koninkrijk,

270
00:15:44,790 --> 00:15:52,890
staat er in 1 Koningen 4:31 dat Salomo
wijzer was dan Ethan, de Ezrahiet, Heman,

271
00:15:52,890 --> 00:15:54,630
Chalcol en Darda.

272
00:15:54,630 --> 00:15:59,790
We weten niet wie deze mannen waren,
behalve dat Ethan, de Ezrahiet,

273
00:15:59,790 --> 00:16:03,630
naar mijn idee misschien een paar
van onze Psalmen heeft geschreven.

274
00:16:03,630 --> 00:16:07,350
Volgens mij zijn er een paar
Psalmen waar zijn naam boven staat.

275
00:16:07,350 --> 00:16:11,970
Maar we weten niet wie hij was, behalve
dat hij wel wijs moet zijn geweest

276
00:16:11,970 --> 00:16:15,870
als hij een van de mensen was
met wie Salomo werd vergeleken.

277
00:16:15,870 --> 00:16:22,410
Salomo was zelfs wijzer dan Ethan,
de Ezrahiet, Heman, Chalcol en Darda.

278
00:16:22,410 --> 00:16:27,150
Deze mannen zijn voor ons onbekend,
behalve dat ze slim genoeg waren om als

279
00:16:27,150 --> 00:16:29,430
maatstaf te dienen die Salomo overtrof.

280
00:16:29,430 --> 00:16:33,690
Om de lat voor wijsheid hoog te
leggen, waren deze mannen de norm.

281
00:16:33,690 --> 00:16:37,890
We weten niet wie ze waren, of ze
aan de regering verbonden waren of

282
00:16:37,890 --> 00:16:40,830
eenvoudigweg zelfstandig raadgevers waren.

283
00:16:40,830 --> 00:16:42,690
Maar we kunnen zien dat er mannen waren,

284
00:16:42,690 --> 00:16:46,770
zelfs mannen die bij ons niet
beroemd en bij ons onbekend zijn,

285
00:16:46,770 --> 00:16:50,670
die in Israël beroemd
waren om hun wijsheid.

286
00:16:50,670 --> 00:16:53,850
Buiten onze wijsheidsliteratuur
staan voorbeelden van

287
00:16:53,850 --> 00:16:58,530
enkele van de gevleugelde uitspraken
die in Israël gangbaar waren.

288
00:16:58,530 --> 00:17:02,730
Eén daarvan staat in 1
Samuel, hoofdstuk 24.

289
00:17:02,730 --> 00:17:06,810
Dat speelt zich af wanneer David
door Saul wordt achtervolgd.

290
00:17:06,810 --> 00:17:10,590
David heeft geweigerd Saul te
doden en hij heeft een stuk van

291
00:17:10,590 --> 00:17:12,570
Sauls mantel afgesneden.

292
00:17:12,570 --> 00:17:15,690
Nu zwaait hij ermee en
zegt hij tegen Saul:

293
00:17:15,690 --> 00:17:20,610
U was aan mijn genade overgeleverd,
maar ik heb u geen kwaad gedaan.

294
00:17:20,610 --> 00:17:23,850
Terwijl David Saul op een
afstand toesprak, zei hij:

295
00:17:23,850 --> 00:17:29,130
Zoals het oude spreekwoord zegt: Uit
goddelozen komt goddeloosheid voort.

296
00:17:29,130 --> 00:17:31,350
Dat klinkt nauwelijks erg wijs.

297
00:17:31,350 --> 00:17:33,390
Het klinkt niet diepzinnig.

298
00:17:33,390 --> 00:17:36,630
Het lijkt wel alsof mijn
kind dat had kunnen bedenken.

299
00:17:36,630 --> 00:17:40,230
Maar denk eens na over een
willekeurig spreekwoord.

300
00:17:40,230 --> 00:17:42,750
Hoewel het aan de
oppervlakte eenvoudig lijkt,

301
00:17:42,750 --> 00:17:46,050
kan het een toepassing hebben
waaraan je niet meteen denkt.

302
00:17:46,050 --> 00:17:49,770
Die toepassing ligt wel
in de uitspraak besloten.

303
00:17:49,770 --> 00:17:54,870
Wat David zegt, is: „Saul, jij
denkt dat ik een goddeloos man ben,

304
00:17:54,870 --> 00:17:58,650
maar goddeloosheid komt
voort uit goddeloze mensen.

305
00:17:58,650 --> 00:18:01,710
Ik had je kunnen doden. Dat was ik niet—”

306
00:18:01,710 --> 00:18:02,910
Ik was goed.

307
00:18:02,910 --> 00:18:08,130
Ik had de gelegenheid om je te doden,
en ik heb gedaan wat rechtvaardig was.

308
00:18:08,130 --> 00:18:09,750
Waarom noem je mij goddeloos?

309
00:18:09,750 --> 00:18:11,910
Jij denkt dat ik goddeloos ben.

310
00:18:11,910 --> 00:18:16,770
Waarom is er dan geen goddeloosheid uit
mij voortgekomen? Dat is wat hij zegt.

311
00:18:16,770 --> 00:18:18,930
En dus haalt hij dat spreekwoord aan.

312
00:18:18,930 --> 00:18:21,210
Er zijn nog een aantal andere gevallen.

313
00:18:21,210 --> 00:18:25,890
In 1 Koningen, hoofdstuk 20,
staat een ander spreekwoord dat

314
00:18:25,890 --> 00:18:28,290
destijds blijkbaar bekend was.

315
00:18:28,290 --> 00:18:32,790
In vers 11 staat: „Toen
antwoordde de koning van Israël.”

316
00:18:32,790 --> 00:18:35,790
Dit speelt wanneer Benhadad, de Syriër,

317
00:18:35,790 --> 00:18:40,710
Israël aanviel en koning Achab een
opschepperige dreiging van de koning van

318
00:18:40,710 --> 00:18:43,830
Syrië had ontvangen. Achab antwoordt:

319
00:18:43,830 --> 00:18:48,331
Maar de koning van Israël
antwoordde en zei: Spreek tot hem :

320
00:18:48,331 --> 00:18:53,430
Wie zijn wapens aangordt, moet zich
niet beroemen als iemand die ze aflegt.

321
00:18:53,430 --> 00:18:54,810
Wat betekent dat?

322
00:18:54,810 --> 00:18:59,790
Het betekent: „Je moet de huid niet
verkopen voordat de beer geschoten is.”

323
00:18:59,790 --> 00:19:05,250
De koning van Syrië zei: „Na deze oorlog
zal er zo weinig van jullie over zijn,

324
00:19:05,250 --> 00:19:10,470
dat het moeilijk zal zijn om nog stukjes
van jullie te vinden die groot genoeg zijn

325
00:19:10,470 --> 00:19:12,330
om bij elkaar te rapen.

326
00:19:12,330 --> 00:19:17,430
Ik zal jullie tot zulke kleine
stukjes verpletteren.” Achab zei:

327
00:19:17,430 --> 00:19:20,610
Laat iemand die zijn
wapenrusting aantrekt niet

328
00:19:20,610 --> 00:19:23,430
opscheppen als iemand die hem uittrekt.

329
00:19:23,430 --> 00:19:27,330
Met andere woorden: je gaat
nu pas de strijd in en trekt

330
00:19:27,330 --> 00:19:29,430
je gevechtsuitrusting aan.

331
00:19:29,430 --> 00:19:32,970
Praat maar groot als je
klaar bent, als je dat wilt.

332
00:19:32,970 --> 00:19:36,870
Wanneer je je wapenrusting
uittrekt en de strijd voorbij is,

333
00:19:36,870 --> 00:19:41,130
kunnen we zien wie er gewonnen
heeft. Dat is wat hij zegt.

334
00:19:41,130 --> 00:19:45,210
Hij zegt in feite hetzelfde
als wat wij zouden zeggen:

335
00:19:45,210 --> 00:19:50,850
„Je moet de huid niet verkopen voordat de
beer geschoten is”, of iets van dien aard.

336
00:19:50,850 --> 00:19:54,810
Blijkbaar was het een van de spreekwoorden
die de Joden konden waarderen.

337
00:19:54,810 --> 00:20:00,990
In Jeremia 31:29 staat een spreekwoord
dat ook een paar keer in Ezechiël wordt

338
00:20:00,990 --> 00:20:04,050
herhaald, onder meer in hoofdstuk 18.

339
00:20:04,050 --> 00:20:06,090
Blijkbaar zeiden sommige Joden:

340
00:20:06,090 --> 00:20:11,310
In die dagen zullen zij niet meer zeggen:
De vaders hebben onrijpe druiven gegeten,

341
00:20:11,310 --> 00:20:14,250
en de tanden van de kinderen
zijn stomp geworden.

342
00:20:14,250 --> 00:20:19,890
Wat betekent dat? Dat je tanden stomp
worden, wil hier zeggen dat je zelf de

343
00:20:19,890 --> 00:20:23,430
onaangename gevolgen van
de zure druiven ondervindt.

344
00:20:23,430 --> 00:20:28,470
Als je onverwacht iets ontzettend zuurs
eet, reageert je hele mond daarop.

345
00:20:28,470 --> 00:20:32,430
Ze zeiden: „Onze vaders hebben
de zure druiven gegeten,

346
00:20:32,430 --> 00:20:35,490
maar wij zijn degenen
die een grimas trekken.

347
00:20:35,490 --> 00:20:40,110
Wij ondervinden de negatieve gevolgen
van wat onze vaders hebben gedaan.”

348
00:20:40,110 --> 00:20:42,270
Dat is eigenlijk wat ze zeggen.

349
00:20:42,270 --> 00:20:46,410
Natuurlijk halen zowel Jeremia
als Ezechiël dat spreekwoord aan,

350
00:20:46,410 --> 00:20:49,290
en ze zeggen allebei dat het niet waar is.

351
00:20:49,290 --> 00:20:53,430
In feite zeggen ze: „Jullie lijden
vanwege jullie eigen zonden,

352
00:20:53,430 --> 00:20:56,010
niet vanwege de zonden van jullie vaders.”

353
00:20:56,010 --> 00:21:00,510
Maar blijkbaar was dat een spreekwoord:
„Hoe kan het dat onze vaders de zure

354
00:21:00,510 --> 00:21:05,430
druiven aten, maar geen grimas trokken,
terwijl wij die grimas trekken?”

355
00:21:05,430 --> 00:21:08,610
Sommige daarvan bevatten
bijna iets humoristisch.

356
00:21:08,610 --> 00:21:12,690
Jezus haalde in Lukas,
hoofdstuk 4, een gezegde

357
00:21:12,690 --> 00:21:15,990
aan toen Hij in de synagoge
van Nazareth predikte.

358
00:21:15,990 --> 00:21:18,030
Hij zei tegen de aanwezigen:

359
00:21:18,030 --> 00:21:23,310
Maar Hij zei tegen hen: U zult Mij
ongetwijfeld dit spreekwoord voorhouden:

360
00:21:23,310 --> 00:21:28,470
Dokter, genees uzelf; alles waarvan
wij gehoord hebben dat het in Kapernaüm

361
00:21:28,470 --> 00:21:32,250
gebeurd is, doe dat ook
hier in Uw vaderstad.

362
00:21:32,250 --> 00:21:33,390
Wat betekent dat?

363
00:21:33,390 --> 00:21:37,410
Het lijkt op de oude gedachte dat
het gezin van de schoenmaker als

364
00:21:37,410 --> 00:21:39,570
enige zonder schoenen loopt.

365
00:21:39,570 --> 00:21:44,250
„Dokter, genees uzelf” was in
feite een manier om te zeggen:

366
00:21:44,250 --> 00:21:47,250
„Zorg eerst voor jezelf en je familie.”

367
00:21:47,250 --> 00:21:50,130
In die context zei Jezus vervolgens:

368
00:21:50,130 --> 00:21:54,750
Jullie zullen vast tegen me
zeggen: Dokter, genees jezelf.

369
00:21:54,750 --> 00:21:58,710
Doe hier in je eigen woonplaats
wat we gehoord hebben dat je in

370
00:21:58,710 --> 00:22:00,630
Kafarnaüm hebt gedaan.

371
00:22:00,630 --> 00:22:06,030
Met andere woorden: U doet wonderen
en predikt in andere steden.

372
00:22:06,030 --> 00:22:10,050
Waarom zorgt U niet eerst voor
Uw eigen familie hier thuis?

373
00:22:10,050 --> 00:22:13,950
Waarom doet U hier niet dezelfde
dingen onder Uw eigen familie, Uw

374
00:22:13,950 --> 00:22:16,230
eigen buren, enzovoort?

375
00:22:16,230 --> 00:22:20,010
Een dokter moet zichzelf genezen,
en in het verlengde daarvan

376
00:22:20,010 --> 00:22:22,230
degenen die dicht bij hem staan,

377
00:22:22,230 --> 00:22:25,530
voordat hij eropuitgaat om
vreemdelingen te helpen.

378
00:22:25,530 --> 00:22:28,590
Zo werd dat specifieke
spreekwoord gebruikt.

379
00:22:28,590 --> 00:22:31,650
Jezus haalde blijkbaar nog
andere spreekwoorden aan.

380
00:22:31,650 --> 00:22:36,510
Er staat er één in Johannes, hoofdstuk 4,
waar de vrouw bij de bron de mensen uit

381
00:22:36,510 --> 00:22:38,190
haar dorp was gaan halen.

382
00:22:38,190 --> 00:22:41,010
De discipelen kwamen terug en Jezus zei:

383
00:22:41,010 --> 00:22:45,090
Ik heb jullie uitgezonden om te
oogsten waar anderen hebben gezaaid.

384
00:22:45,090 --> 00:22:46,110
Hij zegt:

385
00:22:46,110 --> 00:22:50,010
Zegt u niet: Nog vier
maanden, en dan komt de oogst?

386
00:22:50,010 --> 00:22:54,450
Zie, Ik zeg u: Sla uw ogen
op en kijk naar de velden,

387
00:22:54,450 --> 00:22:56,910
want zij zijn al wit om te oogsten.

388
00:22:56,910 --> 00:22:58,050
Maar Hij zegt:

389
00:22:58,050 --> 00:23:01,530
Kijk, de velden zijn rijp
om geoogst te worden.

390
00:23:01,530 --> 00:23:06,750
Die uitspraak, „Nog vier maanden, en
dan komt de oogst”, was een spreekwoord.

391
00:23:06,750 --> 00:23:10,710
Het was alsof je zei: „Rome
is niet in één dag gebouwd.”

392
00:23:10,710 --> 00:23:13,350
Als je een oogst wilt, zul
je erop moeten wachten.

393
00:23:13,350 --> 00:23:18,570
Je zaait je zaad, en daarna moet je vier
maanden wachten voordat je kunt oogsten.

394
00:23:18,570 --> 00:23:19,830
Dat was een gezegde.

395
00:23:19,830 --> 00:23:22,590
Dat was een spreekwoord. Hij zegt:

396
00:23:22,590 --> 00:23:26,850
Zeggen jullie niet: Nog vier
maanden, en dan komt de oogst?

397
00:23:26,850 --> 00:23:30,570
Het betekent dat je op alles
wat goed is zult moeten wachten.

398
00:23:30,570 --> 00:23:36,330
Geduld: alles komt op zijn tijd voor wie
kan wachten, of hoe het ook alweer luidt.

399
00:23:36,330 --> 00:23:38,850
Er zijn verschillende
soorten spreekwoorden,

400
00:23:38,850 --> 00:23:42,330
en Jezus verwees volgens mij ook
in het boek Johannes naar meer

401
00:23:42,330 --> 00:23:44,010
dan één spreekwoord.

402
00:23:44,010 --> 00:23:48,450
Maar dit zijn slechts voorbeelden van het
soort spreekwoorden dat zij gebruikten.

403
00:23:48,450 --> 00:23:50,670
Ik houd echt van spreekwoorden.

404
00:23:50,670 --> 00:23:54,090
Ik houd van gezegden, niet
alleen van de Bijbelse.

405
00:23:54,090 --> 00:23:57,690
Ik haal graag boeken met citaten in huis.

406
00:23:57,690 --> 00:24:00,570
Ik houd van Poor Richard’s Almanac.

407
00:24:00,570 --> 00:24:05,670
Ik houd van geestige uitspraken
van Mark Twain, Benjamin Franklin,

408
00:24:05,670 --> 00:24:07,830
Abraham Lincoln en anderen.

409
00:24:07,830 --> 00:24:12,390
Het is prachtig wanneer iemand iets
werkelijk diepzinnigs kan samenvatten in

410
00:24:12,390 --> 00:24:16,590
een gezegde dat op veel verschillende
situaties van toepassing is.

411
00:24:16,590 --> 00:24:19,170
Dat is wat een spreekwoord doorgaans doet.

412
00:24:19,170 --> 00:24:23,490
Ik zei al dat er niet alleen geestige
uitspraken en geestige mensen waren,

413
00:24:23,490 --> 00:24:27,930
maar dat velen officieel als wijze
raadgevers aan het hof optraden.

414
00:24:27,930 --> 00:24:29,910
Ik noemde Achitofel.

415
00:24:29,910 --> 00:24:33,630
Husai was er ook een, in 2 Samuel 17.

416
00:24:33,630 --> 00:24:38,730
Deze twee gaven allebei raad aan Absalom
toen hij tegen David in opstand kwam.

417
00:24:38,730 --> 00:24:42,150
Achitofel was een geduchte
tegenstander voor Husai,

418
00:24:42,150 --> 00:24:45,570
maar Husai was in het
geheim trouw aan David.

419
00:24:45,570 --> 00:24:48,450
Ze gaven allebei raad aan Absalom.

420
00:24:48,450 --> 00:24:52,950
Achitofel gaf Absalom raad
die, als die was opgevolgd,

421
00:24:52,950 --> 00:24:56,130
waarschijnlijk het einde van
David zou hebben betekend.

422
00:24:56,130 --> 00:24:59,370
Husai was daar door David geïnfiltreerd.

423
00:24:59,370 --> 00:25:03,750
Hij was een vriend van David, maar hij
deed daar nog steeds alsof hij trouw was

424
00:25:03,750 --> 00:25:06,330
aan de nieuwe koning, Absalom.

425
00:25:06,330 --> 00:25:11,910
David bad dat de raad van Husai de raad
van Achitofel teniet zou kunnen doen,

426
00:25:11,910 --> 00:25:17,490
want Achitofel om raad vragen was als
het raadplegen van een orakel van God.

427
00:25:17,490 --> 00:25:22,890
Husai gaf heel listig raad die meer
indruk maakte dan die van Achitofel,

428
00:25:22,890 --> 00:25:27,030
en daardoor kreeg David daadwerkelijk
de kans om te ontsnappen.

429
00:25:27,030 --> 00:25:33,210
Uiteindelijk leidde die raad tot de dood
van Absalom, en dat was wat Husai wilde.

430
00:25:33,210 --> 00:25:38,310
Dit waren mannen die als raadgevers
aan het Joodse hof verbonden waren.

431
00:25:38,310 --> 00:25:42,750
In Spreuken heb je ongetwijfeld
het spreekwoord gehoord dat zegt:

432
00:25:42,750 --> 00:25:46,290
Als er geen wijze raad
is, komt een volk ten val,

433
00:25:46,290 --> 00:25:50,490
maar er komt verlossing door
een veelheid van raadgevers.

434
00:25:50,490 --> 00:25:55,230
Salomo spreekt als koning over het
ontvangen van raad om beslissingen aan het

435
00:25:55,230 --> 00:25:56,070
hof te nemen.

436
00:25:56,070 --> 00:26:00,810
In een ander spreekwoord,
Spreuken 20:18, zegt hij:

437
00:26:00,810 --> 00:26:06,150
Plannen komen door overleg tot stand,
voer daarom oorlog na rijp beraad.

438
00:26:06,150 --> 00:26:08,910
Maar ik moet het hele
spreekwoord opzoeken.

439
00:26:08,910 --> 00:26:11,670
Spreuken 20:18 zegt:

440
00:26:11,670 --> 00:26:17,550
Plannen komen tot stand door overleg, en
met verstandig overleg voer je oorlog.

441
00:26:17,550 --> 00:26:21,210
Dit is een koning die zegt dat we
raad van mensen moeten inwinnen

442
00:26:21,210 --> 00:26:25,890
voordat we onze strategieën bepalen
en belangrijke veldtochten beginnen.

443
00:26:25,890 --> 00:26:30,450
In Jeremia 18:18 wordt
daadwerkelijk verwezen naar de

444
00:26:30,450 --> 00:26:34,950
drie bronnen die ik noemde waar
mensen woorden van God vandaan kregen:

445
00:26:34,950 --> 00:26:38,790
uit de Wet, van de
Profeten en uit wijsheid.

446
00:26:38,790 --> 00:26:43,410
De tegenstanders van Jeremia in
Jeremia 18 zeiden dit om zijn

447
00:26:43,410 --> 00:26:45,330
boodschap te ontkrachten.

448
00:26:45,330 --> 00:26:47,250
Ze zeggen in vers 18:

449
00:26:47,250 --> 00:26:51,990
Toen zeiden zij: Kom, laten we
plannen tegen Jeremia bedenken.

450
00:26:51,990 --> 00:26:55,410
Want het onderwijs in de wet
verdwijnt niet met de priester,

451
00:26:55,410 --> 00:27:00,210
evenmin het geven van raad met de
wijze of het woord met de profeet.

452
00:27:00,210 --> 00:27:03,810
Kom, laten we hem treffen
met de tong en laten we geen

453
00:27:03,810 --> 00:27:06,870
acht slaan op welke van
zijn woorden dan ook.

454
00:27:06,870 --> 00:27:10,530
Jeremia zei in feite dat
Jeruzalem verwoest zou worden

455
00:27:10,530 --> 00:27:13,170
en dat de leiding van God zou verdwijnen.

456
00:27:13,170 --> 00:27:15,510
Ze probeerden hem tegen te spreken:

457
00:27:15,510 --> 00:27:17,430
Nee, dat is niet waar.

458
00:27:17,430 --> 00:27:21,870
De priesters die ons de wet leren,
zullen de wet niet kwijtraken.

459
00:27:21,870 --> 00:27:24,990
De wijzen zullen hun
wijsheid niet kwijtraken.

460
00:27:24,990 --> 00:27:28,470
De profeten zullen het
woord niet kwijtraken.

461
00:27:28,470 --> 00:27:31,470
We zullen al die dingen
voor altijd blijven houden,

462
00:27:31,470 --> 00:27:34,050
en dat was wat Jeremia ontkende.

463
00:27:34,050 --> 00:27:38,370
Maar je ziet dat ze die drie verschillende
dingen noemden die ik eerder heb genoemd.

464
00:27:38,370 --> 00:27:42,210
Op deze manieren waren mensen
gewend van God te horen.

465
00:27:42,210 --> 00:27:46,830
Wijsheid van de wijzen stond op gelijke
hoogte met de andere twee manieren

466
00:27:46,830 --> 00:27:51,930
waarop God in de juiste situaties
Zijn wil aan mensen bekend kon maken.

467
00:27:51,930 --> 00:27:55,530
Salomo was natuurlijk het
toonbeeld van Hebreeuwse wijsheid.

468
00:27:55,530 --> 00:27:59,010
Volgens de Schrift gaf God
hem een gave van wijsheid die

469
00:27:59,010 --> 00:28:01,650
groter was dan die van ieder ander mens.

470
00:28:01,650 --> 00:28:03,750
Al moeten we dat wel in zijn verband zien,

471
00:28:03,750 --> 00:28:07,350
want de Bijbel geeft niet aan
dat hij altijd zo wijs was.

472
00:28:07,350 --> 00:28:11,010
Hij week zelfs af van de
Heere, en dat is niet wijs.

473
00:28:11,010 --> 00:28:14,970
Hij volgde zijn eigen spreuken,
zijn eigen raad, niet op.

474
00:28:14,970 --> 00:28:19,530
Hoewel hij veel dingen wist, was hij niet
altijd wijs genoeg om ernaar te handelen.

475
00:28:19,530 --> 00:28:24,090
Maar in zijn jeugd zag en hoorde
Salomo dingen waardoor hij wijsheid

476
00:28:24,090 --> 00:28:28,650
echt op waarde schatte, tenminste
als iets om naar te streven.

477
00:28:28,650 --> 00:28:32,730
In Spreuken 4 vertelt hij over zijn
opvoeding bij zijn vader op schoot,

478
00:28:32,730 --> 00:28:36,330
en daar zien we wat zijn
vader David hem leerde.

479
00:28:36,330 --> 00:28:39,990
In Spreuken 4, de verzen
3 tot en met 9, staat:

480
00:28:39,990 --> 00:28:42,090
Want ik was een zoon voor mijn vader,

481
00:28:42,090 --> 00:28:45,210
onervaren en een enig
kind voor mijn moeder.

482
00:28:45,210 --> 00:28:50,070
Hij onderwees mij en zei tegen mij:
Laat je hart mijn woorden vasthouden:

483
00:28:50,070 --> 00:28:52,950
neem mijn geboden in acht en leef.

484
00:28:52,950 --> 00:28:58,050
Verwerf wijsheid, verwerf inzicht, vergeet
niet een van de woorden van mijn mond

485
00:28:58,050 --> 00:29:00,030
en wijk er niet van af.

486
00:29:00,030 --> 00:29:03,390
Verlaat de wijsheid niet
en zij zal je bewaren,

487
00:29:03,390 --> 00:29:06,270
heb haar lief en zij zal je beschermen.

488
00:29:06,270 --> 00:29:10,650
Het beginsel van wijsheid is:
verwerf wijsheid, en bij alles wat je

489
00:29:10,650 --> 00:29:13,290
verwerft: verwerf inzicht!

490
00:29:13,290 --> 00:29:15,870
Houd haar hoog en zij zal je verheffen.

491
00:29:15,870 --> 00:29:18,690
Zij zal jou vereren, als je haar omhelst.

492
00:29:18,690 --> 00:29:23,850
Zij zal je hoofd een bevallige krans
geven, jou een sierlijke kroon schenken.

493
00:29:23,850 --> 00:29:26,910
Dit is Salomo die over
zijn vader David spreekt.

494
00:29:26,910 --> 00:29:29,430
Dat wil zeggen: de wijsheid.

495
00:29:29,430 --> 00:29:32,850
Dat wil zeggen: verhef de wijsheid.

496
00:29:32,850 --> 00:29:36,090
Zo sprak David met Salomo over wijsheid.

497
00:29:36,090 --> 00:29:40,230
Het is dus eigenlijk niet erg
verrassend dat toen God tegen Salomo,

498
00:29:40,230 --> 00:29:43,350
inmiddels een iets oudere
jongvolwassene, zei:

499
00:29:43,350 --> 00:29:48,630
Vraag maar wat je wilt, hij dacht: ik
herinner me wat mijn vader zei. Hij zei:

500
00:29:48,630 --> 00:29:50,850
Zorg dat je wijsheid krijgt.

501
00:29:50,850 --> 00:29:53,070
Dus dat was waar hij om vroeg.

502
00:29:53,070 --> 00:29:58,290
Ook kon Salomo, waarschijnlijk omdat hij
van nature ongetwijfeld vroegrijp was,

503
00:29:58,290 --> 00:30:02,790
waarnemen wat er om hem heen gebeurde
en daar conclusies uit trekken.

504
00:30:02,790 --> 00:30:06,210
Veel van zijn spreuken gaan
bijvoorbeeld over het gezinsleven.

505
00:30:06,210 --> 00:30:09,690
Er zijn nogal wat spreuken over
het tuchtigen van kinderen.

506
00:30:09,690 --> 00:30:15,390
Uit 1 Koningen 1:6 weten we dat hij
in het gezin bij zijn vader David

507
00:30:15,390 --> 00:30:20,370
een duidelijk voorbeeld zag van wat er
gebeurt wanneer dat wordt verwaarloosd.

508
00:30:20,370 --> 00:30:24,210
David had namelijk een
zoon die Adonia heette.

509
00:30:24,210 --> 00:30:28,110
David was de koning en al
zijn zonen waren prinsen.

510
00:30:28,110 --> 00:30:31,470
Voor het merendeel waren het
een stel verwende nesten.

511
00:30:31,470 --> 00:30:38,070
Volgens 1 Koningen 1:6 had David Adonia
nooit op enige manier terechtgewezen.

512
00:30:38,070 --> 00:30:40,110
Hij had zelfs nooit gezegd:

513
00:30:40,110 --> 00:30:44,310
Zijn vader had hem zijn leven lang
geen verwijt gemaakt door te zeggen:

514
00:30:44,310 --> 00:30:46,170
Waarom heb je dat gedaan?

515
00:30:46,170 --> 00:30:48,750
Ook was hij heel knap van gestalte.

516
00:30:48,750 --> 00:30:51,030
Haggith had hem gebaard, na Absalom.

517
00:30:51,030 --> 00:30:54,690
Met andere woorden, Adonia
werd grootgebracht zonder

518
00:30:54,690 --> 00:30:58,770
ooit verantwoording te hoeven
afleggen, zonder tucht en zonder

519
00:30:58,770 --> 00:31:00,510
onderricht van zijn vader.

520
00:31:00,510 --> 00:31:06,030
Hij kwam in opstand en uiteindelijk liet
Salomo hem wegens opstandigheid doden.

521
00:31:06,030 --> 00:31:10,050
Maar vervolgens schreef Salomo
een aantal spreuken over de

522
00:31:10,050 --> 00:31:14,550
noodzaak om kinderen op de juiste
manier te tuchtigen en op te voeden.

523
00:31:14,550 --> 00:31:18,690
We kunnen zien dat Salomo aansporingen
van zijn vader had meegekregen

524
00:31:18,690 --> 00:31:23,310
en dat hij binnen het gezin voorbeelden
had van sommige dingen die hij waarnam.

525
00:31:23,310 --> 00:31:26,610
Iets later zullen we nog een
ander voorbeeld bespreken

526
00:31:26,610 --> 00:31:29,430
dat volgens mij nogal humoristisch is.

527
00:31:29,430 --> 00:31:33,150
Sommige van zijn spreuken
gaan over twistzieke vrouwen.

528
00:31:33,150 --> 00:31:35,850
Ik denk dat hij er thuis
ook een paar van had.

529
00:31:35,850 --> 00:31:38,130
Je kunt het hun ook
niet erg kwalijk nemen,

530
00:31:38,130 --> 00:31:40,350
wanneer ze hem moesten delen met

531
00:31:40,350 --> 00:31:45,270
negenennegentig andere vrouwen die binnen
het gezin dezelfde positie hadden als zij.

532
00:31:45,270 --> 00:31:48,390
In het Chinees is ieder
karakter een woord,

533
00:31:48,390 --> 00:31:53,250
en veel van die karakters worden
gevormd door er twee samen te voegen.

534
00:31:53,250 --> 00:31:57,870
Men zegt dat het Chinese karakter voor
het woord dat, als ik het goed heb,

535
00:31:57,870 --> 00:32:02,550
‘onmogelijk’ betekent, bestaat
uit twee vrouwen onder één dak.

536
00:32:02,550 --> 00:32:05,610
Ze hebben werkelijk twee
vrouwen met een dak erboven.

537
00:32:05,610 --> 00:32:09,210
Dat is het Chinese
karakter voor ‘onmogelijk’.

538
00:32:09,210 --> 00:32:12,090
Stel je eens duizend
vrouwen onder één dak voor,

539
00:32:12,090 --> 00:32:14,670
die allemaal de baas zijn over de keuken.

540
00:32:14,670 --> 00:32:17,130
Dat zou echt heel moeilijk zijn.

541
00:32:17,130 --> 00:32:19,950
Salomo had problemen met
sommige van zijn vrouwen,

542
00:32:19,950 --> 00:32:23,130
maar ik durf wel te zeggen dat
hij daar zelf om gevraagd had.

543
00:32:23,130 --> 00:32:28,290
Deze vroege invloeden in Salomo’s leven
waren niet alleen gericht op wijsheid

544
00:32:28,290 --> 00:32:30,690
en op het waarderen van wijsheid.

545
00:32:30,690 --> 00:32:36,090
In 1 Koningen hoofdstuk 3 wordt ons
ook verteld wat er met Salomo gebeurde

546
00:32:36,090 --> 00:32:41,190
vlak nadat hij als koning aan de macht
was gekomen, na de dood van zijn vader.

547
00:32:41,190 --> 00:32:46,050
God ontmoette hem in Gibeon en
deed hem een heel bijzonder aanbod:

548
00:32:46,050 --> 00:32:48,630
hij mocht vragen wat hij maar wilde.

549
00:32:48,630 --> 00:32:51,450
In hoofdstuk 3, vers 4, staat:

550
00:32:51,450 --> 00:32:54,630
De koning ging naar
Gibeon om daar te offeren,

551
00:32:54,630 --> 00:32:57,690
omdat de hoogte daar de belangrijkste was.

552
00:32:57,690 --> 00:33:01,230
Duizend brandoffers bracht
Salomo op dat altaar.

553
00:33:01,230 --> 00:33:06,390
Salomo zei dat God grote goedertierenheid
aan zijn vader David had bewezen,

554
00:33:06,390 --> 00:33:12,630
omdat David in waarheid, gerechtigheid
en oprechtheid voor Hem had gewandeld.

555
00:33:12,630 --> 00:33:15,990
God had die goedertierenheid
voortgezet door David een

556
00:33:15,990 --> 00:33:18,150
zoon op zijn troon te geven.

557
00:33:18,150 --> 00:33:23,070
Overigens was dat een grote goedheid,
want in Israël was er nog nooit een

558
00:33:23,070 --> 00:33:26,850
koning geweest die zijn
vader als koning opvolgde.

559
00:33:26,850 --> 00:33:31,110
Saul was de eerste koning en
zijn zoon volgde hem niet op.

560
00:33:31,110 --> 00:33:35,370
David was de tweede koning, en
nu was Salomo de eerste koning

561
00:33:35,370 --> 00:33:39,210
van wie gezegd kon worden
dat hij erfelijk koning was.

562
00:33:39,210 --> 00:33:42,270
Hij was de eerste erfelijke koning.

563
00:33:42,270 --> 00:33:46,230
Daarom zag hij het als een
unieke barmhartigheid die God

564
00:33:46,230 --> 00:33:51,150
aan David had bewezen door hem
een erfelijke opvolger te geven.

565
00:33:51,150 --> 00:33:52,770
Vers 7 zegt:

566
00:33:52,770 --> 00:33:54,930
Nu dan, HEERE, mijn God!

567
00:33:54,930 --> 00:33:59,430
Ú hebt Uw dienaar koning gemaakt
in de plaats van mijn vader David.

568
00:33:59,430 --> 00:34:03,570
Ík ben echter een jonge man:
ik weet niet uit of in te gaan.

569
00:34:03,570 --> 00:34:07,350
Hij was een jongvolwassene,
maar voelde zich nog jong en

570
00:34:07,350 --> 00:34:09,450
onbekwaam om een land te regeren.

571
00:34:09,450 --> 00:34:13,650
Het was goed in de ogen van de
Heere, dat Salomo dit gevraagd had.

572
00:34:13,650 --> 00:34:17,070
God zei tegen hem: Omdat
u hierom gevraagd hebt,

573
00:34:17,070 --> 00:34:20,310
en niet gevraagd hebt om
een lang leven voor uzelf;

574
00:34:20,310 --> 00:34:23,490
omdat u niet om rijkdom
voor uzelf hebt gevraagd

575
00:34:23,490 --> 00:34:26,310
en niet om de dood van uw
vijanden hebt gevraagd,

576
00:34:26,310 --> 00:34:30,930
maar om inzicht hebt gevraagd voor uzelf
om naar rechtszaken te kunnen luisteren,

577
00:34:30,930 --> 00:34:35,010
zie, daarom doe Ik
overeenkomstig uw woorden: zie,

578
00:34:35,010 --> 00:34:37,530
Ik geef u een wijs en verstandig hart,

579
00:34:37,530 --> 00:34:44,250
zodat uws gelijke er vóór u niet geweest
is, en uws gelijke na u niet zal opstaan.

580
00:34:44,250 --> 00:34:48,750
Behalve dan dat er minstens Eén
was Die groter was dan Salomo,

581
00:34:48,750 --> 00:34:53,970
volgens het getuigenis van Jezus in het
Nieuwe Testament, en dat was Jezus Zelf.

582
00:34:53,970 --> 00:35:00,270
En zelfs dat waar u niet om gevraagd
hebt, geef Ik u: zowel rijkdom als eer,

583
00:35:00,270 --> 00:35:05,190
zodat niemand onder de koningen
uws gelijke zal zijn, al uw dagen.

584
00:35:05,190 --> 00:35:08,130
En als u in Mijn wegen gaat
door Mijn verordeningen

585
00:35:08,130 --> 00:35:12,750
en Mijn geboden in acht te nemen,
zoals uw vader David gewandeld heeft,

586
00:35:12,750 --> 00:35:15,270
dan zal Ik uw dagen verlengen.

587
00:35:15,270 --> 00:35:19,530
En zo hebben we als het ware een
belofte van God dat Salomo een

588
00:35:19,530 --> 00:35:24,510
onovertroffen wijsheid zou bezitten,
groter dan die van ieder ander.

589
00:35:24,510 --> 00:35:29,250
Dat hele idee dat niemand vóór jou
of na jou ooit zo wijs zal zijn,

590
00:35:29,250 --> 00:35:32,550
moet ook als een Joods
idioom worden opgevat.

591
00:35:32,550 --> 00:35:36,690
We hebben een aantal gevallen in de Bijbel
waarin zoiets wordt gezegd over iets wat

592
00:35:36,690 --> 00:35:39,990
niet werkelijk als
absoluut uniek bedoeld is.

593
00:35:39,990 --> 00:35:41,430
Het is een hyperbool.

594
00:35:41,430 --> 00:35:46,530
Zo wordt van de sprinkhanenplaag
in Egypte, in Exodus hoofdstuk 9,

595
00:35:46,530 --> 00:35:50,730
gezegd dat het zo’n sprinkhanenplaag
was dat er vóór die tijd

596
00:35:50,730 --> 00:35:54,630
nooit zulke sprinkhanen waren
geweest en dat ze er ook daarna nooit

597
00:35:54,630 --> 00:35:55,890
meer zouden zijn.

598
00:35:55,890 --> 00:35:59,370
Dan is er in het boek Joël nog
een andere sprinkhanenplaag

599
00:35:59,370 --> 00:36:04,230
waarover hetzelfde wordt gezegd:
zo een was er niet vóór die tijd

600
00:36:04,230 --> 00:36:05,910
en ook niet daarna.

601
00:36:05,910 --> 00:36:09,210
Wanneer er wordt gesproken
alsof iets absoluut uniek is,

602
00:36:09,210 --> 00:36:12,330
hoeft dat niet altijd helemaal
letterlijk te worden opgevat.

603
00:36:12,330 --> 00:36:16,470
Je moet begrijpen dat er Hebreeuwse
idiomen in de Bijbel staan,

604
00:36:16,470 --> 00:36:19,350
en dit soort taalgebruik was daar één van.

605
00:36:19,350 --> 00:36:22,410
Toen Jezus in Mattheüs 24 zei:

606
00:36:22,410 --> 00:36:24,990
Want dan zal er een
grote verdrukking zijn,

607
00:36:24,990 --> 00:36:29,190
zoals er niet geweest is vanaf het
begin van de wereld, tot nu toe,

608
00:36:29,190 --> 00:36:32,070
en zoals er ook nooit meer zijn zal.

609
00:36:32,070 --> 00:36:36,150
zou een volkomen letterlijke opvatting
daarvan betekenen dat Hij het had

610
00:36:36,150 --> 00:36:40,950
over een periode van grote verdrukking
die haar gelijke niet kende,

611
00:36:40,950 --> 00:36:44,010
onovertroffen en uniek
was in de geschiedenis,

612
00:36:44,010 --> 00:36:47,250
zonder iets wat even erg
was of iets dergelijks.

613
00:36:47,250 --> 00:36:51,750
Maar in Ezechiël hoofdstuk
5 zei Hij precies hetzelfde

614
00:36:51,750 --> 00:36:58,050
over de verwoesting van Jeruzalem in
586 voor Christus door de Babyloniërs.

615
00:36:58,050 --> 00:36:59,190
God zei:

616
00:36:59,190 --> 00:37:03,030
Ik ga in Jeruzalem iets doen
zoals Ik nooit eerder heb gedaan

617
00:37:03,030 --> 00:37:04,950
en ook nooit meer zal doen.

618
00:37:04,950 --> 00:37:10,350
Maar in het jaar 70 na Christus
deed Hij dat wel. Dit is een idioom.

619
00:37:10,350 --> 00:37:14,490
Hij vertelt ons niet noodzakelijkerwijs
dat er nooit iemand zo wijs als

620
00:37:14,490 --> 00:37:15,870
Salomo zou zijn.

621
00:37:15,870 --> 00:37:21,330
Want zoals ik al zei, Jezus kwam
later en Hij was wijzer dan Salomo.

622
00:37:21,330 --> 00:37:24,930
Jezus noemde Zichzelf iemand
die groter was dan Salomo.

623
00:37:24,930 --> 00:37:27,150
Het punt is dat er in zijn eigen tijd,

624
00:37:27,150 --> 00:37:30,690
en waarschijnlijk gedurende het
grootste deel van de geschiedenis,

625
00:37:30,690 --> 00:37:35,130
geen mensen waren die zoveel van dit
soort wijsheid bezaten als Salomo.

626
00:37:35,130 --> 00:37:40,590
Hoewel die wijsheid, zoals heel duidelijk
blijkt, enigszins voorwaardelijk was.

627
00:37:40,590 --> 00:37:44,730
Toen hij van de Heere afweek, zoals
we later in zijn leven ontdekken,

628
00:37:44,730 --> 00:37:47,190
leek hij een aantal domme dingen te doen.

629
00:37:47,190 --> 00:37:50,490
Maar daar komen we op het
juiste moment wel aan toe.

630
00:37:50,490 --> 00:37:57,210
In 1 Koningen hoofdstuk 3, vers 28, wordt
zijn reputatie van wijsheid beschreven.

631
00:37:57,210 --> 00:37:58,290
Er staat:

632
00:37:58,290 --> 00:38:02,250
En heel Israël hoorde het
oordeel dat de koning geveld had,

633
00:38:02,250 --> 00:38:07,230
en men had ontzag voor de koning, want zij
zagen dat de wijsheid van God in hem was

634
00:38:07,230 --> 00:38:08,670
om recht te doen.

635
00:38:08,670 --> 00:38:13,890
Dit is nadat hij de baby in tweeën had
gedeeld — of had beloofd dat te doen,

636
00:38:13,890 --> 00:38:18,270
ermee had gedreigd — toen de twee
hoeren om dezelfde baby ruzieden

637
00:38:18,270 --> 00:38:22,350
en allebei zeiden dat hij
van hen was. Salomo zei:

638
00:38:22,350 --> 00:38:26,310
En de koning zei: Snijd
dat levende kind in tweeën,

639
00:38:26,310 --> 00:38:29,910
en geef de helft aan de één
en de helft aan de ander.

640
00:38:29,910 --> 00:38:34,050
En daardoor kwam aan het licht wat er
in het hart van de echte moeder leefde.

641
00:38:34,050 --> 00:38:37,170
Want de vrouw die niet
de echte moeder was, zei:

642
00:38:37,170 --> 00:38:39,330
Ja, laten we het zo doen.

643
00:38:39,330 --> 00:38:41,010
Ze was niet erg slim.

644
00:38:41,010 --> 00:38:44,370
Mensen in dat beroep hebben
meestal natuurlijk niet gestudeerd,

645
00:38:44,370 --> 00:38:47,610
maar ik ook niet, en ik
zit niet in dat beroep.

646
00:38:47,610 --> 00:38:52,110
Daardoor werd duidelijk wie de echte
moeder was, want de echte moeder zei:

647
00:38:52,110 --> 00:38:54,931
Maar de vrouw van wie
de levende zoon was —

648
00:38:54,931 --> 00:39:00,210
want haar medelijden werd opgewekt
vanwege haar zoon — zei tegen de koning:

649
00:39:00,210 --> 00:39:01,830
Och, mijn heer!

650
00:39:01,830 --> 00:39:05,790
Geef haar het levende kind,
en dood het in geen geval.

651
00:39:05,790 --> 00:39:10,230
Maar de ander zei: Het zal niet
voor mij en ook niet voor u zijn,

652
00:39:10,230 --> 00:39:11,850
snijd het doormidden.

653
00:39:11,850 --> 00:39:14,250
Salomo handelde dus heel wijs.

654
00:39:14,250 --> 00:39:18,630
Blijkbaar begreep hij vrouwen op dat
moment in zijn leven beter dan later.

655
00:39:18,630 --> 00:39:21,630
Hij begreep de aard van
een vrouw en een moeder.

656
00:39:21,630 --> 00:39:23,910
Er staat in vers 28:

657
00:39:23,910 --> 00:39:28,650
Heel Israël hoorde welk vonnis de
koning had uitgesproken in deze zaak,

658
00:39:28,650 --> 00:39:32,610
En heel Israël hoorde het
oordeel dat de koning geveld had,

659
00:39:32,610 --> 00:39:37,590
en men had ontzag voor de koning, want zij
zagen dat de wijsheid van God in hem was

660
00:39:37,590 --> 00:39:39,210
om recht te doen.

661
00:39:39,210 --> 00:39:42,330
Zo zullen we zijn wijsheid
in wezen moeten zien.

662
00:39:42,330 --> 00:39:45,570
Het was de wijsheid van
God om recht te spreken.

663
00:39:45,570 --> 00:39:50,130
Wat zijn persoonlijke gedrag betreft,
handelde hij niet altijd zo wijs.

664
00:39:50,130 --> 00:39:54,030
Maar als heerser was dat waar
hij werkelijk om had gevraagd.

665
00:39:54,030 --> 00:39:55,530
Toen God zei:

666
00:39:55,530 --> 00:39:57,270
Wat zal ik je geven?

667
00:39:57,270 --> 00:39:58,410
zei hij:

668
00:39:58,410 --> 00:40:00,750
Nu dan, HEERE, mijn God!

669
00:40:00,750 --> 00:40:05,610
Ú hebt Uw dienaar koning gemaakt
in de plaats van mijn vader David.

670
00:40:05,610 --> 00:40:09,930
Ík ben echter een jonge man:
ik weet niet uit of in te gaan.

671
00:40:09,930 --> 00:40:14,970
En Uw dienaar is te midden van Uw
volk geplaatst , dat U verkozen hebt,

672
00:40:14,970 --> 00:40:20,250
een groot volk, dat vanwege de menigte
niet geteld of geschat kan worden.

673
00:40:20,250 --> 00:40:25,650
Geef dan Uw dienaar een opmerkzaam hart,
om recht te kunnen spreken over Uw volk,

674
00:40:25,650 --> 00:40:29,550
om met inzicht onderscheid te
kunnen maken tussen goed en kwaad,

675
00:40:29,550 --> 00:40:33,270
want wie zou over dit machtige
volk van U kunnen rechtspreken?

676
00:40:33,270 --> 00:40:34,650
Dus zei Hij:

677
00:40:34,650 --> 00:40:38,310
God zei tegen hem: Omdat
u hierom gevraagd hebt,

678
00:40:38,310 --> 00:40:42,030
en niet gevraagd hebt om
een lang leven voor uzelf;

679
00:40:42,030 --> 00:40:45,330
omdat u niet om rijkdom
voor uzelf hebt gevraagd

680
00:40:45,330 --> 00:40:48,390
en niet om de dood van uw
vijanden hebt gevraagd,

681
00:40:48,390 --> 00:40:53,490
maar om inzicht hebt gevraagd voor uzelf
om naar rechtszaken te kunnen luisteren,

682
00:40:53,490 --> 00:40:57,810
zie, daarom doe Ik
overeenkomstig uw woorden: zie,

683
00:40:57,810 --> 00:41:00,450
Ik geef u een wijs en verstandig hart,

684
00:41:00,450 --> 00:41:07,110
zodat uws gelijke er vóór u niet geweest
is, en uws gelijke na u niet zal opstaan.

685
00:41:07,110 --> 00:41:13,050
En zelfs dat waar u niet om gevraagd
hebt, geef Ik u: zowel rijkdom als eer,

686
00:41:13,050 --> 00:41:18,150
zodat niemand onder de koningen
uws gelijke zal zijn, al uw dagen.

687
00:41:18,150 --> 00:41:22,050
En als u in Mijn wegen gaat
door Mijn verordeningen en Mijn

688
00:41:22,050 --> 00:41:26,190
geboden in acht te nemen, zoals
uw vader David gewandeld heeft,

689
00:41:26,190 --> 00:41:28,590
dan zal Ik uw dagen verlengen.

690
00:41:28,590 --> 00:41:30,510
En dat was zijn probleem.

691
00:41:30,510 --> 00:41:34,230
Op een bepaald moment hield hij
op trouw te zijn aan de Heere.

692
00:41:34,230 --> 00:41:38,970
In hoofdstuk 4, de
verzen 29 tot en met 34,

693
00:41:38,970 --> 00:41:41,910
krijgen we nog een
beschrijving van zijn wijsheid.

694
00:41:41,910 --> 00:41:45,750
In 1 Koningen 4:29 staat:

695
00:41:45,750 --> 00:41:50,790
God gaf Salomo wijsheid, zeer
veel inzicht en groot verstand,

696
00:41:50,790 --> 00:41:54,450
overvloedig als het zand dat
aan de oever van de zee is.

697
00:41:54,450 --> 00:41:57,330
Dat is een heel kenmerkend
Hebreeuws idioom

698
00:41:57,330 --> 00:42:01,050
dat in het Oude Testament op
allerlei manieren wordt gebruikt.

699
00:42:01,050 --> 00:42:06,450
De wijsheid van Salomo was groter dan de
wijsheid van alle mensen van het Oosten,

700
00:42:06,450 --> 00:42:09,150
en dan alle wijsheid van de Egyptenaren,

701
00:42:09,150 --> 00:42:13,230
Ook Egypte stond erom bekend
wijze mannen te hebben.

702
00:42:13,230 --> 00:42:15,210
Trouwens, de Babyloniërs ook.

703
00:42:15,210 --> 00:42:19,650
Misschien herinner je je dat Nebukadnezar,
toen hij een droom had gehad en er niet

704
00:42:19,650 --> 00:42:24,390
uitkwam, eerst zijn wijze
Babylonische Chaldeeën liet komen.

705
00:42:24,390 --> 00:42:29,010
Toen zij hem niet konden helpen, werden
Daniël en zijn vrienden erbij geroepen.

706
00:42:29,010 --> 00:42:33,930
Al deze samenlevingen uit de oudheid
erkenden dat ze wijze mannen nodig hadden.

707
00:42:33,930 --> 00:42:37,350
In elke samenleving zijn
er wijze mannen geweest,

708
00:42:37,350 --> 00:42:40,290
en in die tijd werden zij gewaardeerd.

709
00:42:40,290 --> 00:42:45,330
Het zou mooi zijn als onze politici eens
enkele wijze raadgevers konden vinden

710
00:42:45,330 --> 00:42:49,050
en af en toe werkelijk wat
wijsheid zouden waarderen,

711
00:42:49,050 --> 00:42:52,110
in plaats van alleen
maar agenda’s te volgen.

712
00:42:52,110 --> 00:42:57,870
Het zou mooi zijn om eens raad te krijgen
van iemand die weet wat er gaande is.

713
00:42:57,870 --> 00:42:59,010
Er staat:

714
00:42:59,010 --> 00:43:04,350
De wijsheid van Salomo was groter dan de
wijsheid van alle mensen van het Oosten,

715
00:43:04,350 --> 00:43:10,530
en dan alle wijsheid van de Egyptenaren,
ja, hij was wijzer dan alle mensen,

716
00:43:10,530 --> 00:43:18,030
dan Ethan, de Ezrahiet, Heman,
Chalcol en Darda, de zonen van Mahol,

717
00:43:18,030 --> 00:43:21,690
en zijn naam was bekend bij
alle heidenvolken rondom.

718
00:43:21,690 --> 00:43:24,690
Blijkbaar had Mahol een paar wijze zonen.

719
00:43:24,690 --> 00:43:30,210
Waarschijnlijk waren Heman, Chalcol
en Darda allemaal zonen van Mahol.

720
00:43:30,210 --> 00:43:33,330
Dat is een behoorlijk
wijze familie, neem ik aan.

721
00:43:33,330 --> 00:43:38,850
Ook sprak hij drieduizend spreuken uit en
waren er van hem duizend en vijf liederen.

722
00:43:38,850 --> 00:43:42,150
Van die spreuken hebben wij
slechts een kleine selectie.

723
00:43:42,150 --> 00:43:47,070
In ons boek Spreuken staan bij elkaar
misschien ongeveer duizend verzen,

724
00:43:47,070 --> 00:43:49,050
wellicht iets meer dan duizend.

725
00:43:49,050 --> 00:43:52,110
Maar blijkbaar waren er
nog veel meer spreuken.

726
00:43:52,110 --> 00:43:55,290
Van zijn liederen hebben
wij er één of twee.

727
00:43:55,290 --> 00:43:59,490
Psalm 127 is een lied dat
door Salomo is geschreven.

728
00:43:59,490 --> 00:44:03,450
Dat is het lied waarin kinderen
een erfdeel van de Heere zijn,

729
00:44:03,450 --> 00:44:06,450
als pijlen in de hand van een machtig man,

730
00:44:06,450 --> 00:44:10,650
en waarin de man die zijn
pijlkoker vol heeft, gezegend is.

731
00:44:10,650 --> 00:44:12,330
Dat is het lied dat begint:

732
00:44:12,330 --> 00:44:16,530
Het is tevergeefs dat u
vroeg opstaat, laat opblijft,

733
00:44:16,530 --> 00:44:21,750
brood eet waarvoor u moet zwoegen: de
HEERE geeft het Zijn beminde in de slaap.

734
00:44:21,750 --> 00:44:24,090
Het is interessant dat Salomo dat schreef,

735
00:44:24,090 --> 00:44:26,970
aangezien hij na deze
tijd de tempel bouwde.

736
00:44:26,970 --> 00:44:29,910
Maar hij schreef duizendvijf liederen.

737
00:44:29,910 --> 00:44:35,010
Psalm 127 is er daar één van, en
we hebben het Hooglied van Salomo,

738
00:44:35,010 --> 00:44:37,350
dat blijkbaar zijn favoriete lied is.

739
00:44:37,350 --> 00:44:41,850
Want in de tekst zelf wordt het eigenlijk
niet het Hooglied van Salomo genoemd.

740
00:44:41,850 --> 00:44:44,550
Het wordt het Lied der liederen genoemd.

741
00:44:44,550 --> 00:44:47,310
Het is het ultieme lied van Salomo.

742
00:44:47,310 --> 00:44:51,750
En zo krijg je, door daarin het beste
van zijn composities te bestuderen,

743
00:44:51,750 --> 00:44:54,690
een indruk van zijn
talenten op dat gebied.

744
00:44:54,690 --> 00:44:56,970
Er staat in vers 33:

745
00:44:56,970 --> 00:45:02,130
Hij sprak ook over de bomen, van de ceder,
die op de Libanon groeit, tot de hysop,

746
00:45:02,130 --> 00:45:03,750
die uit de muur komt.

747
00:45:03,750 --> 00:45:07,110
Hij sprak ook over het
vee, over de vogels,

748
00:45:07,110 --> 00:45:10,110
over de kruipende dieren
en over de vissen.

749
00:45:10,110 --> 00:45:14,790
Dat wil zeggen dat hij de natuur
observeerde en er waarnemingen over deed.

750
00:45:14,790 --> 00:45:19,110
In het boek Spreuken hebben we enkele
voorbeelden van spreuken over die dingen.

751
00:45:19,110 --> 00:45:23,430
En uit alle volken kwamen er om naar
de wijsheid van Salomo te luisteren,

752
00:45:23,430 --> 00:45:27,690
van alle koningen van de aarde die
van zijn wijsheid gehoord hadden.

753
00:45:27,690 --> 00:45:31,410
Natuurlijk kennen we in het bijzonder
het geval van de koningin van Sjeba,

754
00:45:31,410 --> 00:45:34,470
die blijkbaar ergens uit Zuid-Arabië kwam.

755
00:45:34,470 --> 00:45:39,150
Ze had over zijn wijsheid gehoord en
kwam alleen maar om hem te horen spreken.

756
00:45:39,150 --> 00:45:43,710
Het benam haar de adem.
Ze was verbaasd. Ze zei:

757
00:45:43,710 --> 00:45:46,770
Zij zei tegen de koning:
Het was de waarheid,

758
00:45:46,770 --> 00:45:51,270
wat ik in mijn land over uw woorden
en over uw wijsheid gehoord heb.

759
00:45:51,270 --> 00:45:56,490
Maar ik geloofde die woorden niet, totdat
ik kwam en mijn eigen ogen het zagen.

760
00:45:56,490 --> 00:45:59,370
Zie, nog niet de helft was mij verteld.

761
00:45:59,370 --> 00:46:03,090
U hebt wat uw wijsheid en welstand
betreft het gerucht dat ik

762
00:46:03,090 --> 00:46:05,130
gehoord had, overtroffen.

763
00:46:05,130 --> 00:46:09,570
De helft die haar niet was verteld, was
het gedeelte in Prediker over hoe dit

764
00:46:09,570 --> 00:46:11,970
alles leegte en ijdelheid is.

765
00:46:11,970 --> 00:46:15,630
Dat is de helft die hij haar
niet vertelde. Maar ze zei:

766
00:46:15,630 --> 00:46:20,250
Nog niet de helft was me verteld,
en dus was ze erg onder de indruk.

767
00:46:20,250 --> 00:46:23,730
Volgens de Ethiopische traditie
kregen zij samen een baby,

768
00:46:23,730 --> 00:46:26,790
waardoor de dynastie van
de Ethiopiërs ontstond.

769
00:46:26,790 --> 00:46:31,110
Maar dat maakt deel uit van een oude
Joodse traditie, niet van de Bijbel,

770
00:46:31,110 --> 00:46:33,090
en het is waarschijnlijk niet waar.

771
00:46:33,090 --> 00:46:38,070
Er bestaan een paar interessante rabbijnse
verhalen over juist die gebeurtenis,

772
00:46:38,070 --> 00:46:40,950
over het moment waarop ze
hem kwam bezoeken en hoe hij

773
00:46:40,950 --> 00:46:43,170
haar verleidde, enzovoort.

774
00:46:43,170 --> 00:46:47,370
Het is interessant dat de rabbijnen
legenden verzonnen over hoe koningen

775
00:46:47,370 --> 00:46:51,690
koninginnen verleidden en dat soort
dingen, want Salomo had op dat gebied niet

776
00:46:51,690 --> 00:46:54,510
bepaald een goede
reputatie hoog te houden.

777
00:46:54,510 --> 00:46:59,430
In 1 Koningen, hoofdstuk 10,
vers 6 tot en met 9, staat:

778
00:46:59,430 --> 00:47:02,850
Zij zei tegen de koning:
Het was de waarheid,

779
00:47:02,850 --> 00:47:07,410
wat ik in mijn land over uw woorden
en over uw wijsheid gehoord heb.

780
00:47:07,410 --> 00:47:12,750
Maar ik geloofde die woorden niet, totdat
ik kwam en mijn eigen ogen het zagen.

781
00:47:12,750 --> 00:47:15,150
Zie, nog niet de helft was mij verteld.

782
00:47:15,150 --> 00:47:18,450
U hebt wat uw wijsheid en welstand
betreft het gerucht dat ik

783
00:47:18,450 --> 00:47:20,790
gehoord had, overtroffen.

784
00:47:20,790 --> 00:47:24,150
Gelukkig zijn uw mannen,
gelukkig deze dienaren van u,

785
00:47:24,150 --> 00:47:27,930
die voortdurend in uw dienst
staan en uw wijsheid horen!

786
00:47:27,930 --> 00:47:32,490
Geloofd zij de HEERE, uw God,
Die behagen in u heeft gehad,

787
00:47:32,490 --> 00:47:35,370
door u op de troon van Israël te zetten!

788
00:47:35,370 --> 00:47:38,670
Omdat de HEERE Israël
voor eeuwig liefheeft,

789
00:47:38,670 --> 00:47:43,470
daarom heeft Hij u tot koning aangesteld,
om recht en gerechtigheid te doen.

790
00:47:43,470 --> 00:47:47,490
Haar verhaal wordt vooral verteld in
verband met hoe onder de indruk ze van

791
00:47:47,490 --> 00:47:49,050
zijn wijsheid was.

792
00:47:49,050 --> 00:47:53,790
Natuurlijk was hij wereldberoemd,
tenminste in de wereld van die tijd.

793
00:47:53,790 --> 00:47:59,130
In 1 Koningen, hoofdstuk 11, krijgen we
echter de ondergang van Salomo te zien,

794
00:47:59,130 --> 00:48:01,350
en vrouwen waren zijn ondergang.

795
00:48:01,350 --> 00:48:05,730
In vers 1 van hoofdstuk 11
staat dat koning Salomo veel

796
00:48:05,730 --> 00:48:07,590
buitenlandse vrouwen liefhad.

797
00:48:07,590 --> 00:48:11,730
Het probleem met buitenlandse
vrouwen was vooral hun godsdienst.

798
00:48:11,730 --> 00:48:13,950
Israël was Gods volk.

799
00:48:13,950 --> 00:48:19,710
Ze hadden een godsdienstig stelsel en een
geloofsstelsel dat God hun had gegeven.

800
00:48:19,710 --> 00:48:22,170
Alle andere volken waren heidens.

801
00:48:22,170 --> 00:48:24,150
Ze aanbaden demonen.

802
00:48:24,150 --> 00:48:28,710
Ze noemden die goden, maar de
Bijbel zegt dat ze demonen aanbaden.

803
00:48:28,710 --> 00:48:33,570
Het probleem was dus voor een heel groot
deel dat het buitenlandse vrouwen waren.

804
00:48:33,570 --> 00:48:38,490
Hij trouwde waarschijnlijk met hen omdat
het in sommige gevallen ongetwijfeld

805
00:48:38,490 --> 00:48:40,770
politieke bondgenootschappen waren.

806
00:48:40,770 --> 00:48:45,450
Je ziet overal in de Schrift dat het niet
ongebruikelijk is dat de zoon van het

807
00:48:45,450 --> 00:48:49,230
ene koninkrijk met de dochter
van een ander koninkrijk trouwt.

808
00:48:49,230 --> 00:48:53,010
Dit leek min of meer op het sluiten
van een gegarandeerd wederzijds

809
00:48:53,010 --> 00:48:58,170
niet-aanvalsverdrag: deze volken worden
door een huwelijk met elkaar verbonden.

810
00:48:58,170 --> 00:49:02,550
Maar volgens mij waren er geen duizend
volken in de omgeving waarmee Salomo door

811
00:49:02,550 --> 00:49:06,990
een huwelijk een verbintenis kon aangaan,
dus hij overdreef het een beetje.

812
00:49:06,990 --> 00:49:08,370
Maar er staat:

813
00:49:08,370 --> 00:49:11,550
Koning Salomo had veel
uitheemse vrouwen lief,

814
00:49:11,550 --> 00:49:17,670
en dat naast de dochter van de farao:
Moabitische, Ammonitische, Edomitische,

815
00:49:17,670 --> 00:49:22,590
Sidonische, en Hethitische vrouwen ,
uit de volken waarvan de HEERE tegen de

816
00:49:22,590 --> 00:49:26,970
Israëlieten had gezegd: U mag niet
naar hen toe gaan en zij mogen niet

817
00:49:26,970 --> 00:49:28,290
bij u komen.

818
00:49:28,290 --> 00:49:33,150
Zij zouden ongetwijfeld uw hart
doen afwijken, achter hun goden aan.

819
00:49:33,150 --> 00:49:35,850
Aan hen hechtte Salomo zich in liefde.

820
00:49:35,850 --> 00:49:41,310
Hij had zevenhonderd vrouwen —
vorstinnen — en driehonderd bijvrouwen.

821
00:49:41,310 --> 00:49:43,770
Zijn vrouwen deden zijn hart afwijken.

822
00:49:43,770 --> 00:49:47,610
Dus blijkbaar waren het in veel
gevallen politieke huwelijken.

823
00:49:47,610 --> 00:49:51,570
En daarmee zijn we eigenlijk bijna aan
het einde van het verhaal van Salomo

824
00:49:51,570 --> 00:49:53,250
zoals wij dat kennen.

825
00:49:53,250 --> 00:49:56,550
Later lezen we dat God
hierom boos is op Salomo.

826
00:49:56,550 --> 00:50:01,170
Hij stuurt zelfs een profeet naar Salomo
om hem te vertellen dat Hij het koninkrijk

827
00:50:01,170 --> 00:50:05,670
zal verdelen in de tijd
van Salomo's zoon Rehabeam.

828
00:50:05,670 --> 00:50:09,030
Vervolgens laat God deze
man Jerobeam opkomen,

829
00:50:09,030 --> 00:50:12,990
die zoiets is als een voorman
van de bouwploeg bij de tempel,

830
00:50:12,990 --> 00:50:15,090
om de nieuwe koning te worden.

831
00:50:15,090 --> 00:50:18,690
Maar Salomo hoort ervan en
probeert de man te doden.

832
00:50:18,690 --> 00:50:20,790
De man vlucht naar Egypte.

833
00:50:20,790 --> 00:50:24,690
En nadat Salomo gestorven is,
wordt hij teruggeroepen om

834
00:50:24,690 --> 00:50:27,150
koning te worden van het
noordelijke stammenverbond.

835
00:50:27,150 --> 00:50:30,690
Maar waar het om gaat, is dat
Salomo gewoon slecht wordt,

836
00:50:30,690 --> 00:50:35,790
en in de historische boeken lezen we
nergens dat hij daarna weer goed wordt.

837
00:50:35,790 --> 00:50:39,810
We lezen nergens dat
Salomo terugkeert naar God.

838
00:50:39,810 --> 00:50:44,010
Maar we hebben wel het boek Prediker,
dat duidelijk door hem als oude

839
00:50:44,010 --> 00:50:45,750
man geschreven is.

840
00:50:45,750 --> 00:50:50,910
Hij verwijst vaak naar hoe het is om oud
te zijn, vooral in Prediker hoofdstuk 12,

841
00:50:50,910 --> 00:50:52,530
aan het einde van het boek.

842
00:50:52,530 --> 00:50:56,730
Hij spoort de jonge mannen aan om
verstandiger te zijn dan hij was

843
00:50:56,730 --> 00:51:02,310
en de Heere in hun jeugd te zoeken, zolang
ze nog hun vitaliteit en kracht hebben.

844
00:51:02,310 --> 00:51:07,710
En als je het boek Prediker hebt gelezen,
weet je dat het een verwarrend boek is.

845
00:51:07,710 --> 00:51:10,890
Er staan namelijk allerlei
dingen in die niet waar zijn,

846
00:51:10,890 --> 00:51:14,790
maar ze zijn wel waar in de
zin waarin ze worden gezegd.

847
00:51:14,790 --> 00:51:16,410
In wezen zegt hij:

848
00:51:16,410 --> 00:51:20,370
In wezen zegt hij: „Ik
zocht iets buiten God.

849
00:51:20,370 --> 00:51:23,370
Ik zocht onder de zon naar voldoening.”

850
00:51:23,370 --> 00:51:28,290
De uitdrukking „onder de zon” wordt
wel drie dozijn keer in het boek

851
00:51:28,290 --> 00:51:30,390
herhaald, of zoiets.

852
00:51:30,390 --> 00:51:35,550
Hij zegt: „Ik hield alleen rekening
met het aardse vlak en niet met God,

853
00:51:35,550 --> 00:51:37,290
en zocht naar voldoening.

854
00:51:37,290 --> 00:51:39,150
Ik heb alles geprobeerd.

855
00:51:39,150 --> 00:51:41,490
Ik had al het geld van de wereld.

856
00:51:41,490 --> 00:51:43,890
Ik had alle vrouwen van de wereld.

857
00:51:43,890 --> 00:51:46,290
Ik had alle macht van de wereld.

858
00:51:46,290 --> 00:51:48,570
Ik kon doen wat ik maar wilde.

859
00:51:48,570 --> 00:51:50,610
Ik probeerde onderwijs.

860
00:51:50,610 --> 00:51:52,410
Ik probeerde vrouwen.

861
00:51:52,410 --> 00:51:54,330
Ik probeerde feesten.

862
00:51:54,330 --> 00:51:56,310
Ik probeerde alcohol.

863
00:51:56,310 --> 00:51:58,230
Ik probeerde tuinbouw.

864
00:51:58,230 --> 00:52:00,030
Ik probeerde muziek.

865
00:52:00,030 --> 00:52:02,190
Ik probeerde alles.”

866
00:52:02,190 --> 00:52:04,290
En wat zegt hij keer op keer?

867
00:52:04,290 --> 00:52:09,570
Het was allemaal leegte,
ijdelheid, als najagen van de wind.

868
00:52:09,570 --> 00:52:12,450
Prediker is dus als het
ware zijn getuigenis.

869
00:52:12,450 --> 00:52:16,170
Het lijkt op wat mensen doen wanneer
ze hun getuigenis geven over hoe

870
00:52:16,170 --> 00:52:17,610
ze gered werden.

871
00:52:17,610 --> 00:52:22,650
Ze zeggen: „Nou, ik gebruikte zoveel
drugs en ik deed zoveel slechte dingen,

872
00:52:22,650 --> 00:52:24,270
en toen werd ik gered.”

873
00:52:24,270 --> 00:52:27,870
Prediker zegt in feite: „Dit
is wat ik verkeerd deed.

874
00:52:27,870 --> 00:52:30,990
Ik zocht het hoogste goed
van de mens zonder God.

875
00:52:30,990 --> 00:52:35,910
En ik maakte dit mee, ik maakte dat
mee, ik redeneerde op deze manier,

876
00:52:35,910 --> 00:52:37,950
ik dacht op deze manier.”

877
00:52:37,950 --> 00:52:40,710
Sommige dingen die hij
dacht, waren niet juist.

878
00:52:40,710 --> 00:52:44,550
Hij geeft een getuigenis van hoezeer
hij het bij het verkeerde eind had,

879
00:52:44,550 --> 00:52:49,170
hoe verkeerd hij filosofeerde toen
God niet in zijn denken aanwezig was.

880
00:52:49,170 --> 00:52:54,450
Maar aan het einde van het boek zegt hij:
„Jonge mannen, jullie moeten God dienen.”

881
00:52:54,450 --> 00:52:57,750
En in de allerlaatste verzen
van Prediker zegt hij:

882
00:52:57,750 --> 00:53:02,310
De slotsom van al wat door u
gehoord is, is dit : Vrees God,

883
00:53:02,310 --> 00:53:06,450
en houd u aan Zijn geboden,
want dit geldt voor alle mensen.

884
00:53:06,450 --> 00:53:11,250
God zal namelijk elke daad in het gericht
brengen, met alles wat verborgen is,

885
00:53:11,250 --> 00:53:13,650
hetzij goed, hetzij kwaad.

886
00:53:13,650 --> 00:53:17,910
Het lijkt er dus op dat Salomo op
hoge leeftijd naar God terugkeerde,

887
00:53:17,910 --> 00:53:20,550
hoewel het boek Koningen
ons dat niet vertelt,

888
00:53:20,550 --> 00:53:23,790
en dat hij veel spijt had
van zijn verspilde jaren.

889
00:53:23,790 --> 00:53:27,390
Als we het boek Prediker niet
hadden, zouden we dat niet weten.

890
00:53:27,390 --> 00:53:31,290
We zouden gewoon denken dat zijn
laatste toestand rampzalig was.

891
00:53:31,290 --> 00:53:34,170
Dit is dus de man die het
boek Spreuken schreef,

892
00:53:34,170 --> 00:53:38,430
die Prediker schreef en die het
Hooglied van Salomo schreef.

893
00:53:38,430 --> 00:53:41,550
Het is de man van wie we
de wijsheid gaan lezen.

894
00:53:41,550 --> 00:53:45,630
Vermoedelijk schreef hij Spreuken toen het
geestelijk beter met hem begon te gaan.

895
00:53:45,630 --> 00:53:50,550
Daarin wordt vaak verwezen naar
de vreze des Heeren en dergelijke.

896
00:53:50,550 --> 00:53:52,950
En veel ervan is natuurlijk
gewoon het soort dingen

897
00:53:52,950 --> 00:53:57,870
dat een wijze waarnemer zou kunnen
zeggen, zelfs als hij geen gelovige was.

898
00:53:57,870 --> 00:54:01,290
In veel gevallen is het
gewone, praktische wijsheid.

899
00:54:01,290 --> 00:54:04,830
De wijsheid van de Hebreeën
werd samengebald in een aantal

900
00:54:04,830 --> 00:54:09,510
literaire vormen, waarvan er enkele
onder D in de aantekeningen staan.

901
00:54:09,510 --> 00:54:11,970
De eerste vorm is een spreekwoord.

902
00:54:11,970 --> 00:54:13,590
Wat is een spreekwoord?

903
00:54:13,590 --> 00:54:17,790
Het is een korte, kernachtige
uitspraak, of een aforisme,

904
00:54:17,790 --> 00:54:20,550
waarin een algemene
waarheid wordt samengevat

905
00:54:20,550 --> 00:54:24,450
die in heel veel verschillende
situaties toegepast kan worden.

906
00:54:24,450 --> 00:54:26,970
Een uitspraak wordt spreekwoordelijk.

907
00:54:26,970 --> 00:54:30,510
Dat betekent dat mensen haar
onthouden en dat ze zich door de

908
00:54:30,510 --> 00:54:32,550
hele cultuur verspreidt.

909
00:54:32,550 --> 00:54:34,590
Mensen zeggen haar voortdurend.

910
00:54:34,590 --> 00:54:36,750
Ze overstijgt generaties.

911
00:54:36,750 --> 00:54:40,410
Ze wordt doorgegeven, omdat
ze iets verwoordt wat zo

912
00:54:40,410 --> 00:54:43,050
universeel nuttig is om te onthouden.

913
00:54:43,050 --> 00:54:45,390
„Wie wat bewaart, die heeft wat.”

914
00:54:45,390 --> 00:54:47,850
„De appel valt niet ver van de boom.”

915
00:54:47,850 --> 00:54:49,890
Er zijn allerlei van zulke korte,

916
00:54:49,890 --> 00:54:53,310
kernachtige uitspraken
die een waarneembare,

917
00:54:53,310 --> 00:54:55,530
universele waarheid uitdrukken.

918
00:54:55,530 --> 00:54:57,510
Dat is wat een spreekwoord is.

919
00:54:57,510 --> 00:55:02,250
Het is niet de enige vorm van samengebalde
wijsheid in de wijsheidsliteratuur,

920
00:55:02,250 --> 00:55:04,110
maar het is er wel één.

921
00:55:04,110 --> 00:55:07,590
En het boek Spreuken is naar
zulke uitspraken genoemd.

922
00:55:07,590 --> 00:55:10,050
Ik moet er ook op wijzen
dat de wijsheidsboeken in

923
00:55:10,050 --> 00:55:11,910
dichtvorm geschreven zijn.

924
00:55:11,910 --> 00:55:14,130
Dat is belangrijk om op te merken.

925
00:55:14,130 --> 00:55:18,090
Het zijn niet de enige delen van de
Schrift die in dichtvorm geschreven zijn.

926
00:55:18,090 --> 00:55:23,670
Een enorm deel van het Oude Testament is
zelfs in Hebreeuwse dichtvorm geschreven.

927
00:55:23,670 --> 00:55:26,790
Het boek Job is in dichtvorm geschreven,

928
00:55:26,790 --> 00:55:30,810
afgezien van de eerste twee
hoofdstukken en de laatste paar verzen.

929
00:55:30,810 --> 00:55:34,530
Bijna het hele boek
Job bestaat uit poëzie.

930
00:55:34,530 --> 00:55:40,470
Psalmen, natuurlijk het grootste boek in
de Bijbel, bestaat helemaal uit poëzie.

931
00:55:40,470 --> 00:55:43,590
Spreuken bestaat volledig uit poëzie.

932
00:55:43,590 --> 00:55:45,810
Prediker is poëzie.

933
00:55:45,810 --> 00:55:49,290
Het Hooglied van Salomo is poëzie.

934
00:55:49,290 --> 00:55:51,330
En ook in de Profeten is de

935
00:55:51,330 --> 00:55:55,590
overgrote meerderheid van de
hoofdstukken in dichtvorm geschreven.

936
00:55:55,590 --> 00:55:57,990
In moderne Bijbels kun je dit zien.

937
00:55:57,990 --> 00:56:00,450
De King James Version laat het niet zien,

938
00:56:00,450 --> 00:56:03,930
omdat de tekst daarvan op
een bepaalde manier is gezet.

939
00:56:03,930 --> 00:56:09,450
Maar in moderne Bijbels wordt Hebreeuwse
poëzie anders gezet dan andere tekst.

940
00:56:09,450 --> 00:56:13,470
Neem bijvoorbeeld een willekeurige
bladzijde uit 1 Koningen.

941
00:56:13,470 --> 00:56:16,410
Op een hele bladzijde staat geen poëzie.

942
00:56:16,410 --> 00:56:19,950
Het ziet er gewoon uit als
een aaneengesloten tekstblok.

943
00:56:19,950 --> 00:56:24,690
Maar op elke willekeurige bladzijde
in de Psalmen zie je iets anders.

944
00:56:24,690 --> 00:56:27,390
Het is geen aaneengesloten tekstblok.

945
00:56:27,390 --> 00:56:29,850
Het staat in versregels.

946
00:56:29,850 --> 00:56:32,910
Gewoonlijk springt de
tweede regel een beetje in,

947
00:56:32,910 --> 00:56:38,310
of gebeurt er iets vergelijkbaars, zodat
het eruitziet als een poëtische versregel.

948
00:56:38,310 --> 00:56:42,270
De manier waarop de tekst in moderne
Bijbels is gezet, verraadt het.

949
00:56:42,270 --> 00:56:47,550
In bijna elke willekeurig gekozen passage
in de Profeten van het Oude Testament

950
00:56:47,550 --> 00:56:50,550
zul je zien dat die eveneens poëzie is.

951
00:56:50,550 --> 00:56:53,850
Dat kun je zien aan de manier
waarop de tekst is gezet.

952
00:56:53,850 --> 00:56:56,610
Af en toe staat er wat
aaneengesloten tekst,

953
00:56:56,610 --> 00:56:59,550
een stuk verhalende tekst in de Profeten,

954
00:56:59,550 --> 00:57:05,070
maar bijna alle profetische boeken zijn
poëzie, op enkele uitzonderingen na.

955
00:57:05,070 --> 00:57:09,390
Poëzie is dus een heel belangrijk
genre binnen de Bijbelse literatuur.

956
00:57:09,390 --> 00:57:12,990
Het voornaamste wat je bij
Hebreeuwse poëzie zult opmerken,

957
00:57:12,990 --> 00:57:16,350
is niet wat je bij Engelse
poëzie zou opmerken.

958
00:57:16,350 --> 00:57:20,850
De meeste Engelse poëzie is
herkenbaar aan haar rijmschema’s.

959
00:57:20,850 --> 00:57:24,450
Bij poëzie denken wij
dat ze hoort te rijmen.

960
00:57:24,450 --> 00:57:27,210
Sommige dichters doen
geen moeite om te rijmen,

961
00:57:27,210 --> 00:57:30,690
maar hun werk lijkt dan op
vrije jazz in de muziek.

962
00:57:30,690 --> 00:57:34,890
Ik neem aan dat er ook vrije
jazzpoëzie bestaat die geen van de

963
00:57:34,890 --> 00:57:37,170
conventies van poëzie volgt.

964
00:57:37,170 --> 00:57:40,890
Maar in het Engels weten we
dat gedichten horen te rijmen.

965
00:57:40,890 --> 00:57:43,170
Dat geldt niet voor het Hebreeuws.

966
00:57:43,170 --> 00:57:47,130
In Hebreeuwse gedichten hoort
veel herhaling voor te komen.

967
00:57:47,130 --> 00:57:52,890
Het voornaamste kenmerk van poëzie is
dat je hetzelfde minstens twee keer zegt,

968
00:57:52,890 --> 00:57:56,670
soms drie of vier keer,
in iets andere woorden.

969
00:57:56,670 --> 00:58:00,870
Ik weet niet of dit voornamelijk
bedoeld is om iets te verduidelijken,

970
00:58:00,870 --> 00:58:05,010
of dat het gewoon een esthetische
voorkeur was die zij hadden.

971
00:58:05,010 --> 00:58:09,450
Misschien vonden ze het aangenaam
voor het oor om hetzelfde op meer dan

972
00:58:09,450 --> 00:58:11,610
één manier gezegd te horen worden.

973
00:58:11,610 --> 00:58:17,130
Maar je zult zien dat vrijwel alle
Hebreeuwse poëzie uit twee- of

974
00:58:17,130 --> 00:58:19,290
drieregelige eenheden bestaat.

975
00:58:19,290 --> 00:58:24,930
Soms bestaat de uitspraak uit drie
of vier delen, maar er is herhaling.

976
00:58:24,930 --> 00:58:28,290
Niet elke afzonderlijke
versregel zal zo zijn,

977
00:58:28,290 --> 00:58:32,130
maar dit zal wel het meest
voorkomende patroon zijn.

978
00:58:32,130 --> 00:58:34,710
Soms bestaat de herhaling eruit dat

979
00:58:34,710 --> 00:58:38,010
precies hetzelfde een
tweede keer wordt gezegd.

980
00:58:38,010 --> 00:58:42,510
Soms gaat het om een
tegenstelling, vooral in Spreuken.

981
00:58:42,510 --> 00:58:45,570
Spreuken bestaan
doorgaans uit twee regels,

982
00:58:45,570 --> 00:58:49,770
maar soms vormen die twee
regels een tegenstelling.

983
00:58:49,770 --> 00:58:53,370
Spreuken 27:6 zegt:

984
00:58:53,370 --> 00:58:57,390
Wonden door iemand die liefheeft,
zijn tekenen van trouw,

985
00:58:57,390 --> 00:59:00,630
maar overvloedig zijn
de kussen van een hater.

986
00:59:00,630 --> 00:59:03,210
Dit zijn twee kanten van hetzelfde.

987
00:59:03,210 --> 00:59:06,990
Als iemand je vriend is, zijn zelfs
de wonden die hij je toebrengt

988
00:59:06,990 --> 00:59:08,370
in je voordeel.

989
00:59:08,370 --> 00:59:11,310
Maar als iemand je vijand
is, kunnen zelfs zijn

990
00:59:11,310 --> 00:59:16,410
overvloedige kussen een bijbedoeling
hebben, zoals toen Judas Jezus kuste.

991
00:59:16,410 --> 00:59:20,430
Die ogenschijnlijk vriendschappelijke
kus was bedrieglijk.

992
00:59:20,430 --> 00:59:24,510
Dit is kenmerkend voor een spreuk
die een tegenstelling laat zien:

993
00:59:24,510 --> 00:59:28,350
de wijze man is zus,
maar de dwaas is anders;

994
00:59:28,350 --> 00:59:34,530
de ijverige man zal voorspoedig worden,
terwijl de luie man in armoede zal raken.

995
00:59:34,530 --> 00:59:37,650
Zulke vergelijkingen en
tegenstellingen zijn heel

996
00:59:37,650 --> 00:59:40,530
kenmerkend voor wijsheidsuitspraken.

997
00:59:40,530 --> 00:59:42,990
Ze komen niet in alle gevallen voor.

998
00:59:42,990 --> 00:59:46,470
Sommige doen dat niet, maar
ze zijn allemaal poëzie.

999
00:59:46,470 --> 00:59:51,150
Poëzie bestaat bijna altijd uit
een of ander soort versparen.

1000
00:59:51,150 --> 00:59:55,530
Niet elke versregel zal deel
uitmaken van zo’n verspaar,

1001
00:59:55,530 --> 00:59:59,250
maar die twee regels kunnen
tweemaal hetzelfde zeggen.

1002
00:59:59,250 --> 01:00:01,230
Of ze kunnen eerst het ene zeggen

1003
01:00:01,230 --> 01:00:05,370
en vervolgens de keerzijde van de
medaille geven: hetzelfde idee,

1004
01:00:05,370 --> 01:00:07,470
van de andere kant bekeken.

1005
01:00:07,470 --> 01:00:10,590
Zo wordt poëzie in het
Hebreeuws geschreven.

1006
01:00:10,590 --> 01:00:13,050
Zo zijn de Psalmen geschreven.

1007
01:00:13,050 --> 01:00:16,290
De meeste profetische hoofdstukken
zijn ook zo geschreven,

1008
01:00:16,290 --> 01:00:19,230
en Spreuken is eveneens zo geschreven.

1009
01:00:19,230 --> 01:00:22,050
Je hebt ook gelijkenissen of fabels.

1010
01:00:22,050 --> 01:00:26,250
Wat is bijvoorbeeld het verschil
tussen een gelijkenis en een fabel?

1011
01:00:26,250 --> 01:00:29,430
Een zaaier ging eropuit
om zijn zaad te zaaien.

1012
01:00:29,430 --> 01:00:32,730
En toen hij zaaide, viel
het ene deel langs de weg,

1013
01:00:32,730 --> 01:00:36,510
en het werd vertrapt en de
vogels in de lucht aten het op.

1014
01:00:36,510 --> 01:00:38,190
is een gelijkenis.

1015
01:00:38,190 --> 01:00:42,330
Eens gingen de bomen op weg om
een koning over zich te zalven.

1016
01:00:42,330 --> 01:00:46,230
Ze zeiden tegen de olijfboom:
Wees koning over ons!

1017
01:00:46,230 --> 01:00:50,130
is een fabel. Wat is het
verschil tussen die twee?

1018
01:00:50,130 --> 01:00:53,010
Zaaiers zaaien werkelijk zaad.

1019
01:00:53,010 --> 01:00:57,150
Bomen gaan er niet werkelijk op uit
om een koning voor zichzelf te zoeken.

1020
01:00:57,150 --> 01:01:02,070
Een fabel is niet levensecht,
zoals de fabels van Aesopus.

1021
01:01:02,070 --> 01:01:07,050
Een ezel vond een leeuwenhuid, drapeerde
die over zichzelf en ging de andere

1022
01:01:07,050 --> 01:01:10,830
dieren schrik aanjagen, omdat
hij dacht dat hij een leeuw was,

1023
01:01:10,830 --> 01:01:13,110
totdat hij besloot te brullen.

1024
01:01:13,110 --> 01:01:18,270
De fabels van Aesopus gaan allemaal
over dingen die niet werkelijk gebeuren:

1025
01:01:18,270 --> 01:01:23,430
dieren die praten, denken en
reageren zoals mensen dat doen.

1026
01:01:23,430 --> 01:01:26,010
In Richteren 9 staat zo’n fabel.

1027
01:01:26,010 --> 01:01:30,870
Die wordt verteld door een van de weinige
zonen van Gideon die het hadden overleefd.

1028
01:01:30,870 --> 01:01:36,090
Hij vertelt over bomen die eropuitgaan om
een koning voor zichzelf aan te stellen.

1029
01:01:36,090 --> 01:01:37,770
Dat is een wijsheidsuitspraak.

1030
01:01:37,770 --> 01:01:41,430
Het is een gelijkenis, maar
eigenlijk is het geen gelijkenis,

1031
01:01:41,430 --> 01:01:43,710
omdat het niet levensecht is.

1032
01:01:43,710 --> 01:01:47,310
Bomen doen zoiets niet, en
daarom noemen we het een fabel.

1033
01:01:47,310 --> 01:01:51,510
Gelijkenissen zijn zoals de
verhalen die Jezus vertelde.

1034
01:01:51,510 --> 01:01:53,850
Dat zijn wijsheidsuitspraken.

1035
01:01:53,850 --> 01:01:59,610
Jezus was een Joodse geestige man,
naast het feit dat Hij Profeet, Leraar,

1036
01:01:59,610 --> 01:02:02,130
Messias en dat alles was.

1037
01:02:02,130 --> 01:02:07,110
In 2 Samuel 12 hebben we die beroemde
gelijkenis die Nathan aan David

1038
01:02:07,110 --> 01:02:12,030
vertelde over het schaap, nadat David met
Bathseba had gezondigd en haar man had

1039
01:02:12,030 --> 01:02:14,310
gedood. Nathan zei:

1040
01:02:14,310 --> 01:02:18,930
De ene man had maar één schaap,
dat als een gezinslid voor hem was.

1041
01:02:18,930 --> 01:02:21,510
Zijn rijke buurman had een hele kudde.

1042
01:02:21,510 --> 01:02:24,930
Toen de rijke man een gast kreeg
en hem eten wilde voorzetten,

1043
01:02:24,930 --> 01:02:27,450
nam hij het enige schaap van de arme man.

1044
01:02:27,450 --> 01:02:30,750
Wat vond David dat ze met
deze man moesten doen?

1045
01:02:30,750 --> 01:02:34,590
Als je barmhartigheid wilt,
vraag je het aan de verkeerde.

1046
01:02:34,590 --> 01:02:36,270
David was een herder.

1047
01:02:36,270 --> 01:02:40,590
Hij riskeerde zijn leven om te voorkomen
dat zijn schapen werden gestolen.

1048
01:02:40,590 --> 01:02:44,010
Hij vocht tegen beren en
leeuwen om dat te verhinderen.

1049
01:02:44,010 --> 01:02:47,910
Voor herders is het net als met
paardendieven in het Wilde Westen:

1050
01:02:47,910 --> 01:02:50,010
ophangen is nog te goed voor ze.

1051
01:02:50,010 --> 01:02:53,010
Als je herder bent en
iemand steelt een schaap —

1052
01:02:53,010 --> 01:02:57,730
vooral als het je enige schaap is, en al
helemaal als het huisdier van je gezin is

1053
01:02:57,730 --> 01:03:00,630
— zei David dat die man moest sterven.

1054
01:03:00,630 --> 01:03:04,290
Dat is een nogal vergaand vonnis
voor het stelen van een schaap.

1055
01:03:04,290 --> 01:03:09,870
Onder de wet van Mozes moet je, als je een
schaap steelt, vier schapen teruggeven.

1056
01:03:09,870 --> 01:03:11,190
Dat zei de wet.

1057
01:03:11,190 --> 01:03:14,430
Je doodt de man niet omdat
hij een schaap heeft gedood.

1058
01:03:14,430 --> 01:03:17,070
Maar David was in hart
en nieren een herder,

1059
01:03:17,070 --> 01:03:19,890
en deze keer liet hij
zijn woede beslissen.

1060
01:03:19,890 --> 01:03:23,670
Maar het bracht David wel tot
een oordeel over zijn eigen daad,

1061
01:03:23,670 --> 01:03:25,710
want Nathan zei tegen hem:

1062
01:03:25,710 --> 01:03:29,190
Jij bent die man. Dat
is wat jij hebt gedaan.

1063
01:03:29,190 --> 01:03:33,930
En jij bent die man. Je hebt zojuist
je eigen doodvonnis uitgesproken.

1064
01:03:33,930 --> 01:03:36,450
Maar God zal je niet laten sterven.

1065
01:03:36,450 --> 01:03:38,490
Hij zal je alleen pijn doen.

1066
01:03:38,490 --> 01:03:40,950
Hoe dan ook, dat zijn gelijkenissen.

1067
01:03:40,950 --> 01:03:46,050
Dat is een vorm van
wijsheidsliteratuur. Er zijn raadsels.

1068
01:03:46,050 --> 01:03:49,230
Spreuken 1:6 noemt raadsels.

1069
01:03:49,230 --> 01:03:52,530
Een goed voorbeeld van een
raadsel in de wijsheidsliteratuur

1070
01:03:52,530 --> 01:03:56,370
staat in Richteren hoofdstuk
14, waar Simson zegt:

1071
01:03:56,370 --> 01:04:02,130
Hij zei tegen hen: Eten kwam uit de
eter, en zoetigheid kwam uit de sterke.

1072
01:04:02,130 --> 01:04:05,370
En drie dagen lang konden zij
het raadsel niet uitleggen.

1073
01:04:05,370 --> 01:04:10,830
Dat is een raadsel. Het klinkt niet echt
als: „Waarom stak de kip de weg over?”

1074
01:04:10,830 --> 01:04:13,530
Maar het is een Joods soort raadsel.

1075
01:04:13,530 --> 01:04:18,450
Het idee is: waar heb ik het
hier over? Hier is het raadsel.

1076
01:04:18,450 --> 01:04:20,010
Kun je dit oplossen?

1077
01:04:20,010 --> 01:04:23,190
Ik geef je een stel kleren
als je dit kunt oplossen.

1078
01:04:23,190 --> 01:04:26,790
Het is een raadselachtige
uitspraak waarvan de betekenis

1079
01:04:26,790 --> 01:04:28,590
totaal niet duidelijk is.

1080
01:04:28,590 --> 01:04:33,030
Als je erachter kunt komen wat het
is, heb je het raadsel beantwoord.

1081
01:04:33,030 --> 01:04:35,430
Er zijn ook getallenspreuken.

1082
01:04:35,430 --> 01:04:37,950
Spreuken 30 bevat er een heleboel.

1083
01:04:37,950 --> 01:04:41,190
Er zijn drie dingen die mij
voor een raadsel stellen;

1084
01:04:41,190 --> 01:04:43,470
vier die ik niet kan begrijpen.

1085
01:04:43,470 --> 01:04:45,450
En dan noemt hij er vier.

1086
01:04:45,450 --> 01:04:50,730
Er zijn zes dingen die de Heere
haat; nee, zeven zijn een gruwel.

1087
01:04:50,730 --> 01:04:53,010
Het is alsof hij niet kan kiezen.

1088
01:04:53,010 --> 01:04:58,710
Deze getallenspreuken — twee dingen
zijn verbazingwekkend; nee, drie —

1089
01:04:58,710 --> 01:05:02,910
doen me een beetje denken aan Monty
Python en de Spaanse Inquisitie:

1090
01:05:02,910 --> 01:05:06,750
„Het verrassingselement, dat
is ons belangrijkste punt.

1091
01:05:06,750 --> 01:05:08,850
Nee, twee dingen.”

1092
01:05:08,850 --> 01:05:10,830
Zo gaan deze getallenspreuken.

1093
01:05:10,830 --> 01:05:13,470
Het klinkt alsof de man niet kan kiezen,

1094
01:05:13,470 --> 01:05:16,830
of alsof hij van gedachten
veranderde nadat hij het eerste

1095
01:05:16,830 --> 01:05:20,970
deel van de zin had uitgesproken
en besloot zichzelf te verbeteren.

1096
01:05:20,970 --> 01:05:25,710
Maar dit gebeurt zo consequent dat
je beseft dat dit een stijlmiddel is.

1097
01:05:25,710 --> 01:05:29,610
In wezen wordt er gezegd: „Ik ga
een bepaald aantal dingen noemen,

1098
01:05:29,610 --> 01:05:32,310
maar dit is niet het totale aantal dingen.

1099
01:05:32,310 --> 01:05:34,800
Er zijn twee dingen — nee, drie.

1100
01:05:34,800 --> 01:05:37,830
Twee of drie, of misschien meer.

1101
01:05:37,830 --> 01:05:39,570
Ik zal er drie noemen.

1102
01:05:39,570 --> 01:05:42,270
Er zijn zes dingen — nee, zeven.

1103
01:05:42,270 --> 01:05:44,430
Ik zal er zeven opnoemen.”

1104
01:05:44,430 --> 01:05:48,690
Maar soms geef ik je met zes of
zeven niet het precieze aantal.

1105
01:05:48,690 --> 01:05:50,430
Er kunnen er meer zijn.

1106
01:05:50,430 --> 01:05:55,110
Het idee is: „Ik ga je dit aantal
voorbeelden geven van een verschijnsel

1107
01:05:55,110 --> 01:05:57,210
waarover ik heb nagedacht.”

1108
01:05:57,210 --> 01:05:59,370
Zulke getallenspreuken zijn het.

1109
01:05:59,370 --> 01:06:04,110
Dan hebben we in de wijsheidsliteratuur
natuurlijk gedichten of liederen,

1110
01:06:04,110 --> 01:06:07,830
zoals het Lied van de
Deugdzame Vrouw in Spreuken 31,

1111
01:06:07,830 --> 01:06:10,890
van vers 10 tot het
einde van het hoofdstuk.

1112
01:06:10,890 --> 01:06:13,530
Misschien herken je het
niet in je Engelse Bijbels,

1113
01:06:13,530 --> 01:06:16,950
maar in het Hebreeuws
is dat een acrostichon.

1114
01:06:16,950 --> 01:06:22,890
Het Hebreeuwse alfabet telt 22 letters,
en dat lied over de deugdzame vrouw

1115
01:06:22,890 --> 01:06:24,930
telt 22 verzen.

1116
01:06:24,930 --> 01:06:28,590
Er zijn veel Psalmen
die acrostichons zijn.

1117
01:06:28,590 --> 01:06:33,870
Telkens wanneer je een Psalm met 22
verzen aantreft, is het een acrostichon.

1118
01:06:33,870 --> 01:06:38,910
Dat betekent dat elk vers met de volgende
letter van het Hebreeuwse alfabet begint.

1119
01:06:38,910 --> 01:06:41,670
Het is gewoon iets
dichterlijks wat ze deden.

1120
01:06:41,670 --> 01:06:43,650
Ze deden dit heel graag.

1121
01:06:43,650 --> 01:06:47,970
Er zijn Psalmen die 44
of 66 verzen lang zijn.

1122
01:06:47,970 --> 01:06:50,430
In alle gevallen zijn het acrostichons.

1123
01:06:50,430 --> 01:06:55,110
Als het aantal verzen deelbaar is
door 22, is het een acrostichon.

1124
01:06:55,110 --> 01:06:57,990
Het boek Klaagliederen is
in dat opzicht interessant,

1125
01:06:57,990 --> 01:07:01,170
omdat alle vijf de
hoofdstukken acrostichons zijn,

1126
01:07:01,170 --> 01:07:03,090
maar ze verschillen in lengte.

1127
01:07:03,090 --> 01:07:05,430
Sommige hebben één vers per letter.

1128
01:07:05,430 --> 01:07:08,130
Sommige hebben er twee en sommige drie.

1129
01:07:08,130 --> 01:07:12,210
In de Hebreeuwse poëzie, en in de
Hebreeuwse literatuur in het algemeen,

1130
01:07:12,210 --> 01:07:15,930
komen zulke acrostische
liederen soms voor.

1131
01:07:15,930 --> 01:07:19,770
Spreuken 31, dat ons allemaal
ongetwijfeld heel vertrouwd is,

1132
01:07:19,770 --> 01:07:21,450
is daar een voorbeeld van.

1133
01:07:21,450 --> 01:07:25,830
Dit is het soort materiaal dat we in het
boek Spreuken en in de wijsheidsliteratuur

1134
01:07:25,830 --> 01:07:28,470
in het algemeen in de
Schrift zullen aantreffen.

1135
01:07:28,470 --> 01:07:31,230
Ik heb gezegd dat Job
een wijsheidsboek is.

1136
01:07:31,230 --> 01:07:34,110
Het wordt bij de
wijsheidsliteratuur ingedeeld.

1137
01:07:34,110 --> 01:07:37,410
Het is duidelijk een onderzoek
naar de mysterieuze wegen van God

1138
01:07:37,410 --> 01:07:41,670
en de voorzienigheid van God, en naar de
vraag waarom mensen lijden die het niet

1139
01:07:41,670 --> 01:07:42,990
lijken te verdienen.

1140
01:07:42,990 --> 01:07:45,990
Ik heb Spreuken samengevat
als overdenkingen over een

1141
01:07:45,990 --> 01:07:47,910
goed geordend leven.

1142
01:07:47,910 --> 01:07:51,990
Spreuken kijkt in wezen naar hoe
het leven geleefd moet worden.

1143
01:07:51,990 --> 01:07:55,050
Prediker bevat de afsluitende
overdenkingen van een leven

1144
01:07:55,050 --> 01:07:58,350
waarin wijsheid en
ijdelheid vermengd waren.

1145
01:07:58,350 --> 01:08:01,230
Dan zijn er fragmenten in
andere canonieke boeken,

1146
01:08:01,230 --> 01:08:05,250
kleine stukjes wijsheidsliteratuur,
hier en daar spreuken,

1147
01:08:05,250 --> 01:08:07,230
zelfs in het Nieuwe Testament.

1148
01:08:07,230 --> 01:08:09,150
Paulus haalt er enkele aan.

1149
01:08:09,150 --> 01:08:12,510
Jezus haalt enkele
Spreuken aan, enzovoort.

1150
01:08:12,510 --> 01:08:16,830
Dan zijn er de apocriefe wijsheidsboeken
die wij niet in onze Bijbel hebben,

1151
01:08:16,830 --> 01:08:18,570
maar de katholieken wel.

1152
01:08:18,570 --> 01:08:22,170
Er is Ecclesiasticus, niet
te verwarren met Prediker.

1153
01:08:22,170 --> 01:08:26,190
Het wordt ook wel de Wijsheid
van Jezus Sirach genoemd.

1154
01:08:26,190 --> 01:08:31,290
Dan is er een boek dat de Wijsheid van
Salomo heet en dat de Joden hebben.

1155
01:08:31,290 --> 01:08:34,050
Ze zijn niet werkelijk
door Salomo geschreven.

1156
01:08:34,050 --> 01:08:36,210
Daarom staan ze niet in onze Bijbel.

1157
01:08:36,210 --> 01:08:38,730
Maar het is apocriefe literatuur.

1158
01:08:38,730 --> 01:08:42,570
Het zijn voorbeelden van
Hebreeuwse wijsheidsliteratuur.

1159
01:08:42,570 --> 01:08:46,230
Dat is onze inleiding tot
de wijsheidsliteratuur.

1160
01:08:46,230 --> 01:08:50,310
We zullen natuurlijk een uitvoeriger
inleiding tot het boek Spreuken krijgen,

1161
01:08:50,310 --> 01:08:52,470
maar dat zal moeten wachten
tot we erop terugkomen.